José Martí - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy kubańskiego poety i pisarza. Zapoznaj się również z: José Luis Martí - piłkarz.

José Martí

José Julián Martí y Pérez (ur. 28 stycznia 1853, zm. 19 maja 1895) – kubański poeta, pisarz oraz przywódca ruchu niepodległościowego – uważany za bohatera narodowego.

Literatura to wszystkie "sensowne twory słowne" (jak to ujęła Stefania Skwarczyńska), czyli dzieła artystyczne, tj. literatura piękna, oraz teksty użytkowe, tj. literatura stosowana, zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym.

José Luis Martí Soler (ur. 24 kwietnia 1975 w Palma de Mallorca) - hiszpański piłkarz występuący na pozycji pomocnika w zespole RCD Mallorca. Mierzy 180 centymetrów.

Biografia

Martí urodził się w Hawanie, gdy Kuba była hiszpańską kolonią. Był jedynym synem Mariana Martíego i Leonory Pérez Cabrera, miał siedem młodszych sióstr. Jego rodzina udała się do Hiszpanii, gdy miał 4 lata. Wrócili na Kubę dwa lata później, a młody José rozpoczął naukę w lokalnej szkole publicznej. W 1867 roku wstąpił do Profesjonalnej Szkoły Malarstwa i Rzeźby w Hawanie, gdzie uczył się rysunku. Już wtedy pisał poematy, utwory literackie i reportaże do gazet.

Nauki prawne to zbiór nauk społecznych i humanistycznych zajmujących się prawem. Jako synonimy "nauk prawnych" używa się również terminów prawoznawstwo czy jurysprudencja, są to jednak terminy wieloznaczne. Prawoznawstwo oznaczać może również teorię prawa, natomiast jurysprudencja uznawana jest za jedną z ogólnych nauk prawnych, specyficzną szczególnie dla krajów common law.

Floryda, ang. State of Florida – stan na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych, na półwyspie Floryda otoczonym przez wody Zatoki Meksykańskiej na zachodzie i Oceanu Atlantyckiego na wschodzie. Floryda graniczy na północy z Alabamą i Georgią. Teren jest nizinny, płaski lub pofałdowany, liczne jeziora i bagna, głównie na południu; 2/3 stanu pokrywają tereny leśne.

W 1869, w wieku 16 lat, po raz pierwszy opublikował swoje przemyślenia polityczne w gazecie El Diablo Cojuelo, która doczekała się tylko jednego wydania. W tym samym roku wydał jeszcze patriotyczny dramat wierszem Abdala w periodyku La Patria Libre, a także sonet 10 de octubre, który ukazał się w gazetce szkolnej.

Patriotyzm (łac. patrio = ojczyzna, gr. patriates) – postawa szacunku, umiłowania i oddania własnej ojczyźnie oraz chęć ponoszenia za nią ofiar. To wypełnianie obowiązków obywatelskich. Charakteryzuje się też przedkładaniem celów ważnych dla ojczyzny nad osobiste, a często także gotowością do poświęcenia własnego zdrowia lub życia. Patriotyzm to również umiłowanie i pielęgnowanie narodowej tradycji, kultury czy języka.

Dramat (z gr. δρᾶμα - dráma czyli działanie, akcja) – jeden z trzech rodzajów literackich (obok liryki i epiki). Jest to właściwie rodzaj sztuki na granicy teatru i literatury.

W marcu tego samego roku szkoła Martíego została zamknięta przez władze, a on sam zaczął myśleć o wyzwoleniu Kuby oraz zniesieniu niewolnictwa na wyspie. W październiku został aresztowany pod zarzutem zdrady wobec hiszpańskiego rządu, cztery miesiące później skazano go na sześć miesięcy pozbawienia wolności (przyznał się do winy).

Repatriacja – powrót do kraju ojczystego osób, które wskutek różnych przyczyn niezależnych od siebie znalazły się poza jego granicami. Dotyczy to np. jeńców wojennych, przesiedleńców. Termin też odnosi się do duchowego powrotu do Syjonu wg filozofii ruchu rastafari.

Republika Kuby (nazwa oficjalna República de Cuba) – państwo w Ameryce Środkowej położone na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli. Państwo to składa się z wyspy o nazwie Kuba oraz szeregu otaczających ją mniejszych wysepek, z których największą jest Isla de la Juventud. Stolicą Kuby jest Hawana, a największe miasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.

Jego matka wysyłała do rządu listy, a ojciec konsultował się ze znajomym prawnikiem, aby wyciągnąć syna z więzienia - starania te okazały się nieskutecznie. W więzieniu Martí podupadł na zdrowiu m.in. z powodu ran wywołanych przez łańcuchy, którymi krępowano jego nogi. W związku ze złym stanem zdrowia przeniesiono go w inną część Kuby, Isla de Pinos, a krótko po tym zadecydowano o repatriacji Martíego do Hiszpanii. Pisał tam artykuły krytykujące hiszpańską okupację Kuby, a także studiował prawo.

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Niewolnictwo – zjawisko społeczne, którego istotą jest stosunek zależności, polegający na tym, iż pewna grupa ludzi (niewolnicy) stanowi przedmiot własności innych osób, grup ludzi (rodzina, plemię itd.), lub instytucji (państwo, świątynia itp.), którzy mogą nimi swobodnie rozporządzać.

W Hiszpanii ukończył studia, zdobywając licencjat nauk humanistycznych i dyplom specjalisty od prawa cywilnego. Następnie udał się do Francji, na Kubę wrócił w 1877 roku, pod fałszywym nazwiskiem. Po kłopotach związanych ze znalezieniem pracy, ostatecznie przyjął posadę wykładowcy historii i literatury w mieście Gwatemala.

Reportaż (łac. reportare – donosić, oddać, zawiadamiać) – gatunek literacki z pogranicza publicystyki, literatury faktu i literatury pięknej (przez krytykę zwany przewrotnie "bękartem literatury pięknej i brukowej popołudniówki").

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, Nowy Jork stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i powszechnie uważany jest za kulturalną stolicę świata.

W 1880 roku Martí przeprowadził się do Nowego Jorku w Stanach Zjednoczonych Ameryki, gdzie pełnił funkcję urugwajskiego, paragwajskiego i argentyńskiego konsula. Mobilizował kubańskich uchodźców, szczególnie w Tampa i Key West, do rewolucji i walki o niepodległość i uniezależnienia od Hiszpanii oraz Stanów Zjednoczonych.

Sonet – kunsztowna kompozycja poetyckiego utworu literackiego, która złożona jest z 14 wersów zgrupowanych w dwóch czterowierszach (tetrastychach), rymowanych zwykle abba abba i dwóch trójwierszach (tercynach). Pierwsza zwrotka zwykle opisuje temat, druga odnosi go do podmiotu wiersza, a tercyny zawierają refleksję na jego temat.

"Guantanamera" ("dziewczyna z Guantánamo") (hiszp. Guantanamera – przymiotnik rodz. żeńskiego od nazwy miejscowej Guantanamo; dosł. "guantanamska", guajira Guantanamera - dosł. (biała) chłopka guantanamska) – jedna z najbardziej znanych piosenek z Kuby, często uznawana za najważniejszą pieśń patriotyczną wyspy.

W 1884 Martí opuścił Stany i wyruszył na Kubę, gdzie miał walczyć w imię rewolucji – zatrzymano go jednak na Florydzie. Rok później, 25 marca José Marti opublikował dokument Manifesto of Montecristi, ogłaszający niepodległość Kuby, koniec nierównego traktowania przez prawo z powodów rasowych, przyjaźń z Hiszpanami, którzy nie sprzeciwiali się niepodległości i wojnę z tymi, którzy stali na drodze do niej.

Isla de la Juventud (do 1978 Isla de Pinos) - wyspa leżąca na Morzu Karaibskim, na południe od zachodniego krańca wyspy Kuba, w zatoce Batabanó. Należy do Kuby. Jest drugą co do wielkości kubańską wyspą, a szóstą w archipelagu Antyli.

11 kwietnia 1895 roku Martí wylądował na Kubie i wraz z grupą towarzyszy dołączył do rebeliantów generała Máximo Gómez y Báeza. José Martí zginął w bitwie z hiszpańskimi oddziałami w Dos Rios 19 maja 1895 roku. Został pochowany na Cementerio Santa Efigenia w Santiago de Cuba.

José Martí był przeciwny ingerencji wojsk amerykańskich w sprawy kubańskie.

Twórczość

Jeden z jego poematów ze zbioru Versos Sencillos został wykorzystany jako tekst piosenki Guantanamera, która stała się najpopularniejszą patriotyczną piosenką na Kubie.

Zobacz też

Order José Martí

Linki zewnętrzne

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
pisarza

Biografia José Martíego (hiszp.)