Johannes Zukertort - Polski Serwis Naukowy

Johannes Hermann Zukertort (ur. 7 września 1842 w Lublinie jako Jan Hermann Cukiertort, zm. 20 czerwca 1888 w Londynie) – polsko-niemiecki szachista żydowskiego pochodzenia, jeden z najlepszych szachistów na świecie w II połowie XIX wieku.

Biografia

W 1855 roku rodzina Zukertorta przeprowadziła się z Lublina do Wrocławia, gdzie kilka lat później Zukertort podjął studia medyczne na Uniwersytecie Wrocławskim. Podczas studiów poznał szachy, był uczniem Adolfa Anderssena, który wprowadził go w świat prestiżowych turniejów szachowych. W 1868 roku w Berlinie mistrz i uczeń rozegrali pierwszy oficjalny mecz, łatwo wygrany przez Anderssena 8½ - 3½, jednak już trzy lata później również w Berlinie Zukertort wziął rewanż wygrywając 5 - 2.

Ranking szachowy (ELO) – metoda obliczania relatywnej siły gry szachistów w punktacji elo. Nazwa ELO pochodzi od nazwiska Arpada Elo – amerykańskiego naukowca węgierskiego pochodzenia, którego prace ukształtowały szachowy system rankingowy oparty na naukowych podstawach.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

W 1872 roku Zukertort spotkał się po raz pierwszy z Wilhelmem Steinitzem, przegrywając mecz w Londynie 3 - 9. Mimo tej porażki szachowy autorytet Zukertorta rósł wraz z dobrymi występami w kolejnych turniejach. Wielkim sukcesem zakończył turniej kołowy w Paryżu w 1878 roku, dzieląc w nim pierwsze miejsce z Szymonem Winawerem, którego pokonał w dogrywce 3 - 1 (Anderssen był szósty). W latach osiemdziesiątych wygrał serię meczów z czołowymi szachistami, m.in. dwa mecze w Londynie z Samuelem Rosenthalem (12½ - 6½) i Josephem Blackburnem (9½ - 4½). W 1883 roku wygrał kolejny bardzo silnie obsadzony turniej w Londynie, wyprzedzając Steinitza aż o 3 punkty. Na dalszych miejscach znaleźli się Blackuburne i Michaił Czigorin.

Magazyn Szachista – miesięcznik, wydawany pod patronatem Międzynarodowej Federacji Szachowej (FIDE). Zawiera m.in. informacje o szeroko rozumianym życiu szachowym w Polsce i na świecie, materiały edukacyjne, ciekawostki i anegdoty. Lektura magazynu nie tylko informuje, ale jest pomocna na każdym etapie szachowej kariery.

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, Nowy Jork stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i powszechnie uważany jest za kulturalną stolicę świata.

W 1886 roku został zorganizowany oficjalny mecz o mistrzostwo świata pomiędzy Zukertortem i Steinitzem. Mecz odbył się w Nowym Jorku, Saint Louis i Nowym Orleanie. Początek meczu zapowiadał łatwe zwycięstwo Zukertorta, który prowadził po pięciu partiach 4 - 1, jednak do końca meczu udało mu się wygrać tylko jedną i zremisować pięć partii. Ostatecznie Steinitz wygrał w stosunku 12½ - 7½ i został pierwszym oficjalnym mistrzem świata. Po tej przegranej siła gry Zukertorta znacznie osłabła. W rozegranym rok później meczu z Blackburnem przegrał 5 - 9. Uczestniczył również w silnych turniejach, ale ze znacznie mniejszym powodzeniem.

Szachy – rodzina strategicznych gier planszowych rozgrywanych przez dwóch graczy na 64-polowej szachownicy, za pomocą zestawu bierek (pionów i figur). Popularnie, choć nieprecyzyjnie, szachami nazywa się również wspomniane bierki.

Samuel Rosenthal (ur. 7 września 1837 w Suwałkach, zm. 12 września 1902 w Neuilly-sur-Seine) – polski szachista i dziennikarz, od 1864 r. obywatel francuski.

Według systemu Chessmetrics, najwyższy ranking osiągnął w lutym 1886 r., z wynikiem 2798 punktów zajmował wówczas pierwsze miejsce na świecie.

Zukertort był znakomitym analitykiem, autorem kilku książek, redaktorem i wydawcą czasopism szachowych. Jego sylwetce jest poświęcona książka Cezarego Domańskiego i Tomasza Lissowskiego "Arcymistrz z Lublina".

Od 2007 roku we Wrocławiu odbywają się memoriały pamięci Jana Zukertorta.

Mistrzostwa świata w szachach rozgrywane w różnych formach od końca XIX wieku są najważniejszymi sportowymi rozgrywkami w szachach. Obecnie oprócz otwartych mistrzostw świata, w których mogą uczestniczyć wszyscy szachiści bez względu na wiek i płeć, organizuje się również mistrzostwa świata kobiet, juniorów (w kilku grupach wiekowych), seniorów, a także komputerów.

Jerzy Giżycki (ur. 7 stycznia 1919, zm. 27 września 2009 w Warszawie) – polski krytyk filmowy, członek Stowarzyszenia Filmowców Polskich, z zamiłowania szachista. Ojciec Marcina Giżyckiego (historyk, teoretyk animacji).

Przypisy

"Magazyn Szachista" nr 7/2010, str. 3
1883 London Tournament
Chessmetrics Player Profile: Johannes Zukertort. [dostęp 2009-06-13].
Felietony: Arcymistrz z Lublina. [dostęp 2009-10-01].

Źródła

W.Litmanowicz, J.Giżycki, "Szachy od A do Z", t. II, Warszawa 1987, s. 1363–1365

Felietony: Arcymistrz z Lublina (przedruk z miesięcznika "Mat" nr 2/2009)

Linki zewnętrzne

Johannes Zukertort – wybrane partie szachowe (ang.)