Jersey - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy wyspy. Zapoznaj się również z: rasę bydła Jersey.

Mapa wysp wchodzących w skład Baliwatu Jersey

Jersey (Baliwat Jersey) – Dependencja Korony brytyjskiej obejmująca administracyjnie wyspę Jersey, jedną z Wysp Normandzkich oraz kilkadziesiąt sąsiednich, niezamieszkałych wysepek, de facto terytorium zależne. Oficjalną władzę sprawuje gubernator, działający w imieniu królowej brytyjskiej, która w Jersey ma tytuł "Książę Normandii", przez nią powoływany i odwoływany. Praktyczną władzę sprawuje rząd wybierany w wyborach.

Saint Saviour (jèrriais Saint Saûveux, fr. Saint-Sauveur) - miasto na wyspie Jersey (Wyspy Normandzkie); 11 996 mieszkańców (2008) Ośrodek przemysłowy. Drugie co do wielkości miasto wyspy.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Nie jest częścią Unii Europejskiej, ale za obronę i bezpieczeństwo odpowiada Wielka Brytania. Jersey posiada własną walutę, którą stanowi funt Jersey wymienny 1:1 na funt brytyjski.

Historia

Wyspę przyłączył do Księstwa Normandii Wilhelm Długi Miecz, książę Normandii w 933. Jego potomek, Wilhelm Zdobywca, zdobył Anglię w 1066, co doprowadziło do połączenia Księstwa Normandii i królestwa Anglii pod jednym monarchą. Król Jan bez Ziemi stracił wszystkie terytoria w Normandii w 1204 na rzecz króla Francji, ale zachował w posiadaniu Jersey, wraz z Guernsey i innymi Wyspami Normandzkimi, które odtąd miały już wewnętrzny samorząd.

Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.
Saint Helier (lub St. Helier), w języku Jèrriais St Hélyi - stolica i największy port na Jersey, jednej z Wysp Normandzkich. Miasto jest położone na południowym wybrzeżu wyspy. Zamieszkuje ją ok. 28.000 mieszkańców, co stanowi ok. 1/3 populacji wyspy. W języku francuskim nosi nazwę Saint Hélier (lub St. Hélier). W centrum miasta znajduje się wzgórze, na którym mieści się Fort Regent, oraz ok. 100 metrów od brzegu Elizabeth Castle, do którego da się dojść tylko w czasie odpływu.

Dzięki neutralności wyspy kwitł handel pomiędzy Anglią a Francją, co bogaciło mieszkańców. Obecnie wyspa jest jednym z najbardziej znanych rajów podatkowych.

Jersey zostało zajęte przez hitlerowskie Niemcy 1 maja 1940 i było okupowane aż do 9 maja 1945, końca drugiej wojny światowej w Europie.

Geografia

Powierzchnia wyspy Jersey, największej i najbardziej wysuniętej na południe z Wysp Normandzkich wynosi 116 km². Do Bailiwatu Jersey należą również grupy niezamieszkałych wysp Minquiers, Ecréhous, Pierres de Lecq i Dirouilles. Wyspy zbudowane są z granitów i gnejsów, a najwyższe wzniesienie na wyspie Jersey ma 148 m n.p.m. Klimat jest umiarkowany ciepły morski, z łagodnymi zimami i umiarkowanym latem. Roczna suma opadów wynosi ok. 800 mm i przypada głównie na okres od listopada do stycznia.

Raj podatkowy - termin używany w odniesieniu do państw, w których przepisy podatkowe są wyjątkowo łagodne dla obcokrajowców i kapitału zagranicznego. Raje podatkowe są wykorzystywane przez bogatych przedsiębiorców oraz ich firmy, do transferowania zysków i unikania płacenia podatków w krajach macierzystych, co jest zgodne z obowiązującym prawem.
III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Jèrriais jest uznawany za odrębny język, najbliższy językowi normandzkiemu lub za dialekt tego języka. Jest używany na Jersey, jednej z Wysp Normandzkich. W ciągu ostatniego wieku jest coraz bardziej wypierany przez angielski zarówno w oświacie, handlu jak i administracji. Podobny do niego język dgèrnésiais jest używany na sąsiedniej wyspie Guernsey. Na wyspie Sark (kolejnej z Wysp Normandzkich), na której w XVI w. osiedlili się koloniści z Jersey, istnieje odmiana Jèrriais, zwana sercquiais. Osoby posługujące się tymi językami mogą zrozumieć zarówno siebie nawzajem, jak i tych pochodzących z kontynentalnej Francji mówiących językiem normandzkim.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Saint Brelade (jèrriais Saint Brélade. fr. Saint-Brélade) - miasto na wyspie Jersey (Wyspy Normandzkie); 10 676 mieszkańców (2008) Ośrodek przemysłowy. Trzecie co do wielkości miasto wyspy.

Dependencja Korony Brytyjskiej – forma zależności od Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej terytoriów formalnie nie będących terytoriami zależnymi, ale de facto jej podległych.

Wilhelm I Długi Miecz, fr. Guillaume Longue Épée (ur. ok. 905, zm. 17 grudnia 942) – książę Normandii w latach 927-942, syn Rolfa, pierwszego normańskiego władcy tej ziemi, i jego żony, chrześcijanki Poppy, córki hrabiego Berengara II z Neustrii.