Grób Jerzego Putramenta na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, 23 lipca 2008

Jerzy Putrament (ur. 14 listopada 1910 w Mińsku, zm. 23 czerwca 1986 w Warszawie) – polski pisarz, poeta, publicysta, działacz polityczny, poseł na Sejm PRL I i II kadencji z ramienia PZPR, członek Młodzieży Wszechpolskiej, Obozu Wielkiej Polski, agent NKWD, po wojnie ambasador Polski w Paryżu, tajny współpracownik UBP.

Życiorys

Wychował się w polskiej rodzinie o tradycjach patriotycznych, wyznania prawosławnego. W początkowym okresie studiów (polonistyka na uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie w latach 1930–1934) był członkiem Młodzieży Wszechpolskiej oraz wiceprezesem tej organizacji; w połowie lat trzydziestych dokonał wolty politycznej, przechodząc na pozycje komunisty-internacjonalisty. Członek grupy literacko-artystycznej Żagary. Debiut poetycki w 1932. Na przełomie lat 1933/1934 opublikował (pod pseudonimem Jerzy Pleśkiewicz) przekłady utworów Bunina. Opisany w Zniewolonym umyśle (Czesław Miłosz) jako Gamma. W 1937 r. Putrament wraz z kolegami został oskarżony o prowadzenie propagandy komunistycznej na łamach czasopisma "Poprostu" wskutek czego wydawnictwo zostało zamknięte. Po wybuchu wojny znalazł się we Lwowie, gdzie działał w kolaboracyjnym Związku Pisarzy. Po prowokacji NKWD i aresztowaniu grupy pisarzy polskich (m.in. Wata, Broniewskiego, Sterna, Peipera, Parnickiego) w styczniu 1940 zaczął organizować serwilistyczny list potępiający aresztowanych. Inicjatywa nie wypaliła, utrącona przez Wandę Wasilewską. Ze wspomnień Michała Borwicza, późniejszego współpracownika paryskiej "Kultury", można wywnioskować, że wtedy Putrament został zwerbowany przez NKWD. 17 września 1940 został przyjęty do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy. Po zaatakowaniu ZSRR przez Niemcy hitlerowskie, ewakuował się do Moskwy, gdzie spędził wojnę aż do wyzwolenia jego rodzinnego Wilna w lipcu 1944. Współtwórca Związku Patriotów Polskich i 1 Armii Wojska Polskiego, oficer oświatowo-polityczny I Dywizji im. T. Kościuszki.

W 1944 Jerzy Putrament został wysłany przez płk. Berlinga do Wilna, by namawiać członków AK do wstępowania do 1 Armii. Wykonywał też inne misje w imieniu Związku Patriotów Polskich.

Po wojnie był w latach 1947–1950 ambasadorem PRL w Paryżu. Następnie pracował w Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich (w latach 1950–1953 sekretarz generalny, 1955–1956 oraz 1959–1980 wiceprezes), gdzie w okresie stalinowskim sprawował faktyczną władzę. Działał w Polskim Komitecie Obrońców Pokoju.

W latach 1954–1957 i 1963–1973 był prezesem Polskiego Związku Szachowego, a w latach 1955–1968 kierownikiem literackim zespołu filmowego "Start". W latach pięćdziesiątych związany z "frakcją" puławian.

W latach 1966–1971 był współredaktorem "Miesięcznika Literackiego". Następnie był redaktorem naczelnym wychodzącego w latach 1972–1981 w Warszawie tygodnika literacko-społecznego "Literatura".

Najgłośniejszym dziełem literackim Putramenta, była powieść światopoglądowa Bołdyn zekranizowana w 1982 przez Czesława i Ewę Petelskich.

W latach 1944–1948 członek PPR, a od 1948 – PZPR. Był zastępcą członka (1948–1964) oraz członkiem (1964–1981) Komitetu Centralnego PZPR. W latach 1952–1961 poseł na Sejm PRL I i II kadencji z ramienia PZPR. Aż do śmierci zasiadał także w Radzie Naczelnej ZBoWiD. W 1983 wybrany w skład Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.