John Jellicoe - Polski Serwis Naukowy

John Rushworth Jellicoe, 1. hrabia Jellicoe GCB, OM, GCVO (ur. 5 grudnia 1859 w Southampton, zm. 20 listopada 1935 w Londynie) – brytyjski admirał, naczelny dowódca Grand Fleet podczas bitwy jutlandzkiej, późniejszy Pierwszy Lord Morski w Admiralicji brytyjskiej i gubernator generalny Nowej Zelandii.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

HMS "Dreadnought – pancernik brytyjski o przełomowej i rewolucyjnej konstrukcji, który wszedł do służby w 1906 roku, szósty okręt Royal Navy noszący tę nazwę. "Dreadnought" tak mocno zaznaczył się w rozwoju okrętów, że od jego nazwy pochodzi określenie rodzaju pancerników – drednotów. Wszystkie okręty, które były oparte o wcześniejsze projekty, stały się po jego wejściu do służby przestarzałe i są obecnie określane jako przeddrednoty. Jego wejście do służby było jedną z głównych przesłanek, które dały początek nowemu wyścigowi zbrojeń morskich pomiędzy ówczesnymi potęgami militarnymi (Wielką Brytanią i Niemcami), co w konsekwencji było jedną z przyczyn wybuchu I wojny światowej. "Dreadnought" był pierwszym pancernikiem, który miał liczną artylerię główną ujednoliconego kalibru, w przeciwieństwie do bezpośrednio poprzedzających go pancerników, które miały kilka dział dużego kalibru i kilka lub kilkanaście dział drugiego – mniejszego głównego kalibru oraz artylerię średnią. Był także pierwszym dużym okrętem napędzanym przez turbiny parowe, co sprawiło, że w momencie ukończenia budowy był najszybszym pancernikiem na świecie.

John Rushworth Jellicoe urodził się 5 grudnia 1859 roku w Southampton. Jego ojcem był kapitan Royal Mail Steam Packet Company John Henry Jellicoe, matką zaś Lucy Henrietta Keele, również pochodząca z rodziny o tradycjach w służbie na morzu. John Rushwort Jellicoe wstąpił do Royal Navy jako kadet w 1872 roku. W 1880 roku został awansowany na podporucznika marynarki. Po raz pierwszy służył w linii podczas tłumienia powstania Arabi Paszy w Egipcie w 1882 roku.

Hrabia – tytuł szlachecki, w Polsce od wyrazu grabia i grof, wyraz pochodzenia czeskiego i niemieckiego, w czasach wczesnośredniowiecznych comes, jednakże średniowieczni comites byli wyższymi urzędnikami, kasztelanami oraz wojewodami.

George Patrick John Rushworth Jellicoe, 2. hrabia Jellicoe KBE, DSO (ur. 4 kwietnia 1918 w Hatfield, zm. 22 lutego 2007), brytyjski arystokrata, polityk, dyplomata i biznesmen, pierwszy syn, ale szóste i najmłodsze dziecko, admirała Johna Jellicoe, 1. hrabiego Jellicoe, oraz Florence Gwendoline Cayzer, córki sir Charles Cayzera, 1. baroneta. Członek Partii Konserwatywnej, minister w rządzie Edwarda Heatha.

John Jellicoe kontynuował naukę jako artylerzysta, między innymi w Royal Navy College w Greenwich i w bazie marynarki wojennej HMS Excellent na Whale Island w pobliżu Portsmouth. Tam poznał go John Fisher, późniejszy Pierwszy Lord Morski i promotor kariery Johna Jellicoe. Podczas kryzysu afgańskiego w 1885 roku obaj wzięli udział w rejsie eskadry admirała Hornby'ego na Bałtyk, gdzie Jellicoe był osobistym adiutantem Fishera.

Order of Merit - brytyjski order domowy przyznawany za wybitną służbę w siłach zbrojnych, wybitne osiągnięcia na polu nauki, sztuki albo literatury lub za wspieranie kultury. Order został ustanowiony w 1902 przez króla Edwarda VII. W danym czasie może go posiadać tylko 24 żyjące osoby z krajów Commonwealthu i ograniczona liczba honorowych osób tak odznaczonych.

Kontradmirał (kadm., kontradm.) - wojskowy stopień oficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi brygady w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

W 1886 roku John Jellicoe wsławił się osobistą odwagą, dowodząc załogą giga w akcji ratowniczej statku, który rozbił się na płyciźnie w pobliżu Gibraltaru.

W 1891 roku John Jellicoe został awansowany do stopnia komandora porucznika (Commander). W dwa lata później, będąc zastępcą dowódcy pancernika HMS "Victoria", przeżył katastrofę swojego okrętu, który zatonął niedaleko Trypolisu po kolizji z HMS "Camperdown" z dużymi stratami wśród załogi. W 1897 roku John Jellicoe awansował do stopnia komandora (Captain). W 1900 roku wziął udział w brytyjskiej ekspedycji celem stłumienia powstania bokserów w Chinach, dowodząc przeddrednotem HMS "Centurion". Ranny podczas walk, został za tą kampanię odznaczony Orderem Łaźni. W 1902 roku ożenił się z Florence Gwendoline Cayzer.

John Arbuthnot "Jacky" Fisher, 1. baron Fisher of Kilverstone GCB, OM, GCVO (ur. 25 stycznia 1841 w Rambodde na Cejlonie, zm. 10 lipca 1920 w Londynie) − brytyjski wojskowy, admirał Royal Navy, pełniący podczas długoletniej kariery rozmaite funkcje dowódcze na morzu i w pracy sztabowej, w latach 1904−1910 i 1914−1915 Pierwszy Lord Morski Admiralicji. Znany jako kontrowersyjny reformator brytyjskiej marynarki wojennej, wprowadził ją z czasów drewnianych żaglowców w erę napędzanych parą pancerników i nowych broni, takich jak torpedy i okręty podwodne. Był promotorem budowy przełomowego okrętu liniowego HMS "Dreadnought" i jednostek nowych klas: niszczycieli i krążowników liniowych. Pomimo, że część z lansowanych przez niego idei nie sprawdziła się w praktyce, spowodował przekształcenie się Royal Navy w nowoczesną i najsilniejszą w świecie flotę, która z powodzeniem sprostała zadaniom, stawianym przed nią w czasie działań zbrojnych I wojny światowej.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

W latach 1902–1903 był asystentem Trzeciego Lorda Morskiego, admirała Williama Maya, następnie do 1904 roku dowódcą krążownika pancernego HMS "Drake". Od końca tegoż roku powrócił do pracy w Admiralicji, zostając dyrektorem Departamentu Uzbrojenia (Director of Naval Ordnance). W 1907 roku został kontradmirałem (Rear-Admiral) i przez pewien czas służył jako zastępca dowódcy Floty Atlantyckiej. Od końca 1908 roku objął stanowisko Trzeciego Lorda Morskiego. W 1910 roku powrócił do Floty Atlantyckiej jako jej dowódca. Podczas swej pracy w Admiralicji admirał Jellicoe wspierał nowatorskie pomysły lorda Fishera, między innymi budowę przełomowego pancernika HMS "Dreadnought". Za swe zasługi został odznaczony Królewskim Orderem Wiktorii.

Reinhard Scheer (ur. 30 września 1863, zm. 26 listopada 1928) - wiceadmirał niemieckiej marynarki wojennej. Dowodził Cesarską Marynarką - Flotą Pełnomorską podczas bitwy znanej jako Bitwa jutlandzka jednej z największych bitew morskich w historii.

Admirał (adm.) – wojskowy stopień oficerski w Polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

W 1911 roku John Jellicoe został wiceadmirałem i zastępcą dowódcy Home Fleet, a na początku 1912 roku Drugim Lordem Morskim. W 1913 roku powrócił do służby liniowej jako zastępca dowódcy Home Fleet, admirała George Callaghana. W obliczu zbliżającej się wojny stał się naturalnym kandydatem na głównodowodzącego podstawową siłą uderzeniową Royal Navy (admirał Callaghan nie był brany pod uwagę z uwagi na podeszły wiek i zły stan zdrowia). W 1914 roku, wobec narastającego napięcia międzynarodowego, Admiralicja podjęła decyzję o utworzeniu (na bazie Home Fleet i części Floty Atlantyckiej) Grand Fleet, ze Scapa Flow jako główną bazą na czas wojny. 4 sierpnia, w dniu wypowiedzenia przez Wielką Brytanię wojny Niemcom, John Jellicoe został oficjalnie dowódcą tego związku operacyjnego. W 1915 roku został admirałem (Admiral).

Home Fleet - istniejąca od 1902 z przerwami do 1967 roku flota brytyjskiej Royal Navy, której zadaniem była obrona wód terytorialnych Zjednoczonego Królestwa.

Przeddrednot, predrednot (z ang. pre-dreadnought) - umowne określenie generacji okrętów liniowych (pancerników) budowanych od lat 80. XIX wieku do I dekady XX wieku. Nazwa, nadana później, oznacza pancerniki poprzedzające generację drednotów.

Największą bitwą morską stoczoną przez Grand Fleet pod dowództwem admirała Jellicoe była bitwa jutlandzka w dniach 31 maja i 1 czerwca 1916 roku. Walcząc przeciwko niemieckiej Hochseeflotte dowodzonej przez admirała Reinharda Scheera odniósł, pomimo większych niż niemieckie strat, strategiczne zwycięstwo, zmuszając przeciwnika do ustąpienia z pola walki i w konsekwencji zapewniając Wielkiej Brytanii kontrolę na morzu. Jednak taktyka dowódcy Grand Fleet spotkała się później z krytyką (między innymi admirała Davida Beatty'ego), zarzucano mu zbytnią ostrożność w działaniu i niewykorzystanie szansy na całkowite zniszczenie głównych sił marynarki cesarskiej.

Wicehrabia jest to tytuł odnoszący się do rodziny hrabiowskiej z prawem primogenitury, gdzie tytuł hrabiego przypada najstarszemu członkowi rodu, a wtedy tytuł wicehrabiego przypada jego synowi. Tytuł wicehrabiego funkcjonował także we Francji (vicomte}, i funkcjonuje nadal w Wielkiej Brytanii (viscount) jako samodzielny tytuł arystokratyczny, nadawany rodzinom bez tytułu hrabiowskiego. Pierwszy raz nadany we Francji w 819 r., przez Normanów wprowadzony w Anglii, później przyjęty także m.in. w Hiszpanii, Portugalii, Włoszech, Belgii, Holandii

II Rzesza Niemiecka, niem. Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Było ono także określane jako Deutsches Kaiserreich (Cesarstwo Niemieckie), a po jego upadku jako Druga Rzesza (Zweites Reich).

W listopadzie 1916 roku admirał Jellicoe został Pierwszym Lordem Morskim - zwierzchnikiem marynarki brytyjskiej. Jego działania wobec zagrożenia ze strony U-Bootów zostały jednak uznane przez gabinet wojenny Lloyda George'a za niewystarczające i w grudniu 1917 roku odszedł z zajmowanego stanowiska, zastąpiony przez admirała Rosslyna Wemyssa.

Admirał floty (adm. fl., adm. floty) – wojskowy stopień oficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi broni w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

Order Łaźni, (ang. The Most Honourable Order of the Bath) – brytyjskie odznaczenie wprowadzone przez króla Jerzego I 18 maja 1725, aczkolwiek początków odznaczenia szukać należy w średniowieczu, prawdopodobnie nie wcześniej niż 1128. Nazwa odznaczenia pochodzi z rycerskiego ceremoniału, na który składały się post, modły i kąpiel poprzedzające dzień pasowania. Order Łaźni otrzymują monarcha, książę Walii i dekorowani w trzech klasach: Krzyż Wielki (GCB), Krzyż Komandorski (KCB lub DCB) i Krzyż Towarzyski (CB). Istnieją dwie kategorie orderu cywilna (w formie owalnego medalionu) i wojskowa (w formie krzyża).

W 1919 roku John Jellicoe otrzymał tytuł wicehrabiego (viscount Jellicoe of Scapa) i promocję na stopień admirała floty {Admiral of the Fleet). Od września 1920 roku do listopada 1924 roku był gubernatorem generalnym Nowej Zelandii. W 1925 roku został hrabią (Earl Jellicoe of Scapa). Po powrocie do Wielkiej Brytanii wciąż udzielał się publicznie, był między innymi przewodniczącym Royal British Legion.

Na mapach: ) – skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, u wyjścia Morza Śródziemnego na Ocean Atlantycki. Gibraltar stanowi terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii.

Pancerniki – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych od czasu powstania klasy pancerników w drugiej połowie XIX wieku, do okresu II wojny światowej. Przeznaczeniem pancerników było zapewnienie panowania na morzach poprzez wygrywanie bitew artyleryjskich i niszczenie wrogich jednostek nawodnych wszystkich klas. Pierwsze pancerniki pojawiły się w latach 60. XIX wieku i z miejsca zastąpiły drewniane okręty liniowe w roli najpotężniejszych jednostek floty, przejmując także ich nazwę w niektórych językach (zobacz niżej). Szczyt znaczenia pancerniki miały podczas wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) i I wojny światowej, istotną rolę odgrywały także podczas II wojny światowej, aczkolwiek utraciły wtedy swój prymat na rzecz lotniskowców. Po tej wojnie klasa ta stopniowo zanikła, jedynie nieliczne pozostające w służbie okręty używane były w bardzo ograniczonym zakresie do lat 90. XX wieku. Polska nie posiadała w swojej marynarce okrętów tej klasy.

Po zakończeniu I wojny światowej admirał Jellicoe napisał dwie książki wspomnieniowe, w których odpowiadał między innymi na krytykę swych działań w bitwie jutlandzkiej. Zmarł 20 listopada 1935 roku w londyńskiej dzielnicy Kensington.

Synem Johna Jellicoe był George Jellicoe, 2. hrabia Jellicoe.

Bibliografia

Victoria Carolan, WW1 at Sea, Harpenden, Herts, 2007, ISBN 978-1-84243-212-9

William Jameson, The Fleet that Jack Built: Nine Man Who Made a Navy, Penzance 2004, ISBN 1-904381-28-6

Spencer C. Tucker (red.), The Encyclopedia of World War I, Santa Barbara 2005, ISBN 1-85109-420-2