Joachim z Fiore - Polski Serwis Naukowy

Joachim z Fiore, na XV wiecznym drzeworycie

Joachim z Fiore (Gioacchino da Fiore) (ur. 1130/1135 w Celico koło Cosenzy, Kalabria, zm. 1202) – teolog i mistyk chrześcijański, cysters. Od 1177 roku opat klasztoru w Corazzo. W 1192 założył klasztor Św. Jana w Fiore koło Cosenzy. Już za życia uchodził za proroka. Jedna z wizji mistycznych, których doznawał odsłoniła przed nim spełnienie obietnic Apokalipsy, sens historii zbawienia i związek między Nowym i Starym Testamentem. Historię zbawienia dzielił Joachim z Fiore na trzy okresy: epokę Ojca (Stary Testament i Synagoga, Prawo, służba, wiedza), epokę Syna (Nowy Testament i Kościół, Ewangelia, wiara, łaska i mądrość), epokę Ducha Świętego (mnisi, doskonałość, wolność, "wieczna Ewangelia", kres wojen, triumf duchowego rozumienia Pisma). Granice między tymi epokami są płynne.

Georg Wilhelm Friedrich Hegel (ur. 27 sierpnia 1770 w Stuttgarcie, zm. 14 listopada 1831 w Berlinie) – niemiecki filozof, twórca klasycznego systemu idealistycznego.

Kościół (gr. ekklesia - "społeczność/zgromadzenie wywołanych" lub dosł. staropol. "zwołanie") - w teologii chrześcijańskiej - wspólnota wiernych założona przez Jezusa Chrystusa. Potocznie w tym znaczeniu jest to ogół wierzących w Chrystusa, określający się jako lud Boży, połączony wspólnotą wiary i sakramentów (głównie chrztu) (tudzież określone wyznanie chrześcijańskie lub chrześcijanie zamieszkujący określony teren). Zajmuje się nią gałąź teologii - eklezjologia.

Przypisywano mu charyzmat proroczy. W roku 1191 Joachim spotkał się z odwiedzającym południową Italię cesarzem Henrykiem VI (1191-1197), któremu przepowiedział, że wkrótce obejmie władzę nad południową Italią i Sycylią. Proroctwo to ściągnęło prześladowania ze strony władającego wtedy tymi ziemiami Tankreda, ale spełniło się po jego śmierci w 1194. W święta Bożego Narodzenia 1194 roku Henryk VI został ukoronowany na króla Sycylii, Apulii i Kalabrii. W roku 1190 dla wyruszającego na III krucjatę Ryszarda Lwie Serce przepowiedział zwycięstwo, o ile wykaże się wytrwałością.

Ryszard I Lwie Serce (ang. Richard the Lionheart, fr. Cœur de Lion) (ur. 8 września 1157, zm. 6 kwietnia 1199) – król Anglii od 1189. Syn Henryka II Plantageneta i Eleonory Akwitańskiej. W latach 1190-1192 był jednym z dowódców trzeciej wyprawy krzyżowej. Uwięziony w Austrii w czasie drogi powrotnej, następnie przekazany cesarzowi Henrykowi VI. Został uwolniony w 1194 roku. Zginął, walcząc z francuskim królem Filipem II Augustem o angielskie posiadłości we Francji.

Teologia (gr. θεος, theos, "Bóg", + λογος, logos, "nauka") dyscyplina zajmująca się badaniem natury boskiej oraz stosunkami, jakie zachodzą pomiędzy istotą boską a światem, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między istotą boską a ludźmi. Etymologicznie teologia oznacza naukę (racjonalny dyskurs) dotyczącą Boga.

Poglądy

System trynitarny de Fiore został potępiony w 1215 na soborze laterańskim IV. Poszczególne wątki nauki Joachima były jeszcze potępiane kilkakrotnie (w 1255 m.in. herezja "wiecznej ewangelii", w 1263 synod w Arles schemat trzech epok), nigdy jednak nie potępiono ani jednego jego dzieła, ani też ich autora. Jego poglądy na Trójcę szybko poszły w zapomnienie, natomiast prawdziwą sławę przyniosły mu jego poglądy historiozoficzne. Wpłynęły na Hegla, Schellinga, Sołowiowa i innych myślicieli.

Apokalipsa Świętego Jana [Ap], Księga Objawienia, Objawienie Jana [Obj] (gr. Ἀποκάλυψις Ιωάννου – Objawienie Jana) – jedyna prorocza księga Nowego Testamentu, opisująca zagładę świata i powstanie "Nowego Świata" zanim nastąpi jego koniec i Sąd Ostateczny. Apokalipsa zawiera bardzo liczne odwołania do Starego Testamentu. Tradycja za autora uważa Jana Ewangelistę (choć nie jest to pewne, a eschatologia księgi różni się od eschatologii Ewangelii Jana). Powstanie datuje się na okres prześladowań chrześcijan w Azji Mniejszej (a więc po roku 68) i najprawdopodobniej powstawała w różnych etapach.

Wyprawy krzyżowe – łączna nazwa wszystkich krucjat prowadzonych od XI do XIII w. w celu odbicia, a następnie obrony miejsc związanych z religią chrześcijańską w Palestynie. Uczestników wypraw krzyżowych nazywa się zbiorczo krzyżowcami.

Na podstawie poglądów Joachima powstały liczne sekty o charakterze plebejskim i radykalnym, krytykujące ówczesny Kościół a zwłaszcza duchowieństwo za gromadzenie bogactw materialnych i liberalny styl życia.

Najważniejsze dzieła Joachima

Joachim jest autorem licznych dzieł, wśród których wyróżniają się trzy:

Liber Concordie novi ac veteris Testamenti,

Expositio in Apocalypsim (1195)

Psalterium decem chordarum,

Wszystkie trzy pisane były i poprawiane dłużej niż przez szesnaście lat. Według zamierzenia autora miały one stanowić trylogię, każde z nich zajmowało się innym zagadnieniem, ale wszystkie razem miały tworzyć całość. Ponadto jest autorem komentarzy biblijnych, licznych małych traktatów, listów, poematów i kazań nawiązujących bądź nie nawiązujących najczęściej do Apokalipsy. W wieku XIV i później pojawiło się wiele pism pseudo-Joachimickich (Super Hieremiam, Super Esaiam, De Septem Sigillis).

Historia zbawienia - w teologii chrześcijańskiej oznacza działanie Boga w historii rodzaju ludzkiego w celu ofiarowania zbawienia. Oznacza także samą historię działania Bożego, czyli naukę o tym, jak konkretyzowało się zbawienie w poszczególnych epokach dziejów. Pojęcie pokrewne do ekonomii zbawienia lub nawet z nią utożsamiane.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Źródła bibliograficzne

Są tylko dwa podstawowe źródła: Virtutum Beati Joachimi synopsis napisany przez Łukasza z Cosenzy oraz anonimowe Vita beati Joachimi abbatis. Powstałe w XVII wieku biografie autorstwa Jacobus Graecus Syllanous'a i Gregorius de Laude'a opierają się na dwu wyżej wspomnianych. Nieliczne noty autobiograficzne znajdziemy w pismach samego Joachima, inne w pismach Fra Salimbene z Parmy i Ralfa z Coggeshall.

Stary Testament, Biblia Hebrajska, Pisma Hebrajsko-Aramejskie – starsza część Biblii, przyjęta przez chrześcijaństwo z judaizmu. Judaistyczna (a za nią protestancka) wersja obejmuje 39 ksiąg (tylko hebrajskich), katolicka zawiera 46, a prawosławna w sumie 50-53 (księgi hebrajskie i greckie z Septuaginty oraz niekiedy apokryfy).

Cystersi (łac. Cistercienses, pełna łacińska nazwa Ordo Cisterciensis, skrót OCist.) – zakon katolicki wywodzący się z benedyktynów i posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 r. przez Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux (z łac. Cistericium) (obecnie Saint-Nicolas-lès-Cîteaux) we Francji. Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiej nazwy tego właśnie miejsca (Cistertium - to określenie z kolei pochodzi od sformułowania cis tertium lapidem - "przy trzecim kamieniu (milowym)"). Pierwsze klasztory powstały w La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115).

Bibliografia

Rozdział VII: Joachim z Fiore – dzieje joachimizmu. W: Yves Marie Joseph Congar, Adam Paygert, Stanisław Celestyn Napiórkowski: Wierzę w Ducha Świętego. T. 1, Duch Święty w "ekonomii" : objawienie i doświadczenie Ducha. Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów, 1995. ISBN 83-7119-026-3. (pol.)

Salimbene de Adam, Chronica, ed. O. Holder-Egger (Monumenta Germaniae Historica, XXXII, Hanover und Leipzig, 1913), pp. 241, 104-105, 457.

Joachim of Fiore. A Study in Spiritual Perception and History, by D.C. West and S. Zimdars-Swartz, Indiana University Press, Bloomington 1983.

Peter Dinzelbacher, Leksykon mistyki. Żywoty-pisma-przeżycia, wyd. Verbinum, Warszawa 2002.

Linki zewnętrzne

Catholic Encyclopedia: "Joachim of Flora"

Joachim von Fiore – Eschatologia Joachima de Fiore

Joachim de Fiore

Przypisy

Maksymilian Rode: Mała encyklopedia teologiczna. T. 1, A - Ł. Warszawa, Instytut Wydawniczy im. Frycza Modrzewskiego, 1988.
Wynikało to z jego szczególnego stosunku do liczby trzy.