John Carden - Polski Serwis Naukowy

Sir John Valentine Carden (ur. 6 lutego 1892, zm. 10 grudnia 1935) – brytyjski konstruktor broni pancernej.

John Carden (w środku), 10 października 1935

John Carden urodził się 6 lutego 1892 w Londynie. Pochodził z irlandzkiej rodziny arystokratycznej, od 1931 nosił tytuł 6. baroneta Carden of Templemore in Tipperary. Kształcił się w Harrow School w Londynie.

Carden okazał się być utalentowanym inżynierem-mechanikiem samoukiem, bez wykształcenia w tym kierunku, jego główną pasją stały się pojazdy mechaniczne oraz lotnictwo. W latach 1914-1916, następnie 1920-1925 prowadził niewielką wytwórnię lekkich samochodów osobowych własnej konstrukcji, pod marką Carden, następnie New Carden. Pierwszym z nich był jednoosobowy Carden Cycle Car. Podczas I wojny światowej służył w korpusie transportowym Royal Army Service Corps (RASC), uzyskując stopień kapitana. W rozwoju jego dalszych projektów pomogła mu służba przy wojskowym sprzęcie gąsienicowym – traktorach Holta. Po wojnie powrócił początkowo do konstrukcji samochodów, jednakże w 1922 lub 1923 poznał konstruktora Viviana Loyda, z którym założył małą firmę Carden-Loyd Tractor Company w Chertsey pod Londynem. Razem rozpoczęli prace nad konstrukcją ciągników gąsienicowych, głównie do zastosowań militarnych. Głównym konstruktorem w zespole był Carden, a Loyd odpowiadał głównie za kwestie organizacyjne i marketingowe.

TKS – polski lekki czołg rozpoznawczy (tankietka) z okresu przed II wojną światową. Obok czołgu 7TP był podstawową bronią polskich sił pancernych podczas kampanii wrześniowej 1939.

Vickers E (Vickers Mark E, Vickers 6-Ton) – czołg lekki z okresu międzywojennego, produkowany przez brytyjską firmę Vickers na eksport do wielu krajów świata. Była to jedna z bardziej znaczących konstrukcji czołgów w historii rozwoju tej broni – przed II wojną światową był drugim najszerzej rozpowszechnionym typem czołgu na świecie, jeśli chodzi o liczbę użytkowników, po czołgu Renault FT-17; dał też początek czołgom T-26 i 7TP. Czołgi te używane były też w Wojsku Polskim.

Sukces Cardenowi i Loydowi przyniosła konstrukcja tankietek – małych czołgów z załogą jedno- lub dwuosobową, powstałych dla wypełnienia popularnej wówczas idei wyposażenia każdego żołnierza w środek transportu i karabin maszynowy. Pierwsza jednoosobowa wersja tankietki, Carden-Loyd One Man Tankette powstała w 1925. W ciągu następnych kilku lat powstały kolejne modele: jednoosobowe Mark I do III i dwuosobowe Two Man Tankette, Mark IV i Mark V, budowane w małych ilościach. Ponieważ projekty te były obiecujące, firma Carden-Loyd została w marcu 1928 wykupiona przez koncern zbrojeniowy Vickers, a Carden został zatrudniony jako dyrektor techniczny Vickersa. W tym czasie powstała ich najbardziej znana konstrukcja: Vickers Carden Loyd Mark VI, która stała się klasyczną konstrukcją tankietki, wyprodukowaną w ilości kilkuset sztuk i eksportowaną do 16 krajów. Kilka krajów, w tym Polska i ZSRR, zakupiło jej licencję. Stała się ona jednym z najszerzej rozpowszechnionych i najbardziej znanych czołgów lat 30., a późniejsze tankietki budowane w innych krajach były w większości albo rozwinięciem Carden-Loyda Mk VI, albo nim inspirowane (w tym polskie TK-3 i TKS i radzieckie T-27).

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Vickers Carden Loyd Mark VI (Mk VI) - brytyjska tankietka z okresu przed II wojną światową. Dzięki ogromnej kampanii reklamowej i rozgłosowi oraz niskiej cenie był to jeden z najszerzej rozpowszechnionych i najbardziej znanych czołgów lat 30., mimo swoich niewielkich możliwości bojowych. Jako pierwsza udana tankietka stała się klasyczną konstrukcją, a późniejsze tankietki budowane w innych krajach były na ogół albo rozwinięciem Carden-Loyda Mk VI, albo nim inspirowane.

Carden i Loyd konstruowali następnie też czołgi lekkie, jak serie eksportowych czołgów Vickers-Armstrongs Commercial Light Tank i czołgów Light Tank używanych przez armię brytyjską, w tym najliczniejszy Light Tank Mk VI, a także pierwszy na świecie czołg pływający Vickers-Carden-Loyd Amphibian Tank. Brali ponadto udział w konstrukcji czołgu Vickers E. Opracowali też kilka lekkich ciągników artyleryjskich i transporterów, w tym VA D50 – prototyp późniejszego transportera Bren Carrier. Konstrukcje Cardena i Loyda wprawdzie nie były produkowane w obiektywnie wielkich seriach (poza Bren Carrierem), ale jak na lata 30. ilości ich były znaczne. Dzięki szerokiej reklamie kupowane były przez liczne państwa, a co więcej, stawały się bazą lub inspiracją dla wielu konstrukcji zagranicznych. Rozwiązania techniczne ciągnika gąsienicowego Carden-Loyd Light Tractor wykorzystali Niemcy do konstrukcji czołgu PzKpfw I.

PzKpfw I (Panzerkampfwagen I) – niemiecki czołg lekki używany m.in. w okresie II wojny światowej. Podstawowymi wersjami (niem. Ausführung) były A i B. Był to pierwszy czołg seryjnie produkowany w III Rzeszy. W latach 1934 – 1939 zbudowano ogółem ok. 2000 egzemplarzy. Na bazie wielu z nich powstawały potem inne pojazdy wojskowe (m.in. samobieżne działa przeciwpancerne Panzerjäger I). Czołgi PzKpfw I zostały użyte między innymi w kampanii wrześniowej i kampanii francuskiej. Produkowano także w niewielkich ilościach wersję PzKpfw I Ausf C i wersję PzKpfw I Ausf F, natomiast wersja PzKpfw I Ausf D została porzucona w fazie prototypu.

Motoszybowiec - to odmiana szybowca wyposażona w silnik umożliwiający samodzielny start. Od klasycznego szybowca odróżnia się też podwoziem umożliwiającym samodzielne starty (zwykłe szybowce w trakcie startu muszą być wspomagane przez obsługę naziemną). W odróżnieniu od samolotu, silnik w motoszybowcu nie stanowi głównego źródła napędu, a jedynie napęd pomocniczy używany do startu oraz w lotach bez warunków termicznych. Do napędu motoszybowców używa się głównie silników spalinowych o mocy poniżej 100 KM, ostatnio również silników elektrycznych.

Pasją Johna Cardena było ponadto lotnictwo, sam pilotował samolot. Zbudował ultralekki samolot amatorski Flying Flea (podniebna pchła) z ulepszonym przez siebie silnikiem Forda, o mocy podniesionej z 10 do 31 KM. W 1935 założył wytwórnię silników lotniczych Carden Aero Engines Ltd. Razem z konstruktorem szybowców L.E. Baynesem założył ponadto spółkę Carden Baynes Aircraft Ltd, produkującą motoszybowce Carden Baynes Auxiliary.

Universal Carrier – brytyjski gąsienicowy lekki transporter opancerzony z okresu II wojny światowej, produkowany w kilku wersjach, także jako ciągnik artyleryjski i nośnik uzbrojenia. Popularnie nazywany był także Bren Carrier, z powodu najczęstszego uzbrojenia w karabin maszynowy Bren. Był to najliczniejszy aliancki pojazd opancerzony II wojny światowej.

Order Imperium Brytyjskiego (ang. The Most Excellent Order of the British Empire) – Najwspanialszy Order Imperium Brytyjskiego - odznaczenie brytyjskie, ustanowione 4 czerwca 1917 r. przez Jerzego V. Motto orderu brzmi: For God and the Empire (ang. Za Boga i Imperium).

John Carden zginął w katastrofie lotniczej 10 grudnia 1935, wracając z Belgii samolotem linii Sabena, który rozbił się w burzy pomiędzy Tatsfield a Biggin Hill pod Londynem. Podejrzewano sabotaż niemiecki, w związku z wyposażeniem w czołgi armii belgijskiej.

John Carden był kawalerem (Member) Orderu Imperium Brytyjskiego (M.B.E.). Był dwukrotnie żonaty.

Bibliografia

Christopher F. Foss, Peter McKenzie: The Vickers Tanks, 1995, ISBN 1-899506-10-1, s.57-59