Jeseník - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta na Śląsku Czeskim. Zapoznaj się również z: Frywałd - wieś w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Krzeszowice.

Na mapach: 50°13′47″N 17°12′17″E / 50.22972, 17.20472

Jeseník (do roku 1947 Frývaldov, niem. Freiwaldau, pl. Jesenik, Jesionik lub Jesienik lub dawniej Frywałdów, Frywałd) - miasto w Republice Czeskiej, w kraju ołomunieckim, na pograniczu Wysokiego Jesionika (czes. Hrubý Jeseník) i Gór Złotych (czes. Rychlebské hory). Historycznie Jeseník położony jest na Czeskim Śląsku, w jego dolnośląskiej części. Według danych z 11 marca 2011 powierzchnia miasta wynosiła 3 823 ha, a liczba jego mieszkańców 12 204 osób.

Uzdrowisko – miejscowość dysponująca naturalnymi czynnikami leczniczymi, do których zalicza się wody mineralne oraz właściwości klimatyczne. Warunkiem powstania miejscowości uzdrowiskowej jest występowanie walorów przyrodniczych. Wody mineralne służą do kąpieli leczniczych i do kuracji pitnej, a właściwości klimatyczne stosowane są w klimatoterapii.
Wincenty Krasiński, herbu Ślepowron (ur. 30 stycznia 1782 w Boremlu na Wołyniu, zm. 24 listopada 1858 w Warszawie) – hrabia od 1811, od 1844 założyciel i I ordynat opinogórski polski generał w czasie wojen napoleońskich, pełnił obowiązki Namiestnika Królestwa Polskiego.

Historia

Pierwsza wzmianka o Jeseníku pochodzi z roku 1267, z czasów kolonizacji kraju. Już z tego okresu pochodzą informacje o poszukiwaniach górniczych rud metali. W źródłach łacińskich miasto figuruje jako Vriwald, w niemieckich jako Freiwalda.

W przeszłości Jesenik był największym miastem biskupiego księstwa nyskiego, leżącym na obecnych terenach czeskich. W czasach późniejszych rozwój miasta i okolicy związany był przede wszystkim z pierwszym na świecie zakładem wodoleczniczym, który został założony przez Vincenza Priessnitza. Stąd pochodzi czeska nazwa uzdrowiska - Priessnitzovy lázně (oficjalnie Lázně Jeseník, niem. Bad Gräfenberg), a główny pawilon nosi nazwę Priessnitzovo sanatorium. Nazwa drugiego sanatorium (pawilonu) Ripper pochodzi od nazwiska zięcia Priessnitza, który miał duży wpływ na rozwój uzdrowiska. Pawilon dziecięcy - Karolina nosi imię córeczki Priessnitza, której nie udało się wyleczyć i zmarła, kiedy miała 3 lata. Najdłuższy pawilon nazywa się Bezruč, a kolejny - Maryčka.

Głuchołazy (dawniej Kozia Szyja, niem. Bad Ziegenhals, czes. Hlucholazy) - miasto w woj. opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Głuchołazy. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do dawnego woj. opolskiego.
Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Województwo zajmuje powierzchnię 15 108 km² i jest jednym z mniejszych regionów Polski (12 miejsce w kraju). Pod względem liczby mieszkańców (3 mln 287 tys. osób) województwo znajduje się na 4 miejscu w Polsce. Gęstość zaludnienia jest tu jedną z najwyższych w kraju (małopolskie – 217 osób/km², średnia krajowa – 122 osób/km²).

W 1888 miasto uzyskało połączenie kolejowe z Hanušovicami do Głuchołaz - budowa wymagała skomplikowanych rozwiązań technicznych ze względu na duże różnice wysokości na trasie biegnącej przez Ramzovske sedlo (początkowo planowano tunel pod Červenohorskim sedlem, ale zarzucono go z powodów finansowych).

Do 1918 Jeseník był miastem zamieszkałym niemal wyłącznie przez Niemców - spis z 1910 wykazał, że dla 99,5% był on językiem ojczystym. Wśród wyznań 95,5 % stanowili rzymscy katolicy. W 1930 spis wykazał 8959 Niemców oraz 1281 Czechów i Słowaków; 9816 rzymskich katolików, 301 ewangelików, 121 husytów., 82 starokatolików, 11 prawosławnych, 98 żydów i 146 bez wyznania.

Ewangelicki Kościół Czeskobraterski (cz. Českobratrská církev evangelická, ČCE) - protestancki kościół unijny w Czechach nawiązujący tradycją do doktryny braci czeskich.
Wieża widokowa na Zlatým Chlumie (niem. Freiwaldauer Warte, czes. Frývaldovská stráž) – wieża widokowa położona w paśmie Wysokiego Jesionika, będąca charakterystycznym punktem w okolicy miasta Jeseník. Rozciąga się z niej panorama na samą miejscowość oraz okoliczne góry.

Według spisu w 2001 w mieście mieszkało 11206 Czechów, 451 Morawian, 366 Słowaków, 136 Niemców, 39 Ślązaków, 29 Polaków, 28 Romów i po kilkanaście osób innych narodowości. Podział religijny wygląda następująco: 2471 rzymskich katolików, 142 ewangelików, 68 husytów, 36 prawosławnych, 19 Świadków Jehowy, 8728 bez wyznania a 869 nie podało.

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (ang. Seventh-day Adventist Church, w skrócie SDA Church) - jest kościołem chrześcijańskim, wywodzącym się z grona denominacji protestanckich, będących wynikiem przebudzenia adwentowego, jakie nastąpiło w pierwszej połowie XIX wieku na terenie Ameryki Północnej.
Ban to tytuł spotykany w środkowej i południowo-wschodniej Europie między VII a XX wiekiem. Pierwotnie używany wśród rdzennej ludności Bośni od VII wieku, a później też w Chorwacji, w Węgrzech, na Wołoszczyźnie od XIV wieku do 1831 roku, w średniowiecznej Mołdawii, w Serbii, i w Królestwie Jugosławii od 1929 do 1941 roku. Ziemia pod władzą bana nosiła nazwę banat lub banowina.

Znane postacie związane z Jesenikiem

Karl Ditters von Dittersdorf, kompozytor, starosta Jesenika,

Vincenz Priessnitz, twórca hydroterapii, założyciel uzdrowiska w Jeseniku,

Nikołaj Gogol, pisarz, kuracjusz

Károl Khuen-Héderváry, ban Chorwacji i premier Węgier

Znani Polacy związani z Jesenikiem

Wincenty Krasiński, generał, kuracjusz,

Zygmunt Krasiński, pisarz, kuracjusz.

Kraj ołomuniecki (czes. Olomoucký kraj) - region administracyjny w Czechach, odpowiednik polskiego województwa, położony w środkowej i północno-zachodniej części Moraw (większość terytorium), oraz w północno-zachodniej części czeskiego Górnego Śląska oraz skrawek Dolnego Śląska (w tym cały powiat jesenicki). Na wschodzie sąsiaduje z krajem morawsko-śląskim, na południowym wschodzie z krajem zlińskim, na południowym zachodzie z krajem południowomorawskim, a na zachodzie z krajem pardubickim. Na północy graniczy z polskimi województwami dolnośląskim i opolskim. Jego obszar wchodzi w skład dwóch okręgów terytorialnych: kraj południomomorawski i kraj północnomorawski.
Dekanat Jeseník – jeden z 11 dekanatów tworzących diecezję ostrawsko-opawską Kościoła łacińskiego w Republice Czeskiej. Obszar obecnego dekanatu podlegał pierwotnie diecezji wrocławskiej, a na tutejszym zamku wrocławscy biskupi urządzili letnią rezydencję. Po wojnach śląskich dla części biskupiego księstwa nyskiego pozostałej przy Habsburgach utworzono w 1746 specjalny komisariat biskupi, który wraz z komisariatem cieszyńskim utworzył w 1770 Wikariat generalny diecezji wrocławskiej. Na obszar komisariatu nyskiego składały się wówczas 4 dekanaty: Jeseník, Jánský Vrch, Vidnava i Zlaté Hory. Po 1920 obszar ten pozostał podległy diecezji wrocławskiej, lecz w 1978 stał się częścią archidiecezji ołomunieckiej. W 1996 powstała diecezja ostrawsko-opawska, do której odtąd należy dekanat Jeseník. Obecnie obejmuje 25 parafii. Obowiązki dziekana pełni (2011) ks. Miroslav Kadlec, proboszcz parafii w Mikulovicach.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)