Jianwen - Polski Serwis Naukowy

Jianwen

Jianwen, chiń. 建文, imię osobiste: Zhu Yunwen, chiń. 朱允炆, (ur. 5 grudnia 1377, zm. prawdopodobnie 13 lipca 1402) – drugi cesarz Chin z dynastii Ming, panujący od 24 czerwca 1398 roku do 13 lipca 1402 roku.

Zhu Yunwen był drugim synem Zhu Biao (oficjalnego dziedzica tronu), wnukiem Hongwu. Zhu Biao zmarł jednak jeszcze przed swoim ojcem, 17 maja 1392 roku. Ponieważ 10 lat wcześniej zmarł także najstarszy syn Zhu Biao, 28 września 1392 roku to właśnie Zhu Yunwen został ogłoszony następcą. Tron objął po śmierci swojego dziadka 24 czerwca 1398 roku, przyjmując tytuł Jianwen. Miał wtedy 20 lat. Niemal natychmiast w ostrej opozycji przeciwko niemu wystąpili jego wujowie, w szczególności zaś Zhu Di (młodszy brat ojca), który rezydując w Pekinie był dowódcą wojsk broniących północnej granicy. Zakwestionował on prawa Jianwena do tronu i w ten sposób rozpoczęła się niszczycielska wojna domowa, która zdewastowała olbrzymie połacie Chin Północnych i Środkowych. Ostatecznie po zaciętych i prowadzonych ze zmiennym szczęściem walkach Zhu Di zdobył stolicę państwa, Nankin. 13 czerwca 1402 roku młody cesarz zniknął po pożarze swojego pałacu.

Abdykacja (z łac. abdicatio) – dobrowolne lub wymuszone przedwczesne zrzeczenie się przez panującego władcy i przysługujących mu z tego tytułu praw. Może być dobrowolna (np. cesarza Karola V, królowych Niderlandów Wilhelminy i Juliany) lub wymuszona przez okoliczności, uniemożliwiające dalsze skuteczne sprawowanie władzy (np. cara Mikołaja II i innych władców, np. Gustawa IV Adolfa, Napoleona I, czy Wilhelma II lub Edwarda VIII). Wymuszonej abdykacji nigdy nie podpisali np. cesarz Austrii i król Węgier Karol I, król Grecji Konstantyn II, car Bułgarii Symeon II, król Włoch Humbert II, którzy nadal uważali się za prawowitych monarchów.

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

Nigdy nie udało się znaleźć jakichś bezpośrednich dowodów jego śmierci w pożarze, z biegiem czasu zaś rosła legenda władcy niesprawiedliwie pozbawionego tronu. W związku z powyższym pojawiła się opowieść o tym, jak po wtargnięciu wojska Zhu Di do stolicy wierny dworzanin wręczył Jianwenowi szkatułkę, zawierającą szaty i dyplom mnicha oraz nożyczki, którą miał mu pozostawić na tego rodzaju okoliczność jego dziadek, Hongwu. Cesarz miał zatem obciąć włosy i w przebraniu wymknąć się z miasta, by resztę życia spędzić jako mnich wędrujący i żebrzący po całych Chinach. Dopiero w 1440 roku miano go rozpoznać dzięki napisanemu przezeń poematowi, a jego tożsamość potwierdził jeden ze starych eunuchów. W tym czasie Chinami rządził prawnuk Zhu Di, Zhu Qizhen, który postanowił nie nadawać sprawie rozgłosu, ale zezwolił Jianwenowi na spędzenie ostatniego roku życia w Pekinie. Większość uczonych kwestionuje jednak historyczność tej opowieści.

Ery chińskie (chiń.: 年號/年号, pinyin: niánhào; dosł. zawołanie roczne) - chiński system pomiaru czasu, dzielący panowanie konkretnego władcy na kilkuletnie okresy o różnych nazwach, czyli właśnie ery.

Qianlong, chin. 乾隆, pinyin Qiánlóng; imię prywatne 弘曆, Hongli (ur. 25 września 1711, zm. 7 lutego 1799) – cesarz Chin z dynastii Qing, panujący w latach 1736–1795.

Zhu Di kazał wykreślić imię Jianwena z oficjalnych zapisów, a lata jego panowania zostały ex post nazwane latami 32 do 35 panowania Hongwu. Z tego powodu zarówno sam Jianwen, jak i jego panowanie było często nazywane "Gochu" – "wykreślony"/"wykreślone". Dopiero cesarz Wanli w październiku 1595 roku przywrócił erę panowania Jianwen oficjalnej historii, tym samym rozpoczynając proces naprawiania niesprawiedliwości. W lipcu 1644 roku cesarz południowej dynastii Ming, Zhu Yousong, po 242 latach nadał Jianwenowi imię pośmiertne Rang Huangdi (讓皇帝, abdykujący cesarz) oraz imię świątynne Huizong (惠宗). Jednakże nowa dynastia Qing nie uznała panowania Zhu Yousonga, a tym samym także jego aktów, dlatego we wrześniu 1736 roku cesarz Qianlong nadał Jianwenowi jeszcze raz imię pośmiertne, tym razem brzmiące Gongmin Hui Huangdi (恭閔惠皇帝).

Yongle, chiń. 永樂 , imię osobiste: Zhu Di, chiń. 朱棣, (ur. 2 maja 1360 r., zm. 12 sierpnia 1424 r.) - trzeci cesarz Chin z dynastii Ming, panujący od 17 lipca 1402 r. aż do śmierci.

Imię pośmiertne (chiń. trad. 諡號/謚號, upr. 谥号, pinyin shì hào, jap. 諡号/追号, kor. siho, wietn. thụy hiệu) – honorowe imię przyznawane zmarłym władcom na Dalekim Wschodzie. Pod tym imieniem występują oni często w źródłach historycznych. Symbolizuje ono nowy okres bytowania, mianowicie - życie pozagrobowe. Imiona pośmiertne przyjmowali władcy Chin, Korei i Wietnamu. Zwyczaj nadal obowiązuje w cesarskim rodzie w Japonii.

Przypisy

L. Carrington Goodrich, Chaoying Fang: Dictionary of Ming biography, 1368-1644. Volume I. New York: Columbia University Press, 1976, s. 346, 397. ISBN 0-231-03801-1. ; C.P. Fitzgerald: Chiny. Zarys historii kultury. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 443–444.
↑ Witold Rodziński: Historia Chin. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydaw., 1974, s. 308.
↑ L. Carrington Goodrich, Chaoying Fang: Dictionary of Ming biography, 1368–1644. Volume I. New York: Columbia University Press, 1976, s. 397, 403. ISBN 0-231-03801-1.
C.P. Fitzgerald: Chiny. Zarys historii kultury. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 444.

Bibliografia

C.P. Fitzgerald: Chiny. Zarys historii kultury. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974.

L. Carrington Goodrich, Chaoying Fang: Dictionary of Ming biography, 1368–1644. Volume I. New York: Columbia University Press, 1976. ISBN 0-231-03801-1.

Witold Rodziński: Historia Chin. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydaw., 1974.