Junta czarnych pułkowników – dyktatura wojskowa w Grecji, w latach 1967-1974. Została zapoczątkowana 21 kwietnia 1967 przez wojskowy zamach stanu. W 1973 krwawo stłumiono strajk studentów. W 1974 nieudana próba przyłączenia Cypru do Grecji skompromitowała juntę - rządy objął wezwany z emigracji Konstandinos Karamanlis.

Tło wydarzeń

Podziały polityczne w Grecji przed II wojną światową i w jej trakcie

Zamach stanu z 1967 r. i następujące po nim siedmioletnie rządy junty wojskowej poprzedziło ponad pięćdziesiąt lat podziałów politycznych między zwolennikami republiki, a monarchistami i niemal identycznie przebiegającego podziału pomiędzy lewicą i centrum politycznym, a prawicą. Podziały te wywodziły się z czasów dyktatury gen. Joanisa Metaksasa (1936-1939), a pogłębiła je jeszcze II wojna światowa. W czasie jej trwania przeciwko okupantom wystąpiły republikańska, lewicowa formacja partyzancka ELAS oraz dziesięciokrotnie słabsza prawicowa EDES.

 Osobny artykuł: ELAS (formacja partyzancka).

Partyzanci ELAS, nie odrzucając współpracy z rządem, domagali się dla siebie udziału w siłach porządkowych i obronnych przyszłej Grecji oraz ukarania kolaborantów i hitlerowskich zbrodniarzy wojennych w Grecji. Oba te punkty nie zostały zaakceptowane przez króla Jerzego II oraz Brytyjczyków. . W efekcie próby rozbrojenia ELAS, w grudniu 1944 r. doszło do 37-dniowego starcia w Atenach, w którym byli hitlerowcy greccy (tzw. Bataliony Bezpieczeństwa) oraz była kolaboracyjna policja hitlerowskiego tzw. Państwa Greckiego, stanowili główną, grecką siłę zbrojną, walczącą po stronie monarchy i Brytyjczyków. Starcia te zakończono porozumieniem w Warkizie o pełnym rozbrojeniu i rozwiązaniu wszystkich oddziałów stron, utworzeniu nowej policji i wojska, z udziałem w nich wszystkich stron oraz zapowiedzią budowy demokratycznego państwa. Porozumienie to nie zostało dotrzymane przez żadną ze stron. Grecję ogarnęła fala państwowego terroru, skierowanego przeciwko wszystkim członkom ELAS oraz osobom wspomagającym go.

Wojna domowa w Grecji

 Osobny artykuł: Wojna domowa w Grecji.

Jesienią 1946 r. wybuchła w Grecji wojna domowa. Przeciw rządowi Grecji wystąpili wtedy powstańcy z nowo utworzonego, ideowo-komunistycznego ruchu partyzanckiego Demokratyczne Wojsko Grecji (DSE). Powstańcy, początkowo stanowiący tylko grupy ukrywających się uciekinierów spod fali terroru, wkrótce skorzystali z oferty pomocy wojskowej z zagranicy (Jugosławia, Albania), dostarczanej w zamian za przyjęcie celu tworzenia państwa komunistycznego. Od 1947 rząd grecki uzyskał decydujące wsparcie od Stanów Zjednoczonych, poprzednio ściśle neutralnych. Było to zgodne z doktryną Trumana, gdyż wystąpiła realna groźba opanowania tego kraju przez komunistów. Od tej pory armia grecka, a przede wszystkim wywiad wojskowy ściśle współpracowały z CIA.

Wyniszczające walki trwały aż do 1949, gdy ostateczne zwycięstwo, dzięki pomocy zagranicznej i błędnej strategii przyjętej przez partyzantów, odniosła strona rządowa. W jego następstwie, zachowując pozory demokracji, Grecja stała się państwem policyjnym, z terrorem i skrytobójstwami wobec działaczy lewicy.

Sytuacja polityczna w okresie bezpośrednio poprzedzającym zamach stanu

W 1965 r. premier Georgios Papandreu został zdymisjonowany przez króla Konstantyna II, wywołując tym samy kryzys konstytucyjny. Na przestrzeni dwóch kolejnych lat kraj miał pięciu premierów. Król zdecydował się na rozpisanie wyborów, które miały odbyć się 28 maja 1967. Przewidywano, że partia Papandreu (Unia Centrum - EK) wygra wybory, ale nie będzie miała większości. Musiałaby połączyć siły ze Zjednoczoną Demokratyczną Lewicą - EDA. Część wojskowych podejrzewała, że EDA jest w istocie przybudówką, nielegalnej wówczas, Komunistycznej Partii Grecji. Obawy te doprowadziły do zamachu stanu.