Jerzy Markuszewski - Polski Serwis Naukowy

Jerzy Markuszewski (ur. 16 grudnia 1930 w Warszawie, zm. 16 października 2007 tamże) – polski reżyser teatralny, twórca i główny animator Studenckiego Teatru Satyryków, scenarzysta, aktor, działacz opozycji demokratycznej, współpracownik KOR i KSS KOR, podziemnej "Solidarności", internowany w stanie wojennym.

IMDb.com (The Internet Movie Database) – największa na świecie internetowa baza aktorów i filmów. Zawiera informacje o artystach i produkcjach z wielu części świata (w tym także polskich). Z bazy możemy się dowiedzieć między innymi o dorobku aktorów (reżyserów, scenarzystów, muzyków i innych osób związanych z produkcją i tworzeniem filmu), przeczytać krótkie syntetyczne biografie (przy niektórych osobach). Baza pozwala również sprawdzić informacje o filmach, serialach i produkcjach telewizyjnych (nawet tych w produkcji), jak również o nagrodach filmowych. Mankamentem bazy jest nieuwzględnianie charakterystycznych znaków diakrytycznych niektórych języków, w tym języka polskiego.

Scenarzysta – osoba pisząca scenariusz do filmu, serialu, reklamy, audycji radiowej, programu telewizyjnego itp., w przeciwieństwie do osoby piszącej sztuki teatralne nazywanej dramaturgiem.

Życiorys

Absolwent Wydziału Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie z 1963 (dyplom 1965). Wcześniej studiował również na Wydziale Aktorskim PWST i historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. Był etatowym reżyserem STS-u, Teatru im. Jaracza w Łodzi i warszawskich Rozmaitości. Współpracował m.in. ze Starym Teatrem w Krakowie i Theater am Neumarkt w Zurychu. Do najbardziej znanych jego realizacji STS-u należą "składanki satyryczne" To idzie młodość (premierowa prezentacja teatru z 1954), Prostaczkowie, Konfrontacja.

Kolumbowie – polski serial telewizyjny opowiadający o losach przedstawicieli pokolenia kolumbów – konspiratorów, żołnierzy Armii Krajowej podczas okupacji niemieckiej, a później powstania warszawskiego.

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie (do 1996 jako Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna) – publiczna szkoła wyższa z siedzibą w Warszawie.

Wyreżyserował ponad 20 spektakli Teatru Telewizji, z którym współpracę rozpoczął jeszcze w czasie studiów (pierwszy, Jeszcze pożyjesz Bułata Okudżawy w 1962, ostatni, Opowieści dworcowe w 1999). Dla telewizji stworzył także dwa filmy dokumentalne. W latach 60. XX w. był dyrektorem Teatru Polskiego Radia. Zajmował się także reżyserią słuchowisk i programów radiowych (m.in. Ilustrowanego Tygodnika Rozrywkowego, w którym pojawiał się jako wykonawca).

Akcja pod Arsenałem – film polski z gatunku dramat wojenny, w reżyserii Jana Łomnickiego z 1977. Powstał na motywach powieści Aleksandra Kamińskiego Kamienie na szaniec, opowiada o wydarzeniu zwanym Akcją pod Arsenałem.

Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" – polski medal nadawany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego osobom lub instytucjom wyróżniającym się w dziedzinie twórczości artystycznej, działalności kulturalnej lub ochronie kultury i dziedzictwa narodowego. Medal nadawany jest w oparciu o ustawę z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej przez Ministra Kultury i Ochrony Dziedzictwa Narodowego.

Napisał trzy zrealizowane scenariusze filmowe: Sposób bycia (1965), Bardzo starzy oboje (1967), Przybłęda (1984). W filmie występował okazjonalnie również jako aktor (m.in. rola cynicznego dyrektora przedsiębiorstwa taksówkowego w Zmiennikach).

Przyjaźnił się z Leszkiem Kołakowskim.

Zmarł w nocy z 15 na 16 października 2007 w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Komunalnym Północnym na Wólce Węglowej w Warszawie.

Komitet Samoobrony Społecznej KOR. Po uwolnieniu z aresztu członków Komitetu Obrony Robotników w lipcu 1977 roku, KOR zaczął zastanawiać się nad sensem dalszej działalności. Np. Adam Michnik przekonywał, że KOR należy przekształcić w komitet złożony z ludzi o wybitnym autorytecie moralnym, ale nie działających politycznie i nie kierujących bezpośrednio inicjatywami opozycyjnymi.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Filmografia

Aktor

Milczenie (1963) – wikary

Kolumbowie (serial telewizyjny) 1970) – gestapowiec przesłuchujący Basię (odc. 2. Żegnaj Baśka)

Poślizg (1972) – klient izby wytrzeźwień

Akcja pod arsenałem (1977) – barman w piwiarni

Zmiennicy (serial telewizyjny) (1986) – dyrektor WPT (odc. 1. Ceny umowne, 9. Podróż sentymentalna, 13. Spotkania z Temidą, 14. Pocałuj mnie Kasiu i 15. Nasz najdroższy)

Filmowiec

Stan wojenny został wprowadzony 13 grudnia 1981 r. na terenie całej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na mocy uchwały Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r., podjętej niejednogłośnie na polecenie Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (pozakonstytucyjnego tymczasowego organu władzy, faktycznie nadrzędnego wobec konstytucyjnych władz państwowych), poparty przez Sejm PRL uchwałą z dnia 25 stycznia 1982 r.. Został zawieszony 31 grudnia 1982 r., a zniesiono go 22 lipca 1983 r.

Złoty Mikrofon – nagroda Polskiego Radia przyznawana od 1969 roku osobom, których działanie przyczynia się do utrzymania wysokiego poziomu, rozwoju i popularyzacji radia publicznego oraz za wybitne osiągnięcia twórcze dla radia publicznego.

Sposób bycia (1965) – II reżyser, scenariusz

Niebo bez słońca (1966) – scenariusz

Odwiedziny o zmierzchu (1966) – współpraca reżyserska

Bardzo starzy oboje (1967) – współpraca reżyserska, scenariusz

Przybłęda (1984) – scenariusz, dialogi

Odznaczenia i nagrody

Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – za działalność opozycyjną (23 września 2006)

Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – za wybitne zasługi w długoletniej działalności radiowej (7 grudnia 2000)

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1963)

Srebrny Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" (27 marca 2007)

Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1966)

Odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1964)

Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za za osiągnięcia w dziedzinie reżyserii – głównie Radiowego Teatru Poezji (1963)

Nagroda na IV Wrocławskim Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za spektakl Duże jasne Jarosława Abramowa i Andrzeja Jareckiego w Teatrze Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie oraz za rolę kościelnego (1963)

"Złoty Mikrofon" – nagroda Polskiego Radia (1975)

Medal pamiątkowy z okazji 50. rocznicy premiery Wieży malowanej STS (pośmiertnie, 2009)

Linki zewnętrzne

Jerzy Markuszewski w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)

Jerzy Markuszewski w bazie filmweb.pl

Jerzy Markuszewski w bazie filmpolski.pl

Jerzy Markuszewski w bazie e-teatr.pl

Pośmiertne wspomnienie Adama Michnika

Anna Bikont, Joanna Szczęsna, Nasz przyjaciel Markusz, "Gazeta Wyborcza", nr 252/2007