Jukka - Polski Serwis Naukowy

Jucca faxoniana

Jukka włóknista

Jukka zwisła

Jukka (Yucca L.) – rodzaj roślin z rodziny agawowatych. Liczy około 50 gatunków bylin, krzewów i drzew. Występują w Ameryce Północnej, Ameryce Środkowej i na Azorach. Gatunkiem typowym jest Yucca aloifolia L..

Morfologia i biologia

Są to wieczniezielone byliny, krzewy lub drzewa. Przeważnie mają twarde, mieczowate liście zakończone ostrym kolcem i zebrane w gęste rozety. Starsze rośliny wytwarzają rozgałęziony pień. Kwiaty dzwonkowate, w kolorze białym lub kremowym, zebrane w szczytowy, duży kwiatostan w postaci zwisającej wiechy. Owocem u różnych gatunków jest mięsisty pestkowiec lub sucha torebka, jednakże w uprawie rzadko wytwarzają owoce, gdyż kwiaty przeważnie przystosowane są do zapylania przez ćmy Tegeticula yuccasella (syn. Pronuba yuccasella).

Wiecha – typ kwiatostanu groniastego złożonego, w którym na głównej osi pędu wykształcają się boczne odgałęzienia drugiego i trzeciego rzędu, a na nich wyrastają kwiaty. Istnieje jeszcze tzw. wiecha złożona, w której rozgałęzienia nie są zakończone pojedynczymi kwiatami, lecz kwiatostanami – np. kłoskami (m.in. u licznych gatunków z rodziny wiechlinowatych, np. owies, męskie kwiatostany kukurydzy) lub koszyczkami (u niektórych przedstawicieli astrowatych, np. lepiężnik, nawłoć).

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Systematyka

Synonimy

Clistoyucca (Engelm.) Trel., Samuela Trel., Sarcoyucca (Engelm.) Linding. Pozycja rodzaju w systemie APG II (2003) i APweb (2001...)

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd szparagowce (Asparagales), rodzina agawowate (Agavaceae). Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd agawowce (Agavales Hutch.), rodzina agawowate (Agavaceae Endl.), podrodzina Yuccoideae Kostel., plemię Yucceae Bartl., rodzaj jukka (Yucca L.).

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Jukka gwatemalska, j. słoniastostopa, j. słoniastostopowa (Yucca guatemalensis Baker ) – gatunek rośliny z rodziny agawowatych. Rośnie zazwyczaj na półpustyniach wśród kaktusów. Pochodzi z Ameryki Środkowej i środkowego Meksyku, jest uprawiana wielu krajach świata.

Gatunki (wybór)

Yucca aloifolia L. – jukka aloesolistna

Yucca baccata, syn. Yucca circinata, syn. Yucca arizonica

Yucca baileyi Woot. & Standl.

Yucca brevifolia Engelm. – jukka krótkolistna, drzewo Jozuego

Yucca constricta Buckl.

Yucca elata (Engelm.) Engelm., syn. Yucca verdiensis

Yucca guatemalensis Baker, syn. Yucca elphantipes Regel. – jukka słoniostopa

Yucca faxoniana (Trel.) Sarg.

Yucca filamentosa L., syn. Yucca concava – jukka włóknista, jukka karolińska, jukka ogrodowa

Yucca flaccida Haw. – jukka zwisła

Yucca pallida McKelvey

Yucca rostrata Engelm. ex Trel.

Yucca rupicola Scheele

Yucca schidigera Roezl ex Ortgies , syn. Yucca californica

Yucca thompsoniana Trel.

Yucca torreyi Shafer

Yucca treculeana Carr., syn. Yucca argospatha, syn. Yucca aspera

Yucca whipplei Torr.

Uprawa

Są dość łatwe w uprawie, pod warunkiem zapewnienia im dobrego oświetlenia. Preferują piaszczystą i przepuszczalną glebę. Latem można je wystawiać na balkon, werandę, czy do ogrodu. Należy podlewać umiarkowanie, można przesuszać zimą. Umiarkowanie nawozić. Młode rośliny przesadza się co roku do większych doniczek, u starszych, które już są w dużych doniczkach wymienia się tylko górną warstwę ziemi. Zakurzone liście czyści się wilgotną szmatką. Można je rozmnażać przez podział, ukorzenianie odrostów korzeniowych, lub przez ukorzenianie kawałków pnia.

Jukka karolińska juka włóknista, (Yucca filamentosa) — gatunek zimozielonej rośliny z rodziny agawowatych. Pochodzi z południowo-wschodnich stanów USA, rozprzestrzeniła się także w innych rejonach USA. Jest uprawiana w wielu krajach świata jako roślina ozdobna.

Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny, czyli wzorzec taksonomiczny umożliwiający stosowanie nazw rodzajowych czy rodzinowych. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-12].
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-04-25].
↑ zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2009-03-08].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Yucca (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-05-15].
↑ Dawid Longman: Pielęgnowanie roślin pokojowych. Warszawa: PWR i L, 1997. ISBN 83-09-01559-3.