Jerzy Dąbrowski - konstruktor - Polski Serwis Naukowy

Jerzy Dąbrowski (ur. 8 września 1899, zm. 17 września 1967) – polski konstruktor lotniczy, twórca bombowca PZL.37 Łoś. Jest uważany za twórcę nowoczesnego profilu skrzydła laminarnego.

Urodził się w Nieborowie koło Łowicza w rodzinie urzędnika kolejowego. W 1921 rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, lecz w 1922 przeniósł się na jej Wydział Mechaniczny. Był członkiem Sekcji Lotniczej Koła Mechaników Studentów PW. Pierwszy samolot skonstruował w Centralnych Warsztatach Lotniczych w Warszawie w 1924 roku, był to dwupłatowy ultralekki samolot sportowy D-1 Cykacz, oblatany w lutym 1925 – pierwszy samolot sportowy skonstruowany w Polsce. W 1925 Dąbrowski jako jeden z trzech cywilów (wraz ze Jerzym Drzewieckim i Szczepanem Grzeszczykiem) uzyskał zezwolenie władz wojskowych na odbycie szkolenia lotniczego w 1 Pułku Lotniczym w Warszawie, po czym w 1926 ukończył kurs pilotażu wojskowego, latając m.in. na myśliwcach.

PZL.26 – polski samolot sportowy projektu inżynierów Jerzego Dąbrowskiego, Piotra Kubickiego i Franciszka Misztala opracowany i oblatany w 1934 roku w Państwowych Zakładach Lotniczych.

Krzyż Zasługi – polskie cywilne odznaczenie państwowe, nadawane za zasługi dla Państwa lub obywateli, ustanowione na mocy ustawy z dnia 23 czerwca 1923 roku i nadawane do chwili obecnej.

Z uwagi na trudne warunki materialne, w 1926 przerwał studia i podjął pracę w Zakładach Mechanicznych Plage i Laśkiewicz w Lublinie, gdzie w biurze konstrukcyjnym Jerzego Rudlickiego uczestniczył w konstruowaniu samolotu rozpoznawczo-bombowego Lublin R.VIII i jego wersji pasażerskiej R.IX. W 1927 wraz z Antonim Uszackim zaprojektował samolot sportowy DUS-III "Pta-Pta", zbudowany następnie w 1928 przez nich w lubelskim Kole Lotniczym. Zainteresowany rozwojem lotnictwa na świecie, w swoich konstrukcjach Dąbrowski wprowadzał liczne nowe rozwiązania, m.in. DUS-III był drugim polskim samolotem z duralową konstrukcją kadłuba.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Politechnika Warszawska (PW) – państwowa wyższa uczelnia w Warszawie. Jest jedną z największych i najlepszych wyższych uczelni technicznych w Polsce oraz w Europie Środkowo-Wschodniej. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities opracowanego przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 3. miejsce w Polsce wśród uczelni technicznych, a w świecie 604. pośród wszystkich typów uczelni..

W 1928 roku na propozycję dyrektora Państwowych Zakładach Lotniczych w Warszawie, Dąbrowski rozpoczął pracę w PZL w charakterze konstruktora, pracując tam już do wybuchu wojny. Jeszcze w 1928 wspólnie z inż. Franciszkiem Kottem skonstruował samolot łącznikowy PZL Ł-2, wyprodukowany w małej serii i wsławiony rajdem po Afryce. W 1932 roku wspólnie z inż. Franciszkiem Misztalem skonstruował samolot sportowy, całkowicie metalowy PZL.19, na zawody samolotów turystycznych Challenge 1932. W 1934 roku zaprojektował rozwinięcie samolotu PZL.19 – samolot PZL.26 na zawody Challenge 1934.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Folland Gnat (gnat ang.: komar) – mały poddźwiękowy samolot szkolny i lekki myśliwiec o skośnych skrzydłach i napędzie odrzutowym. Zbudowany na początku lat 50. XX wieku przez brytyjską wytwórnię Folland Aircraft (później Hawker Siddeley) dla Królewskich Sił Powietrznych (Wielka Brytania).

Największym osiągnięciem Dąbrowskiego było zaprojektowanie nowoczesnego dwusilnikowego bombowca średniego PZL.37 Łoś, mimo że do tej pory nie zajmował się samolotami tego rodzaju i wielkości. Jego projekt został skierowany do realizacji w drodze wewnętrznego konkursu PZL jesienią 1934 i Dąbrowski objął funkcję głównego konstruktora Łosia. Jego zastępcą był inż. Piotr Kubicki, który był autorem m.in. dwukołowego wózka goleni podwozia głównego (patent). W efekcie powstał samolot, zaliczający się do jednego najlepszych bombowców średnich na świecie, mający szereg nowych rozwiązań technicznych i niewielkie rozmiary przy relatywnie dużym udźwigu. Był on nieporównanie lepszy od innych polskich bombowców średnich projektowanych w tym czasie. Łoś spotkał się z zainteresowaniem za granicą i od 1938 był budowany dla polskiego lotnictwa wojskowego. Do wybuchu II wojny światowej wyprodukowano 102 maszyny PZL.37 z planowanych 126. W 1938 roku zastępca Dąbrowskiego, inż. P. Kubicki opracował wersję rozwojową Łosia, samolot bombowy PZL.49 Miś, który nie został jednak dokończony przed wybuchem wojny. Ponadto, w latach 1938-39 opracował wstępny projekt samolotu myśliwskiego z silnikiem rzędowym PZL.62, niestety brak produkcji takich silników w Polsce i mała szansa na ich import z zagranicy (wobec groźby wojny) czyniły ten projekt nierealnym do wykonania.

Boeing Company – amerykański koncern lotniczy i kosmiczny, którego dwa najważniejsze działy stanowią: Boeing Integrated Defense Systems, odpowiedzialny za produkcję wojskową i kosmiczną, oraz Boeing Commercial Airplanes, zajmujący się rynkiem samolotów cywilnych. Główna siedziba: Chicago, najważniejsze zakłady produkcyjne: Everett w pobliżu Seattle.

PZL.19 – polski samolot sportowy projektu inżynierów Jerzego Dąbrowskiego i Franciszka Misztala opracowany i oblatany w 1932 roku w Państwowych Zakładach Lotniczych.

Podczas II wojny światowej został ewakuowany wraz z personelem PZL przez Rumunię do Wielkiej Brytanii. Zgłosił się tam ochotniczo do polskiego lotnictwa we Francji, lecz na skutek upadku Francji w 1940 powrócił do Wielkiej Brytanii. Podczas wojny służył jako oficer techniczny Polskich Sił Powietrznych, współpracując z brytyjskim wojskowym przemysłem lotniczym. Po wojnie, w 1947 uzyskał dyplom inżyniera w Londynie (przed wojną, planował złożenie egzaminu dyplomowego na 1940 rok, aczkolwiek wnioskowano też o przyznanie mu tytułu inżyniera na podstawie dorobku konstrukcyjnego, do czego nie doszło wobec wybuchu wojny). Następnie od 1948 pracował roku w angielskim cywilnym przemyśle lotniczym, w wytwórniach Bevan Brothers (1948-49, nad konstrukcją śmigłowca), Percival Aircraft (1949-54, m.in. przy projektowaniu skrzydła Jet Provost), Folland (1954-55, m.in. przy projektowaniu skrzydła lekkiego myśliwca Folland Gnat).

Dwupłat - układ konstrukcyjny płatowca, samolotu o dwóch płatach nośnych umieszczonych jeden nad drugim. Najczęściej górny płat umieszczony jest nad kadłubem na wspornikach lub zastrzałach i połączony z dolnym płatem za pomocą rozpórek oraz usztywniony za pomocą napiętych stalowych cięgien lub linek. Rzadziej górny płat mocowany jest bezpośrednio do górnej części kadłuba. Dolny płat zwykle mocowany jest do dolnej części kadłuba, rzadko pod kadłubem. Układ płatów górnego i dolnego wraz ze znajdującymi się między nimi zastrzałami, rozpórkami i cięgnami nosi nazwę komory płatów.

Międzynarodowe Zawody Samolotów Turystycznych Challenge 1934 – odbywały się w dniach 28 lipca–16 września 1934 roku w Warszawie i były czwartym i ostatnim konkursem z cyklu Challenge organizowanym przez Międzynarodową Federację Lotniczą. Zakończyły się zwycięstwem ekipy polskiej, w skład której wchodzili Jerzy Bajan i Gustaw Pokrzywka. Ekipa ta brała także udział w poprzednich zawodach.

W 1955 roku przeniósł się do USA i rozpoczął pracę w wytwórni samolotów Cessna (uczestniczył w konstruowaniu samolotu pasażerskiego Cessna 620). Od 1958 w Stanley Aviation pracował nad fotelami wyrzucanymi oraz oddzielaną awaryjnie kabiną naddźwiękowego bombowca B-58 Hustler. Od kwietnia 1959 pracował w wytwórni Boeinga w biurze studiów. Zajmował się tam m.in. konstrukcją kabiny statku kosmicznego Gemini. Zmarł 17 września 1967 w Renton w stanie Washington, został pochowany w Greenwood Memorial Park.

PZL Ł.2 (PZL Ł-2) to dwumiejscowy samolot łącznikowy i towarzyszący konstrukcji inżynierów Jerzego Dąbrowskiego i Franciszka Kotta, produkowany w 1931 roku przez Państwowe Zakłady Lotnicze.

Samolot myśliwski, myśliwiec – samolot bojowy przeznaczony przede wszystkim do zwalczania innych statków powietrznych i uzyskania przewagi powietrznej, jak i obrony własnych samolotów o innym przeznaczeniu, czym różni się od bombowców, służących do atakowania celów naziemnych, głównie przy użyciu bomb. Myśliwce z założenia są względnie małe, przeważnie jednomiejscowe, a przy tym silnie uzbrojone, szybkie i bardzo zwrotne.

Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (za konstrukcję PZL.37 Łoś)

Bibliografia

1. Jerzy B. Cynk (1990): Samolot bombowy PZL-37 Łoś, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności