Jezioro Oleckie Wielkie - Polski Serwis Naukowy

Jezioro Oleckie Wielkie (obocznie używana nazwa Jezioro Olecko Wielkie, Olecko Duże, niem.: Grosser Oletzkoer See, Treuburger See) – jezioro w Polsce położone na Pojezierzu Mazurskim, na wschodnim skraju mezoregionu Pojezierze Ełckie, w dorzeczu Legi. Jest to obszar makroregionu Pojezierza Mazurskiego najbardziej wysunięty na wschód. Jezioro zlokalizowane jest na terenie gminy i powiatu Olecko w województwie warmińsko-mazurskim. Nad zachodnim brzegiem jeziora leży miasto Olecko, nad wschodnim - wieś Możne.

Amfiteatr (łac. amphiteatrum) – odkryta arena o kształcie elipsy lub koła, otoczona - najczęściej wznoszącymi się schodkowo - rzędami siedzeń dla widzów i przeznaczona do publicznych pokazów m.in. walk gladiatorów, walk z dzikimi zwierzętami, naumachii.

Ramienicowce, ramienice właściwe (Charales) - monotypowy rząd glonów należący do typu (gromady) zielenic, zawierający jedną rodzinę ramienicowatych (Characeae). Kosmopolityczny, liczy ok. 400 gatunków.

Typ sielawowy. Długość w linii północ-południe 4600 m, maksymalna szerokość 1150 m, głębokość max - 45,2 - 65 m, powierzchnia 227 ha. Zbiornik typu rynnowego o stokach stromych z wyjątkiem delty rzeki Legi i najwęższej, południowej części jeziora (Szyjka). Jezioro systematycznie zmniejsza swoją powierzchnię. W 1955 jego powierzchnia wynosiła 277,75 ha, dane z 1991 mówią o 205 ha. Jezioro jest dobrze dostępne od strony Olecka, w innych miejscach otoczone lasem, o stromych brzegach.

Jezioro rynnowe – rodzaj jeziora polodowcowego, wypełniającego obniżenie rynny polodowcowej, zazwyczaj długie, wąskie, kręte, głębokie i o stromych brzegach. Często tworzą ciągi, które wyznaczają przebieg dawnych rynien.

Trzcina (Phragmites L.) – rodzaj roślin należący do rodziny wiechlinowatych. W Polsce w środowisku naturalnym rośnie jeden tylko gatunek – trzcina pospolita (Phragmites australis). Gatunkiem typowym jest Phragmites australis L..

Wody jeziora mieszczą się w II klasie czystości. Dno piaszczyste, miejscami kamieniste, na znacznych odcinkach przybrzeżnych niedostępne do kąpieli z powodu roślinności przybrzeżnej. Jeszcze na początku lat 50. XX wieku jezioro zostało określone jako a-mezotroficzne, zawierające około 20% tlenu nad dnem, a przezroczystość wody mierzona 16 września 1951 r. wynosiła 3,5 m. Wyniki badań wód jeziora w roku 1987 oraz 1996 wykazały, że jest to jezioro eutroficzne i potwierdziły II klasę czystości wody.

Węgorz europejski (Anguilla anguilla) – ryba z rodziny węgorzowatych (Anguillidae), rzędu węgorzokształtnych (Anguilliformes). Jego krew zawiera niebezpieczną dla ssaków ichtiotoksynę.

Szuwar pałki szerokolistnej, szuwar szerokopałkowy, zespół pałki szerokolistnej (Typhetum latifoliae) – syntakson w randze zespołu budowany przez słodkowodny makrofit: pałkę szerokolistną. Należy do klasy zespołów szuwarowych Phragmitetea.

Dorzecze: Lega, Ełk, Biebrza, Narew. Jezioro znajduje się w ciągu biegu rzeki Legi, która łącząc się z rzeką Jegrznią i Ełk wpada do Biebrzy. Dzierżawca rybacki - Przedsiębiorstwo Rybackie P Z W w Warszawie ul. Twarda 42.

Szata roślinna

Wstępne badania flory i zbiorowisk roślinnych przeprowadzono w 1983 roku i kontynuowano je w 1986 r. W tym okresie wyodrębniono cztery zespoły ramienic: Charetum fragilis, Charetum contrariae, Charetum rudis, Nitellopsidetum obtusae oraz dwa zespoły mchów wodnych : Fontinaletum antipyreticae i Platyhypnidietum rusciformis.

Olecko (dawniej także Margrabowa, niem. Marggrabowa lub Oletzko, 1928-1945 Treuburg) – miasto w północno-wschodniej części Polski w województwie warmińsko-mazurskim, powiecie oleckim, nad rzeką Legą (dawniej Oleg) i Jeziorem Oleckim Wielkim. Siedziba gminy Olecko. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. suwalskiego. Stolica Mazur Garbatych.

Jezioro – naturalny śródlądowy zbiornik wodny, którego występowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia (misy jeziornej), w którym mogą gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec. Woda z topniejącego lodowca wypełniała doliny i tworzyła jeziora. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych. Jezioro różni się od stawu występowaniem strefy afotycznej – światło nie dociera do dna uniemożliwiając tam rozwój roślinności.

Spośród zbiorowisk roślin naczyniowych stwierdzono występowanie fitocenoz 10 zespołów hydrofitów : Potametum pectinati, Ranunculetum circinati, Elodeetum canadensis, Ceratophylletum demersi, Myriophylletum spicati, Potametum lucentis, Potametum perfoliati, Potametum friesii, Nupharo-Nymphaeetum albae, Potametum natantis. W grupie zbiorowisk szuwarowych zidentyfikowano płaty 10 zespołów: Scirpetum lacustris, Typhetum angustifoliae, Eleocharitetum palustris, Equisetetum fluviatilis, Phragmitetum australis, Typhetum latifoliae, Acoretum calami, Glycerietum maximae, Caricetum acutiformis, Phalaridetum arundinaceae oraz jedno zbiorowisko z Alisma gramineum.

Pojezierze Mazurskie (842.8) - część polskich Pojezierzy Wschodniobałtyckich pomiędzy Niziną Staropruską (Górowo Iławeckie, Orneta) i Pojezierzem Iławskim (Iława, Ostróda) na zachodzie, Pojezierzem Litewskim (Augustów, Suwałki) na wschodzie i Niziną Północnomazowiecką (Mława, Płońsk, Ciechanów) na południu.

Flora (z łac. Flora – rzymska bogini kwiatów) – wykaz gatunków roślin występujących na określonym obszarze, zwykle bez gatunków uprawianych (np. flora roślin naczyniowych Polski). Zakres flory może być ograniczany do określonego biotopu (np. flora górska) lub określonej formacji roślinnej (np. flora lasu deszczowego). Ogół gatunków występujących w określonym obszarze i czasie geologicznym zachowanych w postaci skamieniałości roślinnych to flora kopalna (np. flora trzeciorzędu).

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Występujące rośliny: trzcina, sitowie jeziorne, pałka szeroko- i wąskolistna, moczarka kanadyjska, rdestnice, jaskier, wywłócznik i rogatek.

Tatarak (Acorus calamus)

Bylina do 1,5m, liście gładkie, szablaste zaostrzone na końcu, łodyga trójkanciasta, barwa liści jasnozielona, łodyga i liście u podstawy czerwone, kwiaty obupłciowe, w kształcie kolby o długości około 8cm. Rozmnażanie wegetatywne za pomocą mięsistych kłączy. Posiada specyficzny zapach. Rośnie w wodach stojących o silnie zamulonych brzegach.

Szuwar mozgowy, zespół mozgi trzcinowatej, szuwar mozgi trzcinowatej (Phalaridetum arundinaceae) – zespół roślinności łąkowo-szuwarowej budowany głównie przez mozgę trzcinowatą z domieszką wiechliny błotnej.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Włosienicznik krążkolistny (Batrachium circinatum)

Bylina do 1 m, cienka delikatna łodyga, liście zanurzone, sztywne, nitkowate, ułożone promieniście w jednej płaszczyźnie, kwiaty o kolorze białym, kwitnie od czerwca do sierpnia. Występuje w wodach płytkich, ciepłych i zamulonych.

Zespół włosienicznika krążkolistnego (Ranunculetum circinati) – syntakson słodkowodnych elodeidów w randze zespołu budowany głównie przez włosienicznika krążkolistnego. Należy do klasy zespołów Potametea.

Atraktor – w analizie układów dynamicznych: zbiór w przestrzeni fazowej, do którego w miarę upływu czasu zmierzają trajektorie rozpoczynające się w różnych obszarach przestrzeni fazowej. Atraktorem może być punkt, zamknięta krzywa (cykl graniczny) lub fraktal (dziwny atraktor). Atraktor to jedno z podstawowych pojęć używanych w teorii chaosu.

Grążel żółty (Nuphar luteum)

Długie, grube kłącze silnie rozgałęzione, kwitnące w mule dennym. W górnej części widoczne miejsca po liściach, w dolnej cienkie korzenie. Liście około 10-30 cm cienkie, w kształcie sercowatym w kolorze żywozielonym. Część liści pozostaje pod wodą, kwiaty o średnicy 3,5 do 5,0 cm. Nasiona kiełkują po 1-2 latach, rozgałęziają się po upływie 3-4 lat. kwitnie całe lato od czerwca do września. Występuje w silnie zaszlamionych wodach stojących i słabo płynących, rośnie w miejscach do 4-5 m.

Rdestnica (Potamogeton L.) – rodzaj roślin wodnych należących do rodziny rdestnicowatych (Potamogetonaceae Dumort.), liczący ok. 100 gatunków. Gatunkiem typowym jest rdestnica pływająca (Potamogeton natans L.).

Typologia rybacka jezior – powszechnie przyjęta w rybactwo śródlądowym w Polsce, klasyfikacja typów jezior, opracowany przez Instytut Rybactwa Śródlądowego im. Stanisława Sakowicza w Olsztynie, podział jezior ze względu na ich charakterystykę ogólną.

Moczarka kanadyjska (Elodea canadensis)

Bylina, długie wiotkie pędy, skąpo rozgałęzione dł. 30-60 cm. Liście jajowate. w Europie występuję jedynie kwiaty żeńskie, natomiast męskie w Szkocji. Kwiaty drobne, białe. w Polsce występuje od roku 1872. Rośnie zwartą masą na stokach jezior, głębszych rowów. Nie lubi silnego falowania. Występuje w wodach przezroczystych o dużej zawartości potasu. Silnie wzbogaca wodę w tlen, dla ryb doskonałe miejsce do składania ikry.

Salmo trutta – gatunek ryby z rodziny łososiowatych, obejmujący kilka form różniących się cechami biologicznymi. Formy te – blisko spokrewnione z łososiem szlachetnym (Salmo salar) – wyewoluowały w wyniku izolacji geograficznej w plejstocenie. Są to ryby o dużym znaczeniu gospodarczym, cenione w wędkarstwie. W języku polskim określane są ogólną nazwą pstrąg, a ich dwuśrodowiskowa forma morska potocznie nazywana jest trocią. Od łososia szlachetnego różni się szerszą nasadą ogona, ubarwieniem oraz szczegółami w budowie szkieletu. Podgatunkiem nominatywnym jest troć atlantycka (Salmo trutta trutta).

Jaskier (włosienicznik) krążkolistny (Ranunculus circinatus Sibth.) – gatunek rośliny wodnej z rodziny jaskrowatych. Występuje w południowej i środkowej Europie, Ameryce Północnej oraz północnej Afryce. W Polsce dość pospolity na niżu.

Rogatek sztywny (Ceratophyllum demersum)

Bylina bezkorzenna, powyginana, rozgałęziona, szorstka i krucha. dł. do 150 cm. Liście sztywne szczeciniaste podwójniewidlastodzielne lub ząbkowane. Kwiaty drobne rozwijające się po wodą, kwitnie od czerwca do sierpnia, rozmnaża sie wegetatywnie za pomocą kawałków łodyg. Na jesień starsze łodygi obumierają, pozostają jedynie młodsze odcinki. Występuje masowo w wodach o grubej warstwie mułu. Lubi wody ciepłe.

Sitowie (Scirpus L.) – rodzaj roślin należący do rodziny ciborowatych (turzycowatych), liczący ponad 120 gatunków, z których 2 występują naturalnie na terenie Polski. Gatunkiem typowym jest Scirpus sylvaticus L.:

Fitoplankton – mikroskopijne organizmy roślinne (w tym glony niezaliczane do królestwa roślin w niektórych systemach taksonomicznych) oraz sinice (należące do Procaryota) , które biernie unoszą się w wodzie, nie posiadając zdolności ruchu lub tylko w znacznie ograniczonym zakresie.

Turystyka i wędkarstwo

Oleckie Wielkie jest jeziorem typu sielawowego. Występuje w nim leszcz, lin, płoć, okoń, szczupak, wzdręga, stynka, ukleja, karp, troć, sum, jazgarz; węgorz i inne gatunki. Ośrodki wypoczynkowe oraz wypożyczalnie sprzętu sportowego i wodnego mieszczą się głównie w Olecku. Jezioro jest początkiem trasy spływu kajakowego rzeką Legą.

Skatepark to specjalny tor przeznaczony do uprawiania sportów ekstremalnych (jazda na deskorolce, BMX czy wyczynowa jazda na rolkach). W skateparku może znajdować się wiele przeszkód przeznaczonych do nauki trików. Do prywatnych skateparków można zwykle wejść za opłatą, podczas gdy publiczne skateparki zwykle są darmowe. Prywatne skateparki są często umieszczone wewnątrz budynków. Publiczne skateparki prawie zawsze dostępne są na świeżym powietrzu.

Rogatek (Ceratophyllum L.) – rodzaj roślin w rodzinie rogatkowatych. Jest jedynym rodzajem tej rodziny (takson monotypowy). Gatunkiem typowym jest Ceratophyllum demersum L..

Atrakcje turystyczne:

Licząca 12 km trasa rowerowo-spacerowa wokół jeziora, nosząca nazwę "Wiewiórcza Ścieżka". Na trasie są ustawione tablice informacyjne, które opracowano na potrzeby ścieżki dydaktycznej. Są one pomocą w prowadzeniu lekcji przyrody dla dzieci i młodzieży.

Strzeżona plaża o nazwie Skocznia, na której znajduje się bar, molo, skocznia, zjeżdżalnia wodna, pole do siatkówki plażowej, siedziba WOPR i wypożyczalnia sprzętu wodnego.

Smażalnie ryb.

Skatepark.

Strzeżona plaża, zwana potocznie Szyjką ze skocznią i wieżą ratowniczą.

Dworek mazurski: bar, plaża, skocznia do wody i pole do siatkówki plażowej.

Amfiteatr.

Pole namiotowe.

"Dolina Pluskwianki" - trasa dydaktyczna o długości ok. 7 km, wiodąca przez doliny rzeki Pluskwianka, wzdłuż rzeki Możanka. Koniec trasy przy ujściu do Jeziora Oleckie Wielkie (opis trasy opracowano na podst. pracy A. Kozikowskiej i B. Taraszkiewicz oraz młodzieży z Zespołu Szkół w Babkach oleckich).

Bibliografia: Szlakami Mazur Garbatych. Ziemia olecka i okolice. Libra Olecko 2004.

Stan czystości wód

Główną przyczyną zanieczyszczenia rzek jest odprowadzanie do nich ścieków wytworzonych przez człowieka – przemysł i gospodarkę komunalna. Ścieki, mimo że wymagają oczyszczenia, są odprowadzane bezpośrednio do rzek lub siecią kanalizacji burzowej. W ostatnim czasie zwiększa się presje na stan czystości ze strony władz lokalnych. Niestety zwiększonemu zużyciu wody nie towarzyszy rozwój sieci kanalizacyjnych oraz oczyszczalni. Z wodociągów korzysta 40% mieszkańców terenów wiejskich przy czym tylko 10% odprowadza ścieki do oczyszczalni. Ścieki wiejskie bardzo często są nielegalnie odprowadzane do cieków wodnych. Niski stopień sanitarny wsi, nieodpowiednia gospodarka wodno-ściekowa terenów wiejskich jest przyczyną zanieczyszczeń mikrobiologicznych.

Jezioro Oleckie zakwalifikowano do I klasy czystości. Spośród wielu wskaźników, które niejednokrotnie podlegały ocenie na szczególną uwagę zasługuje kilka, mających duży wpływ na ocenę czystości wody. Badania wykazały niekorzystne właściwości hypolimnionu, stagnująca na dnie woda charakteryzowała się bardzo niskim natlenieniem i przy dalszym obniżaniu się tlenu na dnie jeziora zwiększa się ryzyko zgromadzenia znacznych ilości siarkowodoru. Przyczyny takiego stanu mogą być wielorakie, jedną z nich może być zbyt wysoka zawartość w wodzie azotu całkowitego, czyli składnika, który może przyczynić się do Eutrofizacji jeziora. Na uwagę zasługuje duża zawartość tego pierwiastka w powierzchniowych warstwach, gdzie przekracza wartość 2mg N/L. Również negatywnym zjawiskiem jest zakwit fitoplanktonu, który objawia się spadkiem przezroczystości, zmętnieniem i zazielenieniem wody.

Eutrofizacja Jeziora Oleckie Wielkie

Ingerencja człowieka w procesy przepływu wód rzeki Legi przez Jezioro Oleckie spowodowała przyśpieszenie wielu procesów, które mają negatywne skutki. Na obszarze między pomostami Klubu Wodnego a brzegiem zatoki jeziora powstał atraktor wskutek czego następuje osiadanie osadów, a co za tym idzie zarastanie jeziora. W ostatnich latach powierzchnia zarośnięta roślinami a szczególnie trzciną podwoiła się. W dużym stopniu zmniejszyła się niezamarzająca cześć jeziora, na której zimuje znaczna liczba ptaków wodnych. Kilka lat temu można było zaobserwować znaczną ilość gniazd perkoza, niemniej jednak w ostatnim czasie liczba ta zmalała. Główną przyczyną jest gęsta trzcina, w której ptaki nie mogą zakładać nowych gniazd. W ostatnich latach sumy opadów znacznie zmalały w porównaniu do lat wcześniejszych co spowodowało obniżenie stanu wody w jeziorze, w niektórych miejscach głębokość wody nie przekracza kilkunastu centymetrów. W niedługim czasie grozi to przekształceniem się pewnych części jeziora w mokradła.

Wywłócznik (Myriophyllum L.) – rodzaj roślin z rodziny wodnikowatych. Obejmuje ponad 40 gatunków roślin występujących w wodach stojących i na bagnach całej kuli ziemskiej. Gatunkiem typowym jest Myriophyllum spicatum L..

Hektar – jednostka powierzchni używana między innymi w rolnictwie i leśnictwie. 1 hektar jest to pole powierzchni kwadratu o boku 100 m. Oznaczana symbolem ha. Nazwa pochodzi od przedrostka "hekto-" oznaczającego 100 i nazwy jednostki miary "ar".

Linki zewnętrzne

Mapa batymetryczna jeziora

Bibliografia

Ciećko Z., 2004, Ochrona bioróżnorodności na przykładzie zlewni jeziora Oleckie Wielkie oraz dorzecza rzeki Legi, Wyd. WM Olecko, ISBN 83-86523-63-8

Stanisław Bernatowicz, Zasady ekologii środowiska wodnego,Wyd.rada Wojewódzka SdRP w Suwałkach 135/90n.2000

Szlakami Mazur Garbatych. Ziemia olecka i okolice, Libra, Olecko 2004