Jezioro Czad - Polski Serwis Naukowy

Czad (fr. Lac Tchad) – jezioro bezodpływowe w Afryce, położone w Kotlinie Czadu. Jego zlewisko obejmuje obszar 2 434 tys. km². Ma duże znaczenie ekonomiczne jako zbiornik wody dla ponad 20 mln osób zamieszkujących jego okolice w czterech krajach: Czadzie, Nigerii, Nigrze i Kamerunie. Obecnie zanikające.

Jezioro endoreiczne (z greckiego endo - wewnątrz i rhein - płynąć) to jezioro bezodpływowe, w którym dopływ wody równoważony jest przez parowanie, przykładem takiego jeziora jest jezioro Eyre w Australii.

Jezioro – naturalny śródlądowy zbiornik wodny, którego występowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia (misy jeziornej), w którym mogą gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec. Woda z topniejącego lodowca wypełniała doliny i tworzyła jeziora. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych. Jezioro różni się od stawu występowaniem strefy afotycznej – światło nie dociera do dna uniemożliwiając tam rozwój roślinności.

Zanik jeziora

Dawniej jego powierzchnia zależała od pory roku i wahała się od 11 do nawet 22 tys. km². Bywała jednak znacznie mniejsza, a w 1908 r. zwierciadło czystej wody zanikło całkowicie, co wywołało klęskę głodu i masowe migracje zamieszkujących w jego otoczeniu ludów. Z kolei w latach 60. XX wieku jezioro osiągnęło nawet powierzchnię 26 tys. km², ale od tego czasu systematycznie wysycha. W 1985 r. miało powierzchnię niespełna 3 tys. km². W 2000 r. jego powierzchnia zmalała do zaledwie 1,5 tys. km² (wg innych źródeł nawet do 1/20 maksymalnej wielkości czyli do 1,35 tys. km²). Przyczyną takiego stanu jest zmniejszenie się w ostatnich latach opadów w tym regionie przy jednoczesnym zwiększonym zapotrzebowaniu na wodę w rolnictwie. Projekty irygacyjne Czadu, Kamerunu, Nigerii i Nigru obniżyły zarówno poziom wody w jeziorze, jak też w dopływających rzekach; szacuje się że ludzka działalność w 50% odpowiada za zmniejszenie powierzchni jeziora.

Nigeria, Federalna Republika Nigerii (Federal Republic of Nigeria) – państwo w Afryce Zachodniej nad Zatoką Gwinejską, najludniejsze na kontynencie afrykańskim. Nazwa państwa pochodzi od rzeki Niger, a pierwszy raz pojawiła sie w artykule gazety The Times z 1897 roku. Sąsiaduje z Beninem, Nigrem, Czadem i Kamerunem.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Warunki naturalne

Jezioro jest płytkie - osiąga 2 do 4 m głębokości w części południowej i 4 do 8 m w części północnej. Brzegi bagniste, porośnięte trzciną i sitowiem. Do jeziora Czad uchodzi kilka rzek. Największe to Szari i Komadugu Yobe.
Średnia roczna wielkość opadów deszczu wynosi 320 mm. Dla porównania pd.-wsch. wybrzeża otrzymują 1 600 mm wody a pn. wybrzeże zaledwie 150 mm. Średnia roczna wielkość opadów dla miejscowości Bol Dune wynosi 384 mm, z czego zdecydowana większość (89%) deszczów przypada na okres lipiec-wrzesień. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi +21,4 °C.

Sahelanthropus tchadensis – wymarły gatunek ssaka człekokształtnego. Żył około 7 mln lat temu (górny miocen) w Środkowej Afryce. Właściwie nic nie wiadomo o tych istotach poza wyglądem ich czaszek, które odnaleziono w latach 2001–2002 w okolicach jeziora Czad. Czaszki wyglądają podobnie do ludzkich. Płaska twarz, podobne uzębienie, jedynie znacznie mniejsza puszka mózgowa i szerszy rozstaw oczodołów.

Człowiekowate, hominidy (Hominidae) – rodzina ssaków naczelnych obejmująca największe wśród naczelnych gatunki wykazujące dużą inteligencję, skłonność do przyjmowania spionizowanej, dwunożnej postawy oraz zdolność do wytwarzania i używania narzędzi. Gatunkiem typowym rodziny jest Homo sapiens Linnaeus, 1758. Najstarszy znany z zapisów kopalnych hominid Sahelanthropus tchadensis pochodzi z miocenu, 7 mln lat temu.

Historia

Dla nauki zachodniej jezioro zostało odkryte w 1823 przez Clappertona i Denhama. Ślady osadnictwa ludzkiego w okolicach jeziora są bardzo stare. Do najstarszych znalezisk, dokumentujących obecność człowiekowatych należą szczątki sahelantropa (czaszka, fragmenty szczęki i zęby), odkryte w latach 2000-2001 podczas francusko-czadyjskiej wyprawy paleontologicznej. Zamieszkiwał on ten region ok. 7 milionów lat temu.
Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Szari (Chari) – rzeka w środkowej Afryce. Jej źródło znajduje się w Republice Środkowoafrykańskiej, płynie przez terytorium państwa Czad i wpada do jeziora Czad. Szari dostarcza 90% wody zasilającej jezioro.

Zobacz też

Jezioro Aralskie - inny przypadek katastrofy ekologicznej

Przypisy

Africa: atlas of our changing environment, 2008, s. 52. Książka jest częściowo dostępna na google.books. tu

↑ Raport nt. jeziora Czad z lutego 2006 r. [1]

Zanikające jezioro Czad, w: "Poznaj Świat" R. XXXIV, nr 2 (397), luty 1986, s. 27

Lake Chad: almost gone. United Nations Environment Programme GRID-Arendal.

Zobacz hasło Czad w Wikisłowniku