Joseph Priestley - Polski Serwis Naukowy

Joseph Priestley

Joseph Priestley (ur. 13 marca 1733 w Birstall, zm. 6 lutego 1804 w Northumberland) – angielski chemik, filozof, duchowny i pedagog.

Odkrył tlen, amoniak, tlenek węgla, chlorowodór, kwas siarkowy, tlenek siarki(IV), tlenek azotu, uzyskał wodę sodową, podtlenek azotu.

Założył w Ameryce pierwszy kościół unitariański.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Joseph Priestley urodził się w 1733 roku w Fieldhead w pobliżu Leeds, w wielodzietnej rodzinie tkacza. Chciał zostać pastorem. Dość wcześnie w szkole nauczył się greki i łaciny oraz hebrajskiego. Potem zachorował na gruźlicę i wydawało się, że musi zrezygnować z kariery duchownego. Jednak wyzdrowiał, a podczas długiej rekonwalescencji nauczył się samodzielnie francuskiego, włoskiego, niemieckiego oraz chaldejskiego, syryjskiego i arabskiego.

Język akadyjski , dawniej też: chaldejski (akad. lišānum akkadītum, Kod ISO 639: akk) - język z grupy semickiej, używany w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e. Nazwa wywodzi się od starożytnego miasta Akad. Jego podstawowe dialekty to: staroakadyjski, babiloński i asyryjski. W drugiej połowie II tysiąclecia p.n.e. był używany w kontaktach dyplomatycznych między państwami Egiptu, Mezopotamii, Anatolii, Palestyny i Syrii.

Monarchia absolutna, absolutyzm – forma rządów występująca przede wszystkim we wczesnonowożytnej oraz starożytnej monarchii (przykładem starożytnej monarchii absolutnej może być ustrój Cesarstwa Rzymskiego) oraz mające ją uzasadnić doktryny polityczne.

Priestley był od młodości liberałem i nie cierpiał wszelkich dogmatów i despotyzmu. Zdecydował się więc na studia w jednej z uczelni tzw. independentów (kongregacjonalistów), odrzucających surowe zasady protestantyzmu angielskiego. Potem rozpoczął pracę jako pastor we wspólnotach tego odłamu religijnego. Niestety, jąkał się i ta wada wymowy utrudniała mu kaznodziejstwo. Z powodzeniem jednak nauczał języków, a także historii i literatury.

Bastylia (fr. la Bastille) – zamek wybudowany pod Paryżem, w latach 1370–1383, jako część jego umocnień, w celu obrony bramy Św. Antoniego. Słowo la bastille w wolnym tłumaczeniu oznacza każdy zamek tuż za rogatkami miasta i jest mniej więcej odpowiednikiem polskiego słowa "barbakan".

Unitarianizm, obok luteranizmu, kalwinizmu i anglikanizmu, był jednym z głównych nurtów reformacji. Jego nazwa pochodzi od łacińskich słów "unus", czyli jeden i "unitas", czyli jedność.

Pastor Priestley zainteresował się badaniami naukowymi dopiero w wieku dojrzałym. Pewnego razu w Londynie spotkał Benjamina Franklina, wówczas już sławnego uczonego. Właśnie Franklin zasugerował mu opracowanie historii elektryczności, co z powodzeniem wykonał, dodając opisy swych oryginalnych eksperymentów i przemyśleń. Wydanie w 1766 roku dzieła The History and Present State of Electricity przyczyniło się do wyboru Priestleya na członka Royal Society.

Tlenek siarki(IV), S O2 (ditlenek siarki, dwutlenek siarki, bezwodnik siarkawy) – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków niemetali. Bezbarwny gaz o ostrym, gryzącym i duszącym zapachu, silnie drażniący drogi oddechowe. Dwutlenek siarki jest trujący dla zwierząt i szkodliwy dla roślin. Ma własności bakteriobójcze i pleśniobójcze. Jest produktem ubocznym spalania paliw kopalnych, przez co przyczynia się do zanieczyszczenia atmosfery (smog). Stosowany jako konserwant (E220), szczególnie powszechnie do win, także markowych. Dwutlenek siarki wykorzystuje się również do produkcji siarczynów, do bielenia (w przemyśle tekstylnym i papierniczym), dezynfekcji (znany już w starożytności) i jako czynnik chłodniczy. Jest produktem pośrednim podczas produkcji kwasu siarkowego. Rozpuszczalny m.in. w wodzie i acetonie.

Język syryjski (syriacki, ܣܘܪܝܝܐ suryāyā) – dialekt wschodnioaramejski z okolic Edessy (obecnie Şanlıurfa w Turcji). Chociaż przestał być używany w mowie w VIII wieku po najeździe Arabów na Syrię, stał się głównym językiem literackim i liturgicznym chrześcijaństwa na Bliskim Wschodzie. Używany jest do dziś m.in. przez kościoły jakobicki, nestoriański, maronicki i malabarski.

Pewnego wiosennego dnia 1772 roku Priestley jadł w Londynie obiad u Hugh Smithsona, księcia Northumberland. Arystokrata pochwalił się butelką wody destylowanej, uzyskanej w przenośnym aparacie pomysłu Charlesa Irvinga. Zdaniem ówczesnego kierownictwa admiralicji, tak otrzymaną czystą wodę można było bardzo długo przechowywać, co miało rozwiązać problem zapasów wody pitnej na statkach wypływających w długie rejsy. Smakując tę wodę, Priestley stwierdził, że jest wprawdzie czysta, lecz niesmaczna. Wtedy właśnie przypomniał sobie obserwacje sprzed paru lat, gdy w browarze blisko swego domu w Leeds zauważył, że woda w naczyniu umieszczonym tuż nad powierzchnią fermentującej brzeczki szybko nabierała przyjemnego smaku i zbliżała się smakiem do musującej wody mineralnej. Wiedziano już wtedy, że podczas fermentacji powstaje "ustalone powietrze" – jak nazywano dwutlenek węgla. Poznano też inne metody produkcji tego osobliwego "powietrza".

Protestantyzm — jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

Dwutlenek węgla (CO2, nazwa systematyczna: ditlenek węgla lub tlenek węgla(IV)) – nieorganiczny związek chemiczny, tlenek węgla na IV stopniu utlenienia.

Wróciwszy do domu Priestley przygotował aparat do szybkiego nasycania wody destylowanej "ustalonym powietrzem" i wkrótce mógł zaprezentować swój produkt w Londynie Pierwszemu Lordowi Admiralicji. Degustacja wypadła tak pomyślnie, że wydano polecenie zainstalowania odpowiedniej aparatury na statkach floty Jego Królewskiej Mości. Trzeba dodać, że wówczas uważano, iż musująca woda mineralna jest dobrym lekarstwem na szkorbut. W dowód uznania za swoje osiągnięcie Priestley otrzymał od Royal Society prestiżowy Medal Copleya.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Liberalizm (z łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny według którego wolność jest nadrzędną wartością. Liberalizm odwołuje się do indywidualizmu, stawia wyżej prawa jednostki niż znaczenie wspólnoty, głosi nieskrępowaną (aczkolwiek w ramach prawa) działalność poszczególnych obywateli we wszystkich sferach życia zbiorowego.

Z obecnego punktu widzenia największym odkryciem Priestleya było odkrycie tlenu w 1774 roku (niezależnie i w tym samym czasie dokonał tego szwedzki chemik Karl Wilhelm Scheele). Uczony ogrzewał w zamkniętym naczyniu czerwony tlenek rtęci. Podczas doświadczenia wydzielił się gaz, który początkowo wziął za zwykłe powietrze. Z ogromnym zdziwieniem stwierdził, że w tym "powietrzu" świeca płonęła niezwykle jaskrawo, a mysz żyła dłużej niż w takiej samej objętości zwykłego powietrza. Zachęcony, spróbował sam oddychać nowym rodzajem "powietrza".
Podtlenek azotu (poprawnie: tlenek diazotu), N2O – nieorganiczny związek chemiczny, tlenek i azotek azotu na V stopniu utlenienia. Związek ten jest stosowany do znieczulania anestezjologicznego jako tzw. gaz rozweselający. Jeden z kilku głównych gazów cieplarnianych.

Pastor (łac. pastor – pasterz) – w Kościołach protestanckich to duchowny, który pełni obowiązki duszpasterskie w zborze. Mianowany jest bądź przez organy centralne danego Kościoła (np. synod, generalną konferencję), bądź jest powoływany przez kongregację wiernych przez demokratyczny wybór.
Nie odczuwałem w płucach niczego znacząco odmiennego od oddychania zwykłym powietrzem, ale jeszcze przez pewien czas potem zdawało mi się, że jestem szczególnie swobodny i odświeżony. Kto wie, może za jakiś czas to czyste powietrze stanie się modnym przedmiotem zbytku. Przywilej oddychania nim miały dotychczas tylko dwie myszy i ja.
W 1780 roku Priestley przeniósł się do Birmingham. Tam kontynuował badania i przyłączył się do Lunar Society, stowarzyszenia ludzi, którzy spotykali się na wieczornym obiedzie raz w miesiącu, przy pełni Księżyca, aby dyskutować o nauce i potem wracać w świetle księżyca do domu.
Woda destylowana - woda pozbawiona metodą destylacji soli mineralnych oraz większości innych substancji ją zanieczyszczających. Zawiera rozpuszczone gazy (głównie dwutlenek węgla, także tlen i azot) oraz zanieczyszczenia lotnymi substancjami organicznymi.

Northumberland - hrabstwo niemetropolitarne w północnej Anglii, składające się z sześciu dystryktów niemetropolitarnych. Ośrodkiem administracyjnym jest Morpeth. Najbardziej wysunięte na północ spośród angielskich hrabstw.

Po wybuchu rewolucji francuskiej Priestley nie ukrywał zadowolenia i poparcia dla nowego ustroju, który zastąpił absolutyzm. W 1791 roku postanowił uczcić Dzień Bastylii wspólnym obiadem z grupą bliskich przyjaciół. Tymczasem już parę dni przed zapowiadanym spotkaniem grupa bigotów, podburzona przez duchownych z Birmingham, zaczęła rozprowadzać ulotki oskarżające Priestleya i przyjaciół o zdradę i grożące zaprowadzeniem ich na szubienicę. Nie bacząc na te wybryki, postanowiono spotkać się, w czym udział wzięło około osiemdziesięciu osób. Nie doszło do żadnych incydentów, jednak wieczorem zebrał się tłum pijanych awanturników, którzy spalili najpierw budynek, w którym Priestley wygłaszał kazania dla independentów, a potem puścili z dymem dom uczonego wraz ze znajdującymi się tam laboratorium, bogatym księgozbiorem i bezcennymi, nie opublikowanymi jeszcze wynikami badań.
Dogmat – twierdzenie w religii lub szkole filozoficznej przyjęte bezwarunkowo - bez dowodu i nie podlegające dyskusji. W starożytności również ustalenie prawne zgromadzenia ludu, senatu lub postanowienie władzy zwierzchniej miasta-państwa. Na gruncie bardziej ogólnym, jest to po prostu każde twierdzenie (świadomie lub nieświadomie), sens którego jest praktykowany. Wedle tej definicji, dogmatem może być na przykład kultura bądź społeczeństwo, w których bierze się udział choćby ze względu na brak jakiejkolwiek alternatywy.

Rewolucja francuska 1789-1799 (nazywana też Wielką Rewolucją Francuską lub po prostu Wielką Rewolucją) – okres w historii Francji (1789-1799), w którym doszło do głębokich zmian polityczno-społecznych i obalenia monarchii Burbonów.

Na szczęście Priestley z rodziną został w porę ostrzeżony i schronił się w odległym o milę domu przyjaciół, skąd mógł z bezsilną złością patrzeć, jak ginie dorobek jego życia. Okazało się szybko, że musi uciekać dalej, bo rozczarowany tłum, nie zastawszy go w domu, rozpoczął poszukiwania. Priestley zatrzymał się dopiero w Londynie. Tam wprawdzie wyrażano mu współczucie, ale wielu przyjaciół odsunęło się od niego ze względów politycznych lub religijnych. Najbardziej bolało Priestleya, że stronił od niego wybitny uczony Henry Cavendish, z którym wcześniej bardzo się przyjaźnił. Rozgoryczony, wystąpił z Royal Society i postanowił wyemigrować do Stanów Zjednoczonych. Tam też spędził ostatnie dziesięć lat życia i zmarł w 1804 roku.
Język arabski – język należący do południowej grupy języków semickich, zapisywany alfabetycznym pismem arabskim od strony prawej do lewej. Kod ISO 639-3: ar/ara

Gruźlica (łac. tuberculosis, TB – tubercule bacillus) – powszechna i potencjalnie śmiertelna choroba zakaźna, wywoływana przez prątka gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Gruźlica dotyczy najczęściej płuc (gruźlica płucna) lecz również może atakować ośrodkowy układ nerwowy, układ limfatyczny, naczynia krwionośne, układ kostno-stawowy, moczowo-płciowy oraz skórę. Inne mykobakterie takie jak Mycobacterium bovis, Mycobacterium africanum, Mycobacterium canetti czy Mycobacterium microti wywołują choroby zwane mykobakteriozami i z reguły nie infekują zdrowych osób dorosłych, natomiast są często spotykane u osób z upośledzeniem odporności np. w przebiegu AIDS.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Joseph Priestley