Karta tytułowa Narratio prima autorstwa Jerzego Joachima Retyka, Gdańsk, 1540

Georg Joachim von Lauchen, pierwotnie Georg Joachim Iserin, używał też nazwiska matki de Porris i jego niemieckiego tłumaczenia von Lauchen. Najbardziej znany z przybranego nazwiska Retyk (łac. Rheticus; ur. 16 lutego 1514 w Feldkirch, dzisiejsza Austria, zm. 4 grudnia 1574 w Koszycach, Węgry) – profesor matematyki z Wittenbergi, kartograf, twórca przyrządów nawigacyjnych i innych, lekarz i nauczyciel.

Pochodzenie i nazwiska

Syn miejskiego lekarza i miejskiego urzędnika z Feldkirch, Georga Iserina i Włoszki, Thomasiny de Porris. Do 14 roku życia nauczany i wychowywany przez ojca. W 1528 jego ojciec został oskarżony o czary, skazany i ścięty. W następstwie procesu zakazane zostało używanie nazwiska ojca. Matka wraz z synem wróciła do nazwiska panieńskiego de Porris, w przełożeniu na niemiecki von Lauchen. W późniejszym okresie Georg von Lauchen przybrał też nazwisko Retyk – od rzymskiej prowincji Recja, w której się urodził.

Wykształcenie

Pod wpływem swojego przyjaciela nauczyciela Achillesa Gassera, który przejął praktykę po straconym ojcu, Georg von Lauchen kontynuował naukę w łacińskiej szkole w Feldkirch, a następnie w latach 1528-1531 w Zurychu. W latach 1532-1536 studiował matematykę na Uniwersytecie w Wittenberdze. Na tymże uniwersytecie w 1537 objął katedrę matematyki niższej.

Działalność naukowa i spotkanie z Mikołajem Kopernikiem

W październiku 1538 von Lauchen opuścił Wittenbergę i udał się w długą podróż naukową do Norymbergi na spotkanie z Johannesem Schönerem, aby omówić z nim ogólnie tylko znane tezy Mikołaja Kopernika. W Norymberdze von Lauchen spotkał się także z drukarzem Johannesem Petreiusem. W maju 1539 von Lauchen przybył do Fromborka, z zamiarem spotkania się z Kopernikiem i zapoznania z rękopisem jego dzieła. Przywiózł Kopernikowi w prezencie trzy duże tomy, które obejmowały pięć tytułów:

1. Almagest Ptolemeusza wydany w Bazylei, w 1538 (tom I)
2. Optika Witelona wydana w Norymberdze, w 1535 (tom II)
3. Instrumentum primi mobilis Apiana z 1534 (tom II)
4. Greckie wydanie geometrii Euklidesa wydane w Bazylei, w 1533 (tom III)
5. De tranigulis Regimontana wydane w Norymberdze, w 1533 (tom III)

Trzy z tych pięciu tytułów zostały wydane przez Johannesa Petreiusa i stanowiło naoczny dowód, ze Petreius poradzi sobie z wydaniem dzieła Kopernika. Von Lauchen przywiózł też Kopernikowi wyniki obserwacji Merkurego, które Kopernik wykorzystał do uwspółcześnienia fragmentów swojego dzieła, w części poświęconej tej planecie.

Wraz z Kopernikiem, lato 1539 spędził w Lubawie, u biskupa Tiedemanna Giesego. Von Lauchen stał się gorącym orędownikiem wydania drukiem rękopisu dzieła Kopernika. We wrześniu 1539 udał się do Gdańska, aby wydać Narratio Prima – krótkie przedstawienie najważniejszych tez poznanego u Kopernika rękopisu późniejszego De revolutionibus orbium coelestium. Narratio Prima (pol. Opowiadanie pierwsze) zawierało przystępny opis heliocentrycznej budowy świata, prezentując dyskusję dotyczącą "ruchów słońca". Retyk merytorycznie przedstawił, dla których argumentów uznał system heliocentryczny za słuszny. Swoje argumenty podsumował następująco:

Zręcznym zabiegiem Jerzego Joachima von Lauchen było dodanie do Narratio Prima pochwały Prus. Tym działaniem von Lauchen zamierzał wpłynąć na Kopernika, aby ten zgodził się na wydanie drukiem jego rękopisu, a jednocześnie zamierzał pozyskać patronat księcia Prus Albrechta.

W grudniu 1540 von Lauchen powrócił na chwilę do Wittenbergi, gdzie wygłosił cykl wykładów na podstawie Tractatus de sphaeria autorstwa Sacrobosco. Poinformował wówczas innych naukowców z tego uniwersytetu (Reinholda, Melantona) oraz Schönera o dziele Kopernika. Po ukończeniu wykładów Retyk udał się ponownie na spotkanie z Kopernikiem.

Jerzy Joachim von Lauchen opuścił Frombork w 1541, zabierając do druku w Norymberdze rękopis De revolutionibus. W sierpniu 1541 przedstawił kopię swojej pracy nad mapą Prus księciu pruskiemu Albrechtowi dając mu jednocześnie w darze instrument służący do pomiaru długości dnia. Von Lauchen wiedział, że książę bezskutecznie próbował ustalić, w jaki sposób obliczyć długości trwania dnia. Działaniami tymi von Lauchen chciał uzyskać przychylność i poparcie Hohezollerna. Książę poparł wydanie dzieła.

Opowiedzenie się przez Retyka po stronie heliocentryzmu spowodowało zaraz po powrocie do Wittenbergi (we wrześniu 1541) ostry konflikt z przywódcami Kościoła luterańskiego, przede wszystkim z samym Marcinem Lutrem oraz z Filipem Melanchtonem, który uznał naukę "sarmackiego filozofa" za absurd, niezgodny z tekstem Biblii. Nie chcąc dopuścić do zaognienia sytuacji, już jako dziekan wydziału humanistycznego w semestrze zimowym 1541/2 dał wykład Almagestu Ptolemeusza oraz Początków astronomii Al-Fergana, pozornie wyrażając tym swoją aprobatę dla tradycyjnej geocentrycznej astronomii.