Juta z Chełmży - Polski Serwis Naukowy

Ulica bł. Juty w Chełmży

Juta z Chełmży, Juta z Bielczyn, Juta, niem. Jutta von Sangerhausen (ur. ok. 1220 w Sangerhausen, zm. 12 maja 1260 w Bielczynach k. Chełmży) – błogosławiona Kościoła katolickiego, mistyczka i pustelnica.

Biografia

Pochodziła z Turyngii, z rodziny rycerskiej. Wyszła za mąż za nieznanego nam z imienia rycerza von Sangerhausen. W wieku 20 lat owdowiała (mąż zmarł w drodze do Ziemi Świętej) i samotnie wychowywała dzieci. Juta rozdała majątek ubogim, a sama o "żebraczym chlebie" odwiedzała sanktuaria i posługiwała chorym. Po usamodzielnieniu dzieci, związała się z beginkami i należała do kręgu osób skupionych wokół Mechtyldy z Magdeburga. Ok. 1256 roku krewny jej męża (Anno von Sangershausen) został wielkim mistrzem krzyżackim i zaprosił Jutę do ziemi chełmińskiej, aby modlitwą i pokutą wspierała dzieło nawracania Prus, Litwy i Jaćwieży. Juta osiadła za murami miasta. Miała osobisty kontakt z pierwszym biskupem chełmińskim Heidenrykiem oraz Janem z Łobdowa, którzy byli jej spowiednikami. Prowadząc ascetyczny tryb życia, opiekowała się zapewne wraz z innymi beginkami niewielkim szpitalem św. Jerzego na przedmieściach Chełmży.

Modlitwa za wstawiennictwem świętego (czasem błędnie rozumiana jako modlitwa do świętego) – rodzaj modlitw katolickich, prawosławnych a także części innych wyznań chrześcijańskich, zanoszonych do Boga za pośrednictwem (przyczyną, wstawiennictwem) świętego, często patronów osób modlących się lub uchodzących za szczególnie skutecznych w danych problemach. Występują w wielu wyznaniach.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Tradycja mówiąca o tym, iż osiadła w pustelni w Bielczynach, wydaje się mało wiarygodna z racji na późne pochodzenie mówiących o tym przekazów oraz fakt, że była to praktyka niezgodna z typowym dla duchowości beginek akcentem na pełnienie dzieł miłosierdzia.Legenda mówi,że aby szybciej dotrzeć do kościoła Juta miała dar chodzenia przez jezioro.

Patron – symboliczny religijny opiekun kraju, miasta, diecezji, przedsięwzięcia, profesji, obiektu budowlanego, zawodów sportowych, ludzi itp. W Kościele katolickim i innych kościołach chrześcijańskich takimi osobami są święci, którzy najczęściej stają się opiekunami świątyń i poszczególnych ludzi noszących ich imię (wezwanie).

Beginki i begardzi – laickie stowarzyszenia religijne kobiet (beginki) i mężczyzn (begardzi), powstałe na początku XII wieku na zachodzie Europy; potępione i ścigane przez Kościół katolicki jako herezja. Zrehabilitowane przez papieża Eugeniusza IV, padły później w większości ofiarą reformacji.

Kult i patronat

Juta zmarła, uważana już za życia świętą. Została pochowana w południowej nawie Bazylika konkatedralnej Świętej Trójcy w Chełmży.

Biskup Jan Lipski dekretem z 15 kwietnia 1637 roku zatwierdził kult Juty, polecił wybudować kaplicę ku jej czci na miejscu dawnej pustelni, a zarazem ustanowił ją, wraz z bł. Dorotą z Mątowów, jedną z patronek Prus Królewskich.

Powtórne ożywienie kultu bł. Juty nastąpiło za bpa Andrzeja Załuskiego (1739-46). Ufundował on w kościele katedralnym w Chełmży marmurowy ołtarz ku jej czci.

Heidenryk (ur. w Saksonii, zm. 28 lub 29 czerwca 1263) – pierwszy biskup chełmiński prowincjał zakonu dominikanów. Nominowany przez papieża na biskupa w 1245, konsekrowany na biskupa w Lugdunie przez papieża Innocentego IV. W kwietniu 1246 otrzymał od wielkiego mistrza krzyżackiego dotację dla nowo powstałej diecezji chełmińskiej. W 1253 dokonuje koronacji księcia litewskiego Mendoga. W styczniu 1255 uczestniczy wraz z królem czeskim Przemysłem II Otokarem krucjacie do Sambii. Napisał traktat De amore Sanctis Trinitatis, którego fragmenty przechowywane są do dzisiaj Bibliotece Watykańskiej. Był spowiednikiem mistyczki bł. Juty, obecny w dniu jej śmierci 12 maja 1260.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

20 maja 1984 biskup chełmiński Marian Przykucki ogłosił bł. Jutę patronką dzieł miłosierdzia diecezji chełmińskiej oraz wyznaczył odpust ku jej czci na trzecią niedzielę maja. W tym samym dniu dokonał poświęcenia nowej kaplicy w Bielczynach, której prezbiterium stanowi dawna kaplica z 1937 roku. Bł. Juta patronuje również Grudziądzkiemu Centrum "Caritas".

Ziemia chełmińska (niem. Kulmerland) – kraina historyczna i region geograficzny, do których początkowo zaliczano obszar leżący w łuku Wisły pomiędzy jej prawym, wschodnim brzegiem a Drwęcą na południu i Osą aż do jej ujścia na północy. Dwa główne i najstarsze (prawa miejskie 1233 r.) miasta ziemi chełmińskiej to Chełmno – od którego pochodzi nazwa regionu i Toruń, położone nad Wisłą.

Dorota z Mątowów, Dorota z Mątów, właśc. Dorota Schwartze (ur. 25 stycznia 1347 w Mątowach Wielkich, zm. 25 czerwca 1394 w Kwidzynie) – rekluza i stygmatyczka, błogosławiona Kościoła katolickiego.

Dzień obchodów

Jej wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 5 maja.

Ikonografia

W ikonografii bł. Juta przedstawiana jest w prostej sukni, przypominającej zakonny habit, we wdowim welonie na głowie.

Zobacz też

Portal:
Katolicyzm

kult świętych

modlitwa za wstawiennictwem świętego

święci i błogosławieni Kościoła katolickiego

Przypisy

Mogła mieszkać w pustelni, a nie być pustelnicą w całym tego słowa znaczeniu
Życiorys bł. Juty - Grudziądzkie Centrum Caritas im. Błogosławionej Juty

Bibliografia

Juta von Sangerhausen na stronie Parafii Matki Bożej Królowej Polski w Toruniu

Żywoty Świętych (oprac. na podstawie: „Leksykonu Świętych”, Ks. Wiesława Al. Niewęgłowskiego Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999 oraz „Żywotów Świętych Pańskich na każdy dzień” Według Kalendarza Rzymskiego oprac. O. Hugo Hoever SOCiest, Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn 1985)

Linki zewnętrzne

Bł. Juta z Chełmży - galeria na oficjalnej stronie miasta

Jutta von Sangerhausen - Ökumenisches Heiligenlexikon (niem.)