Johan de Witt - Polski Serwis Naukowy

Johan i Cornelis de Witt na pomniku w Dordrecht (Holandia).

Jan de Witt (Johan de Witt) (ur. 24 września 1625 w Dordrechcie, zm. 20 sierpnia 1672 w Hadze), holenderski polityk. Od 1653 wielki pensjonariusz Holandii.

Był synem Jakuba de Witt (1589-1674), jednego z głównych opozycjonistów z czasów rządów Wilhelma II Orańskiego, zwolennika partii republikańskiej. Był wszechstronnie wykształconym prawnikiem i matematykiem. Specjalizował się w dziedzinie ubezpieczeń. Był również poetą. Dzięki licznym koligacjom rodzinnym (jego wuj, Cornelis de Graeff był jednym z regentów Holandii), zrobił szybką karierę urzędniczą i już w wieku 28 lat został Wielkim Pensjonariuszem Holandii. Po śmierci Wilhelma II, w tzw. "okresie bez namiestnika" dzięki silnej pozycji prowincji Holandii i miasta Amsterdam Jan de Witt przejął de facto ster władzy w aparacie administracyjnym Niderlandów. Jan stał na czele mieszczańskiego stronnictwa republikańskiego, przeciwnego powrotowi domu Orańskiego do władzy i zwalczającego wszelkie wpływy o zabarwieniu monarchistycznym.

Oliver Cromwell (ur. 25 kwietnia 1599 w Huntingdon, Cambridgeshire, zm. 3 września 1658 w pałacu Whitehall w Londynie) – polityk angielski, główna postać angielskiej wojny domowej, lord protektor Anglii, Szkocji i Irlandii 1653–1658.

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Johan de Witt na obrazie Jana de Baen

Tuż po przejęciu władzy, w roku 1654 doprowadził do pokoju z Anglią po pierwszej wojnie angielsko-holenderskiej. Jednym z warunków tego pokoju była klauzula o niedopuszczeniu w przyszłości dynastii Orańskiej do władzy w Niderlandach. Warunek ten postawił Oliver Cromwell, przywódca republikańskiej Anglii, który obawiał się powrotu skoligaconych z Orańczykami Stuartów na tron. Jan de Witt wraz z Cornelisem De Graeffem zdołali potajemnie przeforsować antyorańskie zapisy, które leżały w interesie ich zaplecza politycznego. Mimo tej zbieżności interesów antymonarchistycznych de Witt prowadził politykę profrancuską i podjął rywalizację z Anglią o panowanie na morzach. Rozbudował flotę Republiki i doprowadził Niderlandy po drugiej wojnie z Anglią (1665–1667) do statusu mocarstwa. Niderlandy stały się wówczas pierwszą potęgą morską świata i jednocześnie arbitrem Europy. To ściągnęło na Amsterdam gniew Króla Słońce, który zmontował szeroką koalicję antyholenderską.

Cornelis de Graeff, zwany także Cornelis Vrijheer van Zuid-Polsbroek (ur. 15 października 1599 w Amsterdamie, zm. 4 maja 1664 tamże) - holenderski polityk i dyplomata.

Dynastia Orańska-Nassau (hol. Oranje-Nassau, ang. i fr. Orange-Nassau) – rodzina panująca w Holandii od czasów Wilhelma I Orańskiego, który zorganizował powstanie przeciwko Hiszpanii i uzyskał niepodległość Niderlandów. Aktualnie w Holandii od 1980 roku panuje królowa Beatrycze.

Ciała braci de Witt - obraz Jana de Baen

W 1672 roku, w trakcie wojny francusko-angielsko-niderlandzkiej, został odsunięty od władzy i okrutnie zamordowany wraz z bratem, Korneliuszem de Witt, w Aia. Ich śmierć oraz zbezczeszczenie zwłok są do dziś uważane w Holandii za najwstydliwszy moment w historii kraju.

Anglia (ang. England, język staroangielski Englaland) – w przeszłości samodzielne królestwo, obecnie największa i najludniejsza część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Anglię zamieszkuje 83% całkowitej populacji państwa. Region zajmuje dwie trzecie wyspy Wielkiej Brytanii i posiada granice lądowe z Walią na zachodzie i Szkocją na północy. Wyspa oblewana jest przez Morze Północne, Morze Irlandzkie, Ocean Atlantycki i Kanał La Manche. Stolicą Anglii jest miasto Londyn, natomiast jej patronem – święty Jerzy.

Wielki Pensjonariusz Holandii - (niderl: Raadpensionaris van Holland) najważniejszy po namiestniku (stadhouderze) urzędnik w Republice Zjednoczonych Prowincji.

Jego usunięcie z urzędu i śmierć otworzyły Wilhelmowi Orańskiemu drogę do rządów w Niderlandach, a w przyszłości także do tronu angielskiego. Śmierć braci de Witt literacko opisał Aleksander Dumas w powieści Czarny tulipan.

Życie prywatne

W roku 1655 poślubił Wendelę Bicker, córkę wpływowego patrycjusza z Amsterdamu, Jana Bickera. Para miała czwórkę dzieci, 3 córki i jednego syna. Wszystkie przeżyły swego ojca:

Anna de Witt (1655-1725),

Agnieszka de Witt (1658-1688),

Maria de Witt (1660-1689),

Johan de Witt (1662-1701).

Po śmierci Jana i jego brata Korneliusza jego dzieci znalazły się pod opieką kuzyna, Piotra de Graeff.

Monarchizm (lub rojalizm) – pogląd głoszący, że monarchia jest najlepszym ustrojem politycznym. Monarchizm jest ideologią dążącą do przywrócenia monarchii w danym państwie lub na świecie. Monarchiści są zwykle powiązani z konserwatyzmem.

Czarny tulipan - powieść Aleksandra Dumasa (ojca), której głównym bohaterem jest holenderski hodowca tulipanów - Korneliusz van Baerle, postanawiający wyhodować czarnego tulipana, co jeszcze nikomu się nie udało. Za to dokonanie przeznaczona jest nagroda 100 000 florenów. Akcja powieści toczy się w drugiej połowie XVII w., na terenie Niderlandów.

Przypisy

Maria Bogucka, Jan Balicki: Historia Holandii. Wrocław: Ossolineum, 1989. ISBN 83-04-03025-X.
Tamże.