Jordanów - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: inne znaczenia Jordanów.

Kościół pw. Przenajświętszej Trójcy w Jordanowie

Dwór na Chrobaczem

Urząd Miasta

Liceum Ogólnokształcące w Jordanowie, 1926

Jordanów – miasto i gmina w województwie małopolskim, w powiecie suskim. Położone jest nad rzeką Skawą w Kotlinie Rabczańskiej u południowych podnóży Beskidu Makowskiego.

Beskid Wyspowy (513.49) – część Beskidów Zachodnich położona pomiędzy doliną Raby a Kotliną Sądecką. Charakterystyczną cechą tego regionu południowej Polski jest występowanie odosobnionych, pojedynczych szczytów, od czego pochodzi jego nazwa. Najwyższym szczytem jest Mogielica (1170 m n.p.m.).
Gmina Raba Wyżna to gmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie nowosądeckim.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 5234 mieszkańców.

Jordanów tworzy odrębną gminą miejską, ale jest także siedzibą gminy wiejskiej Jordanów.

Sąsiednie gminy: Bystra-Sidzina, Jordanów, Raba Wyżna

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego.

Zabytki

dwór drewniany z 2. poł. XVIII w. (Jordanów-Chrobacze).

kościół z początku XX w. z wyposażeniem z XVI i XVII wieku; w ołtarzu obraz Matki Bożej Trudnego Zawierzenia koronowany w 1994 r.

Budynek "Poczekaj" przy ulicy Kolejowej 10, pochodzący z początku XVIII wieku. Na parterze budynku znajdował się zajazd, bowiem tędy prowadził "szlak solny" z Wieliczki na Węgry i tu na posiłek i wypoczynek zatrzymywali się kupcy. W piętrowej części budynku były pokoje (hotel).

Dąb Wolności na jordanowskich plantach "szubertowskich", posadzony zgodnie z uchwałą Rady Miasta w dniu 21 maja 1919 roku w celu upamiętnienia odzyskania przez Polskę niepodległości.

Figura św. Jana Nepomucena, znajdująca się na skrzyżowaniu głównych szlaków komunikacyjnych w centrum jordanowskiego rynku, pochodząca z XVIII wieku. Św. Jan Nepomucen był czczony jako Patron "dobrej sławy" oraz jako opiekun dróg i mostów, a także orędownik w czasie powodzi. Do dnia dzisiejszego zachował się orzeł w koronie wykuty w cokole kamiennej figury, mimo zaborów i wojen, jakimi dotknięta była Polska.

Ratusz Miejski zlokalizowany na środku jordanowskiego rynku, wybudowany z cegły, oddany do użytku w 1911. W budynku tym mają siedzibę władze samorządowe miasta oraz Urząd Miasta.

Historia

Miasto zostało lokowane w 1564 r. przez Wawrzyńca Spytka Jordana z Zakliczyna na terenie wsi Malejowa. Nazwa miasta wywodzi się właśnie od nazwiska jego założyciela. Osada położona była przy skrzyżowaniu szlaków: z Krakowa i Wieliczki (trakt solny) przez Myślenice na Orawę i Węgry oraz szlaku doliną Skawy aż na Śląsk. W 1581 Jordanów uzyskał prawo dorocznych jarmarków, które w XVII w. stały się bardzo znane w południowej części Korony. Sprzedawano tu bydło, płótno oraz sól.

Gorce (513.52) – pasmo górskie leżące w Beskidach Zachodnich. Nazwa "Gorce" związana jest prawdopodobnie ze słowem "gorzeć" (palić się, płonąć) i pochodzi od sposobu uzyskiwania polan śródleśnych metodą żarową. Spotykana jest już w aktach z 1254 r. (item mons Gorcz nuncupatus), używał jej Jan Długosz w 1480 r. (in monten Gorcz). W innych źródłach można też spotkać nazwę Górce, która by mogła oznaczać niskie góry
Orawa (słow. Orava, węg. Árva, niem. Arwa) – kraina historyczna w Europie Środkowej w dorzeczu rzeki Orawy; większa część znajduje się na terenie Słowacji. Otacza Tatry od zachodu i północnego zachodu, graniczy z Podhalem i Liptowem. Głównymi miejscowościami części polskiej są Jabłonka i Lipnica Wielka, zaś na Słowacji: Dolny Kubin, Trzciana, Namiestów, Twardoszyn, a także ośrodki wypoczynkowe: Zuberzec i Orawice.

W XIX w. miasto trochę podupadło i miało charakter raczej rolniczy. Ludność Jordanowa ledwie przekraczała tysiąc mieszkańców. W latach 20. XX w. do miasta przyłączono sąsiednią wieś Malejową oraz przysiółki Chrobacze i Mąkacz. Tym samym liczba ludności przekroczyła trzy tysiące.

W 1939 r. okolice Jordanowa były miejscem walk 10. Brygady Kawalerii oraz miejscowej ludności z wojskami niemieckimi. Miasto zostało silnie zniszczone w czasie II wojny światowej.

Babiogórski Park Narodowy, utworzony 30 października 1954 r., jest jednym z 23 parków narodowych na terenie Polski. Znajduje się on w Polsce południowej, w powiecie suskim i nowotarskim (województwie małopolskim) przy granicy ze Słowacją. Po słowackiej stronie istnieje park krajobrazowy "Horná Orava". Obejmuje północną i południową stronę masywu Babiej Góry włączając najwyższy szczyt Beskidu Żywieckiego – Diablak (1725 m n.p.m.).
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Kalendarium

7 listopada 1564 – Wawrzyniec Spytek Jordan otrzymał od króla Zygmunta Augusta przywilej na założenie miasta Jordanowa.

1576 – został wzniesiony drewniany kościółek, którego fundatorką była żona zmarłego Spytka Jordana – Anna Jordanowa z Sieniawskich.

1588 – utworzono pierwszą szkołę parafialną obok Skotnicy (dzisiejsza ulica Batalionów Chłopskich).

1618 – pierwsza wzmianka historyczna o obrazie Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus, czczonej jako Pani Jordanowska.

1772 – w wyniku rozbioru Polski dobra jordanowskie, których właścicielem był Józef Sierakowski, przeszły pod panowanie Austrii, tak jak inne tereny południowej Polski.

1858 – wizytacja w Jordanowie Jego Cesarskiej Mości Franciszka Józefa.

1885 – została założona Ochotnicza Straż Pożarna Miasta Jordanowa.

1896 – zostało założone Towarzystwo Gimnastyczne pod nazwą "Sokół".

1900 – powstało Towarzystwo Zaliczkowe pod nazwą "Praca i Oszczędność".

1912 – w ramach Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" powstał paramilitarny oddział Polowych Drużyn Sokolich.

1913 – wybudowano kościół parafialny wg projektu dr. Jana Sas-Zubrzyckiego. Również ten sam architekt zaprojektował budynek Ratusza Miejskiego (1911) oraz budynek Sądu Grodzkiego (1908).

1919 – posadzono na zachodniej stronie jordanowskiego Rynku "Dąb Wolności" na pamiątkę odzyskania przez Polskę niepodległości.

1926 – założenie Miejskiego Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego im. św. Stanisława ze Szczepanowa.

1929 – przyłączono do miasta Jordanowa gminę Malejowa oraz przysiółki: Chrobacze, Przykrzec i Mąkacz.

1930 – miasto Jordanów zostaje zelektryfikowane.

1932 – miasto wizytował ks. kardynał Adam Stefan Sapieha – metropolita krakowski, i uczestniczył w uroczystym posiedzeniu Rady Miasta.

1933 – powstał organ lewicy chłopskiej pod tytułem "Wieś i Jej Pieśń".

1 września 1939 – od strony słowackiej Orawy Niemcy hitlerowskie napadły ziemię jordanowską.

1939 – wprowadzono w Jordanowie tajne nauczanie dla klas od V do VII, a następnie w zakresie szkoły średniej.

1939–1945 – miasto zostało dwukrotnie spalone, a straty w wyniku zniszczeń wyniosły 72%.

1939–1945 – na terenie ziemi jordanowskiej działają między innymi takie ugrupowania partyzanckie jak: Bocian, Chełm, Harnasie, Walka, Związek Walki Zbrojnej oraz Koła: Rocha i Bataliony Chłopskie.

1942 – rozstrzelanie przez okupanta hitlerowskiego 67 Żydów jordanowskich.

29 stycznia 1945 – wyzwolenie Jordanowa spod okupacji hitlerowskiej.

1951 – miasto otrzymało wodę z wodociągów miejskich z ujęciem źródeł na górze Przykrzec oraz zostały uruchomione 22 hydranty przeciwpożarowe.

1967 – groźny pożar kościoła parafialnego, powstały w wyniku wyładowań atmosferycznych. Dzięki sprawnej akcji gaśniczej straży pożarnych udało się uratować świątynię. Spłonął tylko dach kościoła.

Na przełomie lat 60. i 70. powstał największy zakład produkcyjny Krakowskiej Fabryki Armatur – Zakład nr 3 w Jordanowie.

1975 – Miejska Rada Narodowa podjęła uchwałę w formie wniosku pod adresem Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie o utworzeniu wspólnej Rady dla: Miasta Jordanowa, Gminy w Jordanowie oraz Gminy Bystra-Sidzina.

13 grudnia 1975 – na stację kolejową w Jordanowie wjechał pierwszy specjalny pociąg elektryczny relacji Kraków – Zakopane.

4 marca 1977 – w sali widowiskowej Domu Strażaka odbył się I Wojewódzki Zjazd Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu województwa nowosądeckiego.

15 maja 1978 – powołano Towarzystwo Miłośników Ziemi Jordanowskiej.

3 czerwca 1979 – miasto Jordanów było organizatorem "Wojewódzkiego Święta Ludowego".

9 września 1984 – miasto Jordanów zostało odznaczone Orderem Krzyża Grunwaldu III kl. Złotą odznaką "Zasłużone dla Województwa Nowosądeckiego, odznaczenie honorowe Związku Bojowników o Wolność i Demokrację – Zarząd Główny.

1981–1985 – oddano do użytku bloki mieszkalne z budownictwa spółdzielczego na osiedlu "Wrzosy" oraz oczyszczalnię ścieków typu "bioblok".

1983 – wybudowano nowe ujęcie wody dla Jordanowa na rzece Skawa.

25 września 1994 – koronacja obrazu Matki Bożej Trudnego Zawierzenia – Pani Jordanowskiej. Koronacji dokonał kardynał Franciszek Macharski – metropolita krakowski.

13 czerwca 1999 – beatyfikacja sług bożych wywodzących się z parafii jordanowskiej – ks. Piotra Dańkowskiego i ks. Stanisława Pyrtka.

9 września 2001 – na jordanowskich plantach posadzono "Dęby – Pomniki Historii" dla upamiętnienia: papieża Jana Pawła II, księdza kardynała Stefana Wyszyńskiego – prymasa 1000-lecia, księdza błogosławionego Piotra Dańkowskiego, księdza błogosławionego Stanisława Pyrtka. Otwarto wystawę ekumeniczną w Izbie Historii Miasta Jordanowa pod tytułem "Przyjaźń bez granic". Organizatorem wystawy były władze szwedzkiego miasta Karlskoga i Towarzystwo Miłośników Ziemi Jordanowskiej.

9 października 2010 – koronacja papieskimi koronami obrazu Matki Bożej Trudnego Zawierzenia w parafii Przenajświętszej Trójcy Świętej w Jordanowie. Korony, które zostały nałożone na skronie Dzieciątka Jezus i Matki Bożej, zostały pobłogosławione przez papieża Benedykta XVI dnia l września 2010 r. w Castel Gandolfo. Korony wykonano wg wzoru koron częstochowskich pobłogosławionych przez Jana Pawła II tuż przed jego śmiercią. W koronie Matki Bożej umieszczono pierścień Sługi Bożego Jana Pawła, ofiarowany jordanowskiemu sanktuarium przez ks. kardynała Stanisława Dziwisza.

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002 Jordanów ma obszar 20,92 km², w tym:

Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Województwo zajmuje powierzchnię 15 108 km² i jest jednym z mniejszych regionów Polski (12 miejsce w kraju). Pod względem liczby mieszkańców (3 mln 287 tys. osób) województwo znajduje się na 4 miejscu w Polsce. Gęstość zaludnienia jest tu jedną z najwyższych w kraju (małopolskie – 217 osób/km², średnia krajowa – 122 osób/km²).
Śląsk (śl. Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – region i kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Ta historyczna kraina dzieli się na Dolny i Górny Śląsk oraz Śląsk Cieszyński. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

użytki rolne: 57%

użytki leśne: 34%

Miasto stanowi 3,05% powierzchni powiatu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)