Jezioro Czarne - Olsztyn - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy jeziora w gminie Olsztyn. Zapoznaj się również z: inne zbiorniki wodne o tej nazwie.

Jezioro Czarne - niewielkie jezioro położone w województwie warmińsko-mazurskim, w Olsztynie, na terenie Osiedla Nad Jeziorem Długim.

Położenie i opis jeziora

Jezioro Czarne, inaczej Sukiel położone jest w północno-zachodniej części Olsztyna, pomiędzy jeziorem Ukiel i jeziorem Długim. Jest kształtu owalnego, o regularnej linii brzegowej. Jest to jezioro okresowo przepływowe, włączone sztucznie do zlewni Jeziora Długiego. Większą część litoralu zajmują rośliny zanurzone (elodeidy) oraz rośliny o liściach pływających (nymfeidy). Pas oczeretów jest niezbyt silnie rozwinięty.

Nymfeidy (nimfeidy) – grupa roślin wodnych. Główna grupa zasiedlająca litoralną strefę roślin o liściach pływających (obok roślin zanurzonych także występujących w tej strefie) – pomiędzy szuwarem właściwym (strefą roślin wynurzonych) a właściwą strefą roślin zanurzonych (elodeidami).

Chlorofil – grupa organicznych związków chemicznych obecnych między innymi w roślinach, algach i bakteriach fotosyntetyzujących (np.: sinice). Funkcją chlorofili w organizmach przeprowadzających fotosyntezę jest wychwytywanie kwantów światła i przekazywanie energii wzbudzenia do centrum reakcji fotoukładu skąd wybijane są elektrony, spożytkowane następnie w dalszych etapach fotosyntezy. Znaczna zawartość chlorofili w organizmach fotosyntetyzujących jest odpowiedzialna za ich zieloną barwę. Zielony kolor chlorofilu spowodowany jest wysoką absorpcją w czerwonej i niebieskiej części spektrum światła, a niską absorpcją w zielonej części spektrum światła (długość fali 500-600 nm). Wyróżnia się wiele rodzajów chlorofili. Najbardziej rozpowszechnione w przyrodzie to chlorofil a i chlorofil b występujące u wszystkich roślin przeprowadzających fotosyntezę. Chlorofile c i d występują jedynie u części glonów. U prokariontów zdolnych do przeprowadzania fotosyntezy mogą występować chlorofil a u sinic oraz wiele rodzajów bakteriochlorofili oznaczanych literami od a do g.

Podstawowe cechy morfometryczne

powierzchnia zwierciadła wody 1,48 ha
głębokość maksymalna 7,1 m
głębokość średnia 2,7 m
objętość 39,7 tys. m³
długość linii brzegowej 450 m
długość maksymalna 175 m
szerokość maksymalna 110 m;

Zlewnia

Powierzchnia zlewni Jeziora Czarnego jest niewielka i wynosi 12,9 ha. Generalnie występują gleby brunatne, ubogie w składniki pokarmowe, ale bogate w wapń. Większą część zlewni zajmuje park miejski z boiskiem sportowym, a w części północno-wschodniej znajduje się kompleks budynków. Ogólnie tereny zabudowane stanowią 16,3% całkowitej powierzchni zlewni, natomiast użytki zielone 83,7%.

Jezioro – naturalny śródlądowy zbiornik wodny, którego występowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia (misy jeziornej), w którym mogą gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec. Woda z topniejącego lodowca wypełniała doliny i tworzyła jeziora. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych. Jezioro różni się od stawu występowaniem strefy afotycznej – światło nie dociera do dna uniemożliwiając tam rozwój roślinności.

Ukiel (lub Jezioro Krzywe – nazwa nieoficjalna) – jezioro położone na Pojezierzu Olsztyńskim, w północno-zachodniej części Olsztyna pomiędzy osiedlami Dajtki, Gutkowo i Likusy.

Dane o jeziorze z 2003 roku

Przeprowadzone badania wskazują przede wszystkim na słabą dynamikę mas wodnych omawianego zbiornika. Cechy, które pozwalają zaliczyć jezioro do typu holomiktycznego o słabej dynamice mas wodnych to krótkotrwała cyrkulacja wiosenna, wczesne zakładanie się letniej stratyfikacji termicznej, płytki epilimion oraz wyraźna termoklina. Odpowiada to bradymiksji (Olszewski 1959a). Dobre warunki tlenowe panowały tylko w górnych warstwach epilimnionu, natomiast całkowity brak tlenu odnotowano dopiero od 5 m.
Zarówno przy powierzchni jak i przy dnie wody jeziora charakteryzowały się wysokimi wartościami BZT5. Najwyższe wartości sestonu (9,8 mg/dm³) i chlorofilu a (28,07 mg/dm³) stwierdzono wiosną. Latem natomiast koncentracja sestonu była niższa, dzięki czemu zwiększyła sie przezroczystość wody.
Zawartość substancji biogennych jest raczej przeciętna. Odnotowano wysokie zawartości fosforu mineralnego (1,02 P-PO4/dm³) i azotu amonowego ( 4,08 mg N-NH4/dm³). Były one jednak niższe w porównaniu z wartościami z 1992 roku. Z kolei stężenia żelaza i manganu były wyższe.

Oczeret (Schoenoplectus (Rchb.) Palla) – rodzaj roślin kłączowych z rodziny ciborowatych (Cyperaceae Juss.). Należy do nich około 80 gatunków roślin wodnych i roślin bagiennych. Gatunkiem typowym jest Schoenoplectus lacustris L.. W Polsce występują 4 gatunki (najpospolitszy jest oczeret jeziorny).

Termoklina – wąska warstwa wody, w której następuje gwałtowna zmiana temperatury wraz ze wzrostem głębokości. Latem poniżej termokliny temperatura gwałtownie maleje wraz z głębokością, natomiast zimą poniżej termokliny temperatura rośnie.

Podobnie jak w poprzednich latach był niski odczyn (pH 8,1-8,4 przy powierzchni i 6,7-7,7 przy dnie) oraz wysokie przewodnictwo elektrolityczne wody, które przekraczało 400 μS/cm.
Wszystkie te dane pozwalają na zaliczenia Jeziora Czarnego to jezior eutroficznych. Jakość jego wód jest niska (III klasa). Dokonując oceny podatności na degradację badanego zbiornika wg kryteriów zaproponowanych przez Kudelską i in. (1994) można stwierdzić, iż wykazuje on dużą podatność na wpływy zewnętrzne.

Jezioro eutroficzne - w typologii jezior: jezioro słodkowodne odznaczające się dużą koncentracją substancji odżywczych rozpuszczonych w wodzie, co powoduje silny rozwój życia biologicznego przy jednoczesnym spadku ilości tlenu w wodzie i ograniczeniu procesów mineralizacji. Jeziora eutroficzne nie są głębokie, ich woda obfituje w sole mineralne i ma odcień zielony lub zielonożółty co spowodowane jest masowym rozwojem glonów. Charakteryzują się małą przezroczystością wody, w takich zbiornikach zasięg penetracji światła słonecznego do wód jest niewielki, szczególnie latem, i sięga niekiedy tylko 20–100 cm. Wody takich jezior mają odczyn zasadowy lub obojętny.

Województwo warmińsko-mazurskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju. Stolicą województwa jest Olsztyn, w którym mieszczą się siedziby wojewody, marszałka województwa, zarządu województwa oraz sejmiku województwa.

Bibliografia

K. Lossow, H. Gawrońska, C. Mientki, G. Wiśniewski: Jeziora Olsztyna stan troficzny, zagrożenia. 2005.

Zobacz też

Olsztyn

Jezioro Sukiel

Linki zewnętrzne

Galeria zdjęć Jeziora Czarnego

Jezioro Czarne w informatorze turystyczno-przyrodniczym www.jezioro.com.pl