Jesus Christ Superstar - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy opery rockowej. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego terminu.

Jesus Christ Superstar – rock opera z przełomu lat 1969 i 1970 autorstwa Brytyjczyków Andrew Lloyd Webbera (muzyka) i Tima Rice'a (libretto), która opowiada o ostatnim tygodniu życia Jezusa Chrystusa.

W pierwszej wersji (1970) w roli Jezusa wystąpił Ian Gillan z Deep Purple, Piłata wówczas grał Barry Dennen, a Marię Magdalenę Yvonne Elliman.

Annasz (hebr. Hananja) - imię męskie pochodzenia biblijnego. Wywodzi się od hebrajskiego słowa oznaczającego Jahwe się zlitował. Pojawia się w polskich tłumaczeniach także w wersjach Ananos i Ananus.
Broadway (ang. szeroka droga) – ulica w Nowym Jorku, w dzielnicy Manhattan; jedna z najdłuższych ulic na świecie. Biegnie od Manhattanu aż do miasta Albany – 150 mil (241km) na północ od Nowego Jorku. W jej środkowej części mieszczą się liczne teatry (rozrywkowe i musicalowe) stanowiące centrum teatralne USA, przyciągające wielu turystów z całego świata. Jest to także jedna z głównych ulic dzielnicy Manhattanu i jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Nowego Jorku i Stanów Zjednoczonych.

Spektakl wystawiono w wielu krajach, wydano wiele płyt z muzyką z przedstawienia. Autorem polskiego libretta jest Wojciech Młynarski, a w spektaklu występowali m.in. Marek Piekarczyk, Krzysztof Okoń, Małgorzata Ostrowska (Teatr Muzyczny w Gdyni), oraz Maciej Balcar, Janusz Kruciński i Janusz Radek (Teatr Rozrywki w Chorzowie).

Alice Cooper (właściwie Vincent Damon Furnier, ur. 4 lutego 1948) – amerykański wokalista i muzyk hard rockowy, prekursor heavy metalu. W życiu prywatnym zdeklarowany chrześcijanin
Janusz Dariusz Radek (ur. 6 kwietnia 1968 w Starachowicach) – polski wokalista i aktor teatralnych inscenizacji muzycznych. Członek Akademii Fonograficznej ZPAV.

Na podstawie musicalu powstały dwa filmy z 1973 w reżyserii Normana Jewisona i z 2000 w reżyserii Gale Edwards.

Historia musicalu

Lata 70.

Niedługo po premierze rock opery na West Endzie do przeniesienia przedstawienia na ekrany kin, za zgodą Sir Andrew Lloyd Webbera oraz Tima Rice'a, przystąpili reżyser Skrzypka na dachu Norman Jewison i scenarzysta Melvyn Bragg. Wstępny scenariusz do kinowej wersji musicalu powstał 3 kwietnia 1972. Film nakręcono w izraelskich ruinach Ain Avdat na pustyni Ber Sheba, w grotach leżących na pustyni Beit Guvrin, pozostałościach amfiteatru znajdującego się w Bet Szean (wliczając pobliskie wzgórze z umieszczonym na nim na potrzeby filmu drzewem do sceny śmierci Judasza), jak również w okolicach Morza Martwego. Wtedy wprowadzono do scenariusza piosenkę "Then We Are Decided", którą miał wykonywać Kajfasz z Annaszem, rozbudowano scenę sądu nad Chrystusem, utwór "Trial Before Pilate" i scenę "The Temple". Do ról zaangażowani zostali aktorzy, którzy brali wcześniej udział w różnych scenicznych produkcjach musicalu: Yvonne Elliman do roli Marii Magdaleny, Barry Dennen (Poncjusz Piłat), Bob Bingham, Kurt Yaghjian (Annasz). Postać Jezusa początkowo odtwarzać miał Ian Gillan, lecz ponieważ zrezygnował on z udziału w filmie z powodu swej trasy koncertowej, ostatecznie rolę tę otrzymał Ted Neeley, który w produkcji na Broadwayu był dublerem kreowanego przez Jeffa Fenholta Jezusa.

Norman Jewison, właściwie Norman Frederick Jewison (ur. 21 lipca 1926 w Toronto, Kanada) - amerykański reżyser i producent filmowy pochodzenia kanadyjskiego. Jeden z najwybitniejszych, a zarazem najbardziej niedocenionych twórców filmowych[potrzebne źródło]. Był trzykrotnie nominowany do Oscara za reżyserię filmów: W upalną noc (1967), Skrzypek na dachu (1971) i Wpływ księżyca (1987). Cztery jego filmy otrzymały nominację w kategorii najlepszy film; były to: Rosjanie nadchodzą (1966), Skrzypek na dachu (1971), Opowieści żołnierza (1984), Wpływ księżyca (1987).
Skrzypek na dachu (ang. Fiddler on the Roof) - znany musical z muzyką Jerry`ego Bocka, słowami Shaeldona Harnicka i libretto Josepha Steina. Historia jest luźno oparta na książce „Dzieje Tewjego Mleczarza” autorstwa ukraińskiego pisarza żydowskiego Szolema Alejchema. Premiera odbyła się 22 września 1964 na Broadwayu.

W roku 1973 we Francji nagrano dubbing do filmu, w którym Jezusowi głosu udzielił Daniel Beretta, a Kajfaszowi Bob Bingham. Obsada częściowo pokrywała się z aktorami pierwszej francuskiej produkcji. Dubbing został załączony do wznowionego wydania DVD filmu.

W 1976 roku po sukcesie ekranizacji Jewisona powstała krótka produkcja w USA, w której wzięło udział kilku aktorów z filmu: Ted Neeley i Carl Anderson odgrywali role Jezusa i Judasza, Yvonne Elliman pojawiała się na scenie sporadycznie jako Maria Magdalena, a rok później do obsady dołączył Paul Ainsley, który w 1971 roku na Broadwayu wykonał piosenkę Heroda.

Maria Magdalena (Maria z Magdali) – według Biblii żyjąca w I w. n.e. kobieta pochodząca z wioski Magdallah lub Migdal, obecnie El-Me-dżel. Należała do kręgu uczniów Jezusa. Przyłączyła się do niego po tym, gdy wypędził z niej siedem złych duchów.
Jezus Chrystus (z , zdaniem historyków prawdopodobnie , zm. ok. 30–33 n.e. w Jerozolimie), Jezus z Nazaretu — centralna postać chrześcijaństwa. Według chrześcijan założyciel Kościoła, Syn Boży i Zbawiciel.

Lata 90.

W 1992 roku Australia wznowiła swoją produkcję i po nagraniu własnego albumu, rozpoczęła krajową trasę koncertową. W postać Jezusa wcielił się John Farnham, Judasza zagrał Jon Stevens. Produkcja ta liczyła na nowo zaaranżowane piosenki, wydana płyta odgrywała rolę składanki z najważniejszymi partiami musicalu. Piosenka "Could We Start Again, Please?" (w wykonaniu Kate Ceberano i Deana Lotheringtona) została na oficjalnym krążku pominięta, natomiast zarejestrowany wykon na żywo z okresu trasy włączono do osobnego albumu Kate Ceberano. Nagrano również dwa teledyski do piosenek "Everything's Alright" i "I Don't Know How To Love Him". Wideo z piosenką tytułową, śpiewaną przez Jona Stevensa, pochodzi z jednego z koncertowych spektaklów, na który nałożono dźwięk z albumu. W latach 90. XX wieku australijska obsada gościnnie występowała w przeróżnych programach lokalnej telewizji w celu promowania produkcji.

Tony Vincent, właśc. Anthony Peter Strascina (ur. 25 lipca 1973 w Albuquerque) – amerykański piosenkarz i aktor. Gdy w 1993 roku wydawał płytę, przybrał pseudonim sceniczny „Tony Vincent” (od nazwiska dziadka), pod którym jest powszechnie znany. Niekiedy Tony nazywany jest błędnie „Anthony Vincent Strascina”.
Ian Gillan (ur. 19 sierpnia 1945 w Hounslow) - brytyjski wokalista hardrockowy. W 1969 roku dołączył do grupy Deep Purple. Nagrał z nią takie płyty jak Deep Purple in Rock czy Machine Head, a jego wysoki, krzykliwy głos stał się częścią charakterystycznego stylu tego zespołu.

W roku 1994 Nowa Zelandia kupiła prawa do realizacji musicalu w swoim kraju, na wydanym albumie w roli tytułowej wystąpił Darryl Lovegrove, a rolę Judasz zaśpiewał Jay Laga'aia. Album ten zawiera dodatkowy utwór ("Could We Start Again, Please?"), który nie pojawił się na płycie z obsadą Australii. Produkcja korzystała z charakterystycznej orkiestracji wzorowanej na australijskiej partyturze.

Opera rockowa - forma muzyczna typowa dla muzyki rockowej, blisko spokrewniona z musicalem, oraz mająca pewne podobieństwa do klasycznej lub współczesnej opery. Zawsze w formie albumu tematycznego, często też wystawiana na scenie w formie przedstawienia z towarzyszeniem zespołu rockowego. W sferze tekstowej opera rockowa jest dziełem epickim, opowiadającym jakąś historię.
Judasz Iskariota (grecka forma imienia Juda) o przydomku Iskariota (hebr. אש קרת - mąż z Kariotu) - jeden z apostołów, według przekazów czterech ewangelistów wydał Jezusa Chrystusa w ręce Sanhedrynu za trzydzieści srebrników, po czym popełnił samobójstwo. Według Mateusza (Mt 27,5) "Rzuciwszy srebrniki ku przybytkowi oddalił się, potem poszedł i powiesił się". Według Piotra (Dz 1,16) "spadłszy głową na dół, pękł", natomiast według Papiasza "zdrajca tak się roztył, iż nie mógł tam, gdzie łatwo przejeżdżał wóz, przejść nawet z pochyloną głową". Chrześcijanie wierzą, że fakty te zostały przepowiedziane w Starym Testamencie (zob. Mt 27,3-10; 13,18-19; Dz 1,15-20).

W 1996 spektakle Webbera zostały włączone do firmy The Really Useful Group. W tym samym roku w londyńskiej produkcji musicalu w reżyserii Gale Edwards wprowadzono drobne zmiany w tekstach piosenek, nowe motywy muzyczne, oraz urozmaicono podział ról w piosenkach. Wydany został wtedy album, na którym role odśpiewali Steve Balsamo (Jezus), Zubin Varla (Judasz), Joanna Ampil (Maria Magdalena), David Burt (Piłat), Peter Gallagher (Kajfasz), Martin Callaghan (Annasz), Glenn Carter (Szymon Zelota) oraz gościnnie Alice Cooper (Herod). W wersji scenicznej Coopera zastąpili Nick Holder i Martin Callaghan. Ostatnie przedstawienie z tą obsadą odbyło się 13 grudnia 1997 roku, a od tego czasu do marca 1998 rolę Jezusa odtwarzał Glenn Carter. Trasa koncertowa po Europie, w której główną rolę zagrał najpierw Lee Rhodes a po czterech tygodniach zastąpił go Glenn Carter, zakończyła się w 1999 roku.

Sebastian Bach właściwie Sebastian Philip Bierk (ur. 3 kwietnia 1968 Freeport na Bahamach) - wokalista i były frontman amerykańskiej grupy rockowej Skid Row powstałej w 1986 roku w New Jersey.
Poncjusz Piłat (łac. Pontius Pilatus, grec. Πόντιος Πιλᾶτος, Piłat Poncki) był od 26 do 36/37 n.e. rzymskim prefektem Judei, będącej wówczas częścią rzymskiej prowincji Syrii.

Od roku 2000

W roku 2000 w Studiu Pinewood powstała nowa filmowa wersja musicalu w reżyserii Gale Edwards i przy współpracy Nicka Norrisa, w której wystąpili Glenn Carter (Jezus), Jerome Pradon (Judasz), Renee Castle (Maria Magdalena), Fred Johanson (Piłat), Frederic B. Owens (Kajfasz), Michael Shaeffer (Annasz), Rick Mayall (Herod), Tony Vincent (Szymon).

Essen jest miastem na prawach powiatu w zachodniej części Niemiec, w landzie Nadrenia Północna-Westfalia. Pełni funkcję portu nad rzeką Ruhra i nad Kanałem Ren–Herne. Essen jest szóstym co do ludności miastem w Niemczech. Siedziba biskupstwa rzymskokatolickiego założonego w 1958 r. Od roku 1972 miasto uniwersyteckie. Na rok 2010 Essen otrzyma status Europejskiego Miasta Kultury.
John Peter Farnham, AO (ur. 1 lipca 1949) - australijski piosenkarz. Rozpoczął karierę w 1964, w latach 1982-85 zastąpił Glenna Shorrocka w Little River Band ale przez większość kariery występował solo.

W tym samym roku Gale Edwards przeniosła filmową londyńską produkcję na deski Broadwayu, której pokazy przedpremierowe z pierwotną obsadą rozpoczęły się 23 marca 2000 roku, a premiera odbyła się 16 kwietnia 2000 roku. W roli Jezusa znów wystąpił Glenn Carter, dublowany przez Anthony'ego Manougha, Joe Paparella, Maxa Von Essena oraz formalnie przed premierą Tony'ego Vincenta. Rolę Judasza zagrał Jason Pebworth, ale 3 tygodnie przed premierą zastąpił go Tony Vincent, którego dublerami wówczas stali się Manoel Felciano, Anthony Manough i Danny Rocket. Marię Magdalenę zagrała Maya Days (dublerki: Shayna Steele, Merle Dandridge), Piłata Kevin Gray (dublerzy: Hank Campbell, Timothy Warmen), Heroda Paul Kandel, Piotra Rodney Hicks, Kajfasza Frederic B. Owens, Annasza Ray Walker, a Szymona Zelotę Michael K. Lee, którego przez pewien czas zastąpił Jason Wooten. Choreografię przedstawienia opracował Anthony Van Laast, a kostiumy Roger Kirk. Wszystkie spektakle odbyły się w Fords Center for the Performing Arts (obecnie znane jako Hilton Theatre) i łącznie odegrano ich 161, a także 28 pokazów przedpremierowych. Produkcja zbierała mieszane opinie i recenzje. Ostatni spektakl odbył się 3 września 2000 roku.

Andrew Lloyd Webber, baron Lloyd-Webber (ur. 22 marca 1948 w Londynie) - brytyjski kompozytor, producent i działacz polityczny. Kompozytor muzyki do najbardziej kasowych w historii musicali: Koty i Upiór w operze.
Gdynia () – miasto na prawach powiatu położone w północnej Polsce, nad Zatoką Gdańską (odnogą Morza Bałtyckiego), w województwie pomorskim, wchodzące w skład Trójmiasta (wraz z Gdańskiem i Sopotem). Szerzej, (również z Pruszczem Gdańskim, Redą, Rumią i Wejherowem) jest elementem aglomeracji gdańskiej; jako jedna z gmin wchodzi także w skład Komunalnego Związku Gmin "Dolina Redy i Chylonki".

W 2000 roku produkcja Gale Edwards trafiła na sześć miesięcy do Essen. Jezusa grał William Bryne, a w roli Judasza wystąpił filmowy Piłat – Fred Johanson.

W roku 2003 w trasę po Ameryce Północnej wyruszył nowy skład, kontynuujący produkcję z Broadwayu z roku 2000. Przez kilka miesięcy rolę Jezusa grał Sebastian Bach, a rolę Judasza zagrał Carl Anderson. Reżyserem trasy został Kevin Moriarty, choreografem David Wilder, a kostiumy opracował Roger Kirk. Po nieporozumieniach Sebastiana Bacha z reżyserem jego rolę przejął Eric Kunze. Pozostałe role zagrali Natalie Toro (Maria Magdalena), Stephen Breithaupt (Piłat), Lawson Skala (Kajfasz), Jeffrey Polk (Annasz), Todd Fournier (Szymon) i Barry Dennen (Herod), który wystąpił w roli Piłata w filmie Jewisona z 1973 roku. Po śmierci Carla Andersona w 2004 jego miejsce zajął dubler, Lawrence Clayton. Wtedy też do obsady dołączyli Raymond Patterson, który przejął rolę Piłata, oraz Daniel Guzman (Herod). Trasa zakończyła się w Denver 30 stycznia 2005 roku.

Wojciech Młynarski (ur. 26 marca 1941 w Warszawie), poeta, reżyser i wykonawca piosenki autorskiej, satyryk, artysta kabaretowy, autor tekstów piosenek i librett, tłumacz, znany przede wszystkim z autorskich recitali.
West End jest popularnym określeniem dzielnicy teatrów ulokowanych w centralnym Londynie. Roczna liczba widzów wszystkich teatrów przekracza 13 milionów.

Od 2004 roku zaczęły odbywać się koncerty krajowe musicalu w Wiedniu, w których wystąpili Drew Sarich (Jezus), Serkan Kaya (Judasz), Claudia Strangl (Maria Magdalena), Andre Baeur (Piłat), Rob Fowler (Szymon i Annasz). Rok później nagrano album koncertowy, a spektakle trwały do 2008. W tym czasie obsada nieznacznie się zmieniała – Carolina Vasicek przejęła rolę Marii Magdaleny, a w 2006 Rob Fowler zagrał Jezusa.

Barry Dennen (ur. 22 lutego 1938 r.) – amerykański aktor i wokalista, okazjonalnie pisarz i scenarzysta. Znany z roli Poncjusza Piłata z konspektowej londyńskiej wersji musicalowego albumu Jesus Christ Superstar z 1970 roku oraz z Broadwayowskiej albumowej i pierwszej scenicznej adaptacji z 1971. Wystąpił również w wersji filmowej rock-opery w 1973 roku, wyreżyserowanej przez Normana Jewisona, grając tę samą postać. W 2003 scenicznie udzielił się w roli Króla Heroda w trasie północno-amerykańskiej Jesus Christ Superstar, produkcji Gail Edwards. Koncert w Los Angeles z roku 2006 był spektaklem łączącym legendarnych artystów musicalu w rolach głównych: Teda Neeleya (Jezus), Yvonne Elliman (Maria Magdalena), Bena Veerena (Judasz) i właśnie Barryego Dennena (Piłat).
Morze Martwe (arab. ألبَحْر ألمَيّت, Al-Bahr al-Majit, hebr. יָם הַ‏‏מֶ‏ּ‏לַ‏ח, Jam haMelach, Morze Soli) – słone jezioro bezodpływowe położone w tektonicznym Rowie Jordanu, na pograniczu Izraela, Autonomii Palestyńskiej i Jordanii.

W 2007 musical wystawiono w Madrycie w reżyserii Stephana Rayne i Marca Alvareza, wystąpili w nim Miguel Fernández (Jezus), Ignasí Vidal (Judasz), Lorena Calero (Maria Magdalena) i Enrique Sequero (Piłat). Premiera odbyła się 19 października 2007 w Teatro Lope De Vega.

Amerykańską Pożegnalną Trasę 2006–2007 zorganizowała Troika Entertainment w październiku 2006 roku, wyreżyserował ją Dallett Norris, a główną rolę zagrał Ted Neeley. Produkcja ta miała być serią ostatnich występów Teda w musicalu i pożegnaniem z publicznością. Rolę Judasza zagrał Corey Glover z zespołu Living Colour. Przedpremierowe przedstawienia odbyły się 8-13 października w teatrze University of Buffalo Center w Buffalo w stanie Nowy Jork. Przez cztery sezony w spektaklu występowali: Christine Rea-Briskin (Maria Magdalena), Craig Sculli (Piłat), Aaron Fuksa (Herod), Larry Alan Coke (Kajfasz), Jeremy Pasha (Annasz), Jason D. Bush (Szymon) oraz Chris Gleim (Piotr). Scenografię zaprojektował Bill Stabile, choreografię opracowała Arlene Phillips, a kostiumy Fabio Toblini. W 2007 nastąpiły zmiany w obsadzie: od stycznia do czerwca rolę Magdaleny przejęła Tiffini Dodson, Kajfasza od lutego do marca grał Nathan Baer (później zastąpiony przez dotychczasowego odtwórcę roli Kapłana, Darrela D. Whitneya), a w roli Heroda tymczasowo występował Jeremy Alan Parish.

Deep Purple – brytyjska grupa rockowa. Jeden z pierwszych i najbardziej wpływowych zespołów grających hard rock. Grupa powstała w Hertfordshire w 1968 początkowo pod nazwą Roundabout w następującym składzie: Ritchie Blackmore, Jon Lord, Nick Simper, Ian Paice oraz Rod Evans.
Sir Tim Rice (ur. 10 listopada 1944), poeta angielski, twórca tekstów piosenek i musicali m.in. Jesus Christ Superstar, Evita, Chess, AIDA .Współpracował m.in. z Andrew Lloyd Webberem, Freddiem Mercurym, Eltonem Johnem, Bennym Anderssonem oraz Björnem Ulvaeusem. Jest autorem słów piosenek do filmu Walta Disneya - Król Lew.

Po sukcesie trasy producenci postanowili kontynuować przedstawienie i na początku 2008 po przedłużeniu kontraktu z Tedem Neeleyem zmieniono nazwę produkcji na Trasę A.D. 2008-2009, do której dołączyli Michael Wright (Annasz), Nate Aylworth (Piotr) a Matthew G. Myers został przeniesiony z roli Apostoła do roli Szymona Zeloty. Pod koniec 2008 ze składu odszedł Corey Glover, a jego miejsce zajął James Delisco. Z obsady odeszli również Tiffini Dodson (zastąpiona przez Cristinę Sass) i Aaron Fuksa (zastąpiony przez Marka Baratellę). Do roli Piotra i Annasza dobrano nowych aktorów: Adama Campbella oraz Caleba Shawa. W maju 2009 przedłużono produkcję o kolejny rok.

Chorzów (niem. Königshütte, od 1922 do 1934 r. Królewska Huta) – miasto w Polsce położone na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), lokalny ośrodek gospodarczy oraz kulturalny. Jest miastem na prawach powiatu.

Sezon 2010 również przyniósł zmiany. Odejście z obsady Jamesa Delisco pozwoliło na przejęcie roli przez Johna Twiforda. Po trzech latach grania, odtwórca roli Piłata, Craig Sculli, zakończył swój udział w musicalu, toteż od początku roku w postać wciela się Benjamin Van Diepen. Magdalenę gra Sarah Hanlon, Heroda – Andrew Hartley, zaś Annasza – Alex Mackyol. Trasa zakończyła się w Wang Theatre w Bostonie, 9 maja 2010 roku.

28 kwietnia 2009 roku w ramach "2. Festiwalu Teatrów Muzycznych" w gdyńskim Teatrze Muzycznym chorzowski skład wystawił dwa spektakle Jesus Christ Superstar, w których rolę Jezusa zagrał gościnnie Janusz Kruciński, a Judasza Janusz Radek.

13 czerwca 2009 roku w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku odbyło się plenerowe przedstawienie musicalu w wykonaniu chorzowskiej obsady. Główne role znów zagrali Janusz Kruciński i Janusz Radek, a opiekę muzyczną nad spektaklem sprawował Jerzy Jarosik.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)