Jodłowa - Polski Serwis Naukowy

Jodłowa – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie dębickim, w gminie Jodłowa.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Jodłowa. Administracyjnie dzieli się na trzy sołectwa: Jodłowa Górna, Jodłowa Dolna i Jodłowa Wisowa. Graniczy z następującymi miejscowościami: Przeczycą, Kamienicą Dolną, Dęborzynem, Dzwonową, Lubczą, Kowalową, Swoszową, Czermną, Błażkową i Dębową.

Historia

Po raz pierwszy Jodłowa była wzmiankowana w dokumentach z 1354 roku. W roku 1359 król Kazimierz Wielki wydał braciom Jędrzejowi i Mikołajowi przywilej lokacyjny wsi Jodłowa Dolna na prawie niemieckim. W związku z napływem osadników z Niemiec miejscowość zyskała też nazwę Jodłowej Niemieckiej, w odróżnieniu od starszej wsi Jodłowa Polska (Górna). W ciągu kolejnych wieków granice i różnice pomiędzy wsiami stopniowo zanikały.

Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza bitwa pod Tannenbergiem) – jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410, w czasie trwania wielkiej wojny, między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie (głównie z Czech, z wielu państewek na Śląsku, z Pomorza Zachodniego i z pozostałych państewek Rzeszy), pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi (złożonymi głównie z Polaków, Litwinów i Rusinów) wspieranymi lennikami obu tych krajów (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo Płockie, Księstwo Bełzskie, Podole i litewskie lenna na Rusi) oraz najemnikami z Czech, Moraw i z państewek ze Śląska oraz uciekinierami ze Złotej Ordy [3] i chorągwiami prywatnymi (między innymi chorągiew z Nowogrodu Wielkiego księcia Lingwena Semena), pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły.
Pułkownik – stopień oficerski w armii. W WP jest to najwyższy stopień korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości armii po stopniu pułkownika (ang. i fr. - colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są już stopnie generalskie.

W czasie I Rzeczypospolitej Jodłowa należała do ziemi bieckiej i była siedzibą starostwa niegrodowego. Miejscowość leżała na dawnym trakcie kupieckim prowadzącym z Koszyc na Górnych Węgrzech do Sandomierza. Słynny był jarmark miedzią, winem i żywnością, odbywający się w Jodłowej 13 listopada. Opisał go w 1614 roku anonimowy autor, pod pseudonimem Januarius Sowizdralius, w utworze "Peregrynacja dziadowska zwłaszcza owych jarmarczników trzęsigłowów, w który sposób zwykli bywać na miejscach świętych. Nie tykając tych, którzy sprawiedliwym karaniem Bożym nawiedzeni przy kościelach abo w szpitalach siedzą", zaliczanym do nurtu tzw. literatury sowizdrzalskiej. W wieku XVIII wieś, należąc do dóbr królewskich, uzyskała czasowo prawa miejskie, jednak nigdy nie straciła rolniczego charakteru. W latach 1751-1759 w Jodłowej miały miejsce wystąpienia chłopów przeciwko nadmiernym obciążeniom wynikającym z pańszczyzny na rzecz ówczesnego dzierżawcy wsi, Władysława Siedleckiego. Gdy przerodziły się w otwarty bunt, Siedlecki usiłował stłumić go siłą, przy pomocy wynajętych ludzi. Starcia zakończyły się ucieczką dzierżawcy oraz ograbieniem przez chłopów zabudowań dworskich.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Pomnik przyrody – termin ten został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.

W wyniku rozbiorów wieś znalazła się w zaborze austriackim. Po utworzeniu w 1868 roku powiatu pilzneńskiego włączono do niego także Jodłową. Jej mieszkańcy brali czynny udział w powstaniu styczniowym, czego pamiątką jest zbiorowa mogiła powstańców na cmentarzu parafialnym. Według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (tom III, Warszawa 1882) pod koniec XIX wieku Jodłowa liczyła ponad 3500 mieszkańców i miała urząd pocztowy, kasę pożyczkową i dwie szkoły ludowe. Podczas I wojny światowej, w grudniu 1914 i maju 1915 roku, na terenie wokół miejscowości toczyły się walki rosyjsko - austriackie, czego świadectwem są cmentarze wojenne nr 231 i 232.

Sołectwo – współcześnie w Polsce jest to jednostka pomocnicza gminy, charakterystyczna dla obszarów wiejskich. Obszar, zakres działania sołectwa i jego organów określa rada gminy w statucie sołectwa.
Kościół pw. św. Stanisława w Jodłowej − zabytkowy drewniany kościół z XVII wieku, znajdujący się w centrum wsi Jodłowa. Obiekt na trasie szlaku architektury drewnianej województwa podkarpackiego (trasa VIII).

Podczas II wojny światowej w Jodłowej wydawany był (od 1940 roku) przez Armię Krajową konspiracyjny "Biuletyn Radiowy". W ataku przeprowadzonym 12 września 1943 roku przez partyzantów Gwardii Ludowej zniszczone zostały młyn, poczta oraz dokumenty Urzędu Gminy. Zagłada spotkała żydowskich mieszkańców wsi: w 1942 roku większość została rozstrzelana w lesie w Przeczycy.

Gmina Jodłowa to gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie dębickim. Przed 1945 rokiem teren obecnej gminy Jodłowa należał do województwa krakowskiego, po zakończeniu II wojny światowej weszła w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego. W latach 1975-1998 gmina administracyjnie należało do niewielkiego województwa tarnowskiego.
Powiat biecki – powiat w Królestwie Polskim i Rzeczypospolitej Obojga Narodów, utworzony w II poł. XIV w. jako jeden z sześciu powiatów w województwie krakowskim. Jego siedzibą było miasto Biecz.

W Jodłowej urodzili się m.in.: zapaśnik Zbyszko Cyganiewicz, pułkownik Wojska Polskiego Bolesław Krzyżanowski, śpiewaczka operowa Barbara Kostrzewska, poseł Jan Warzecha. W 1920 roku w kościele parafialnym przyjął chrzest poeta Mieczysław Jastrun.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)