Jinja - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miejsca kultu shintō. Zapoznaj się również z: Jinja – miasto w Ugandzie.

Główny pawilon (honden) Yasukuni-jinja

Wnętrze Itsukushima-jinja

Hiyoshi-taisha w Ōtsu

Jinja (jap. 神社, jinja, kamiyashiro, chram shintoistyczny) – miejsce kultu w japońskiej religii shintō. Odróżnia się także inne typy i rodzaje tych budowli o nazwach: jingū, miya, taisha.

Sacrum (łac.) – sfera świętości, przeciwieństwo profanum – sfery świeckiej. Wokół niej koncentrują się wierzenia i praktyki religijne. Właściwość (stała bądź ulotna), która przysługuje niektórym przedmiotom (narzędzia kultu religijnego – naczynia, święte księgi, szaty), istotom (król, kapłan), przestrzeniom (świątynia, wzniesienie), okresom (niedziela, czas postu, Wielkanoc itp.). Siedzibą sacrum może stać się wszystko, nawet zwykłe przedmioty; miejsca czy osoby mogą otrzymać tę właściwość, lub ją utracić.

Kasuga-taisha (jap.: 春日大社) - ważny chram sintoistyczny w japońskim mieście Nara, zbudowany w VIII w. i należący do możnej rodziny Fujiwara. Jest to sanktuarium związane z czterema bóstwami: Takemikazuchi, Futsumushi, Amenokoyane oraz Hime. Zapoczątkowało ono nowy styl w sakralnej architekturze japońskiej, tzw. kasuga-zukuri. Do chramu prowadzi droga, po bokach której postawiono około tysiąca kamiennych latarni wotywnych ishidōrō. Wiszących latarni wykonanych z brązu jest jeszcze więcej - około tysiąca sześciuset. Zapalane są tylko dwa razy w roku: w lutym z okazji święta wiosny, oraz 15 sierpnia, podczas święta o-bon.

Sferę sacrum od profanum rozdziela zwykle brama torii. Niektóre chramy są duże, lecz spotyka się też jedynie wydzielone place, drzewa lub małe ołtarze. Tradycyjnie chramy shintō buduje się z drewna, bez użycia gwoździ. Niektóre przebudowywane są co jakiś czas (przeważnie co 20 lat) na podstawie pierwotnego projektu. W Japonii jest około 80 tys. chramów.

Nara (?) jest stolicą prefektury Nara w regionie Kansai na wyspie Honsiu, niedaleko Kioto. Znajdują się tutaj zabytki wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. Miasto to, pod nazwą Heijō-kyō (jap. 平城京), było pierwszą stolicą Japonii i siedzibą dworu cesarskiego w latach 710-740 oraz 745-784. Po przeniesieniu stolicy do Heian-kyō miasto stało się ważnym ośrodkiem klasztornym. Utraciło natomiast znaczenie polityczne.

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Jinja zazwyczaj składa się z tzw. honden, głównego pawilonu, w którym przechowywane są święte przedmioty i haiden - budynku poświęconego modłom i obrzędom kultowym oraz pawilonów dodatkowych o różnym przeznaczeniu, np.:

heiden - pawilon składania ofiar;

norito-den - pawilon ceremonii religijnych;

kagura-den - pawilon ze sceną służącą ceremonialnym tańcom i muzyce kagura. Taniec ten w dawnych wiekach odbywał się na otwartej przestrzeni przed chramem. Miało to odniesienie do tańca wykonanego przez bogów przed jaskinią, w której ukryła się bogini Amaterasu, w celu celu wywabienia jej stamtąd.

Honden i inne pawilony były i są budowane w jednym z kilku tradycyjnych stylów architektonicznych:

Chram (także kącina, kupiszta; niepoprawnie: kontyna, gontyna) – głównie w średniowieczu (lecz spotykany także współcześnie) przedchrześcijański typ budowli sakralnej u Słowian – miejsce spotkań, modlitw, nabożeństw i wróżb, którego rolę pierwotnie pełniły święte gaje. W językach ukraińskim, rosyjskim i białoruskim chram nadal jest powszechnie używanym określeniem świątyni. Określenia chram w języku polskim używa się również w odniesieniu do świątyń shintoistycznych, dla odróżnienia od świątyń buddyjskich. Słowo gontyna jest wyrazem sztucznym, stworzonym ok. 1860, przez Bronisława Trentowskiego, fałszywie odtworzone przez adideację do słowa gont z kronik niemieckich z XII wieku.

Honden (jap. 本殿, główny pawilon), zwany także shinden (神殿) – najświętszy budynek w chramie shintoistycznym, przeznaczony wyłącznie dla czczonych w chramie kami, symbolizowanych najczęściej przez lustro lub niekiedy przez statuę. Honden jest normalnie zamknięty dla wyznawców, a kapłani shinto wchodzą do niego wyłącznie dla odprawienia rytuałów. W ważniejszych chramach dostęp do hondenu ma wyłącznie cesarz. Rytuały otwarcia i zamknięcia drzwi (same w sobie) są istotną częścią życia chramu.

shinmei-zukuri - styl stosowany w konstrukcji pawilonów honden, jeden z najstarszych. Przykładem takiej budowli jest główny chram w Ise, Ise-jingū. Słowo shinmei (pol. boska jasność, świetlistość) jest zarówno ogólnym odniesieniem do kami, jak i odmienną wersją imienia bogini Amaterasu Ōmikami;

kasuga-zukuri - styl, który rozwinął się w epoce Nara, reprezentowany m.in. przez honden chramu Kasuga w Nara. Kasuga to bóstwo rodu (ujigami) Fujiwara, czczone w chramie Kasuga.

taisha-zukuri - styl budowy hondenów w wielkich chramach, jak np. w Izumo-taisha w prefekturze Shimane;

hachiman-zukuri;

nagare-zukuri - styl "falowy", obecnie najbardziej rozpowszechniony. Ma swoje początki w okresie Nara (okres)Nara. Typowym przykładem są dwa chramy Kamo w Kioto;

gongen-zukuri - styl architektury chramów, który stał się popularny po okresie Azuchi-Momoyama. Trzy zasadnicze pawilony: honden, heiden i haiden są przeważnie połączone, tworząc literę "H". Jednym z najstarszych przykładów tego stylu jest chram Kitano-Tenman-gū w Kioto. Słowo gongen znaczy awatar w kontekście procesu łączenia (harmonizacji) elementów shintō i buddyzmu.

Do najstarszych i najważniejszych chramów shintoistycznych należą m.in.:

Izumo Taisha lub Izumo Ōyashiro (jap. 出雲大社, Izumo Taisha lub Izumo Ōyashiro) - jedna z najstarszych drewnianych świątyń shintōistycznych w Japonii.

Profanum (łac.) – to co ludzkie, sfera świeckości, przeciwieństwo sacrum – sfery świętej. W sferze tej odbywają się wszystkie codzienne wydarzenia z życia człowieka.

chram w Ise w Ise (prefektura Mie);

chram Atsuta w Nagoi (prefektura Aichi);

Izumo-taisha (prefektura Shimane);

Kasuga-taisha w Narze;

Itsukushima-jinja na wyspie Miyajima;

Fushimi-Inari w Kioto.

Źródło

Basic Terms of Shinto, Kokugakuin University, Institute for Japanese Culture and Classics, Tokyo 1985

Torii (?) - brama o charakterystycznym kształcie, prowadząca do chramów i miejsc świętych shintō (w shintō ptaki są uważane za posłańców bogów).

Kagura (jap. 神楽 muzyka bóstw, rozrywka bogów) - forma teatru japońskiego, wywodząca się z rytuałów sintoistycznych, ukształtowana w okresie kultury dworskiej, składająca się z szeregu pieśni oraz tańców rytualnych wykonywanych z akompaniamentem muzycznym na terenie chramów.

Źródło

Przypisy