K-278 Komsomolec - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 73°43′18″N 13°16′54″E / 73.72167, 13.28167

K-278 Komsomolec był radzieckim atomowym okrętem podwodnym typu Mike (projekt 685 Plavnik), jedynym ukończonym okrętem tego typu. Zwodowany w 1983 roku, zatonął 7 kwietnia 1989 na Morzu Norweskim. W wyniku katastrofy śmierć poniosło 42 członków załogi.

Historia

Okręt był budowany w latach 1978-1983 w stoczni w Siewierodwińsku, oddany do służby w radzieckiej Flocie Północnej pod koniec 1984 roku jako jednostka do testowania zaawansowanych podwodnych technologii. Był jedną z najnowocześniejszych jednostek we flocie, głównie ze względu na tytanowy kadłub i możliwość operowania na niedostępnej dla innych jednostek głębokości 1000 metrów. Propaganda rosyjska przedstawiała go jako okręt "niezatapialny".

Flota Północna – największy i najsilniejszy morski związek operacyjny Marynarki Wojennej Federacji Rosyjskiej. W jej trzon stanowią okręty podwodne o napędzie atomowym przenoszące pociski balistyczne klasy SLBM oraz wielozadaniowe okręty podwodne o takim samym napędzie. Flota Północna wywodzi się z flot o podobnych bądź takich samych nazwach Imperium Rosyjskiego, oraz ZSRR.

Zbiorniki balastowe, pozwalają na zanurzanie i wynurzanie okrętu podwodnego. Podczas zanurzania, otwierane są klapy i odwietrzniki, co skutkuje nabraniem do zbiorników wody i uzyskaniem pływalności ujemnej okrętu. Podczas szasowania zbiorników balastowych przy wynurzaniu, klapy zbiorników pozostają otwarte, natomiast zamykane są odwietrzniki. Pozwala to na wtłoczenie do zbiornika powietrza i stworzenie poduszki powietrznej w celu wypchnięcia z niego wody.

W swój ostatni rejs "Komsomolec" wypłynął z macierzystego portu w zatoce Zapadnia Lica 28 lutego 1989. Po 37 dniach na morzu, 7 kwietnia o godzinie 11:03, gdy okręt znajdował się w zanurzeniu na głębokości 340 metrów, w przedziale reaktora jądrowego wybuchł pożar. Na skutek podwyższonej temperatury zadziałały systemy zabezpieczające reaktor przed przeciążeniem i okręt został zatrzymany. Po 11 minutach "Komsomolec" wynurzył się na powierzchnię, ale nieszczelność w systemie doprowadzającym sprężone powietrze do zbiorników balastowych spowodowała podsycenie ognia. Po ponad pięciu godzinach dryfowania na powierzchni, o 17:08 okręt zaczął tonąć. Większa część załogi zdążyła się ewakuować, jednak na pokładzie pozostali czterej marynarze i dowódca okrętu, którzy musieli skorzystać z kapsuły ratunkowej. Wynurzenie z głębokości ponad półtora kilometra przeżył tylko jeden z nich. Łącznie z 69-osobowej załogi zginęło 42 jej członków, z czego tylko dwóch w wyniku walki z ogniem. Reszta zmarła w lodowatej wodzie podczas oczekiwania na ratunek, który przybył dopiero po ponad godzinie od zatonięcia. Wrak okrętu spoczął na dnie Morza Norweskiego na głębokości 1685 metrów, 180 kilometrów na południowy wschód od Wyspy Niedźwiedziej.

Reaktor jądrowy – urządzenie, w którym przeprowadza się z kontrolowaną szybkością reakcje jądrowe; na obecnym etapie rozwoju nauki i techniki (rok 2011) są to przede wszystkim reakcje rozszczepienia jąder atomowych. Reakcje te mają charakter łańcuchowy - produkty reakcji (w tym głównie neutrony) mogą zainicjować kilka następnych. Aby uniknąć lawinowego wzrostu szybkości reakcji, reaktor dzieli się na strefy wypełnione na przemian paliwem, chłodziwem oraz moderatorem, czyli substancją spowalniającą neutrony. Szybkość reakcji kontrolowana jest m.in. przez zmianę wzajemnego położenia lub proporcji tych składników, a także przez wprowadzanie dodatkowych substancji pochłaniających lub spowalniających neutrony, zawartych w tzw. prętach regulacyjnych (służących do normalnej regulacji parametrów reakcji) oraz prętach bezpieczeństwa (stosowanych do awaryjnego wyłączania reaktora). Substancjami używanymi do pochłaniania neutronów termicznych są m.in. bor i kadm, natomiast jako moderatorów używa się m.in. berylu, grafitu, a także wody, pełniącej równocześnie rolę chłodziwa.

Metr to jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został określony 26 marca 1791 roku we Francji, ze względu na potrzebę korzystania z dziesiętnego systemu miar[potrzebne źródło]. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.

Według ustaleń komisji badającej przyczyny wypadku bezpośrednią przyczyną pożaru były niesprawne czujniki stężenia tlenu, co skutkowało samozapłonem oleju w maszynowni. Niesprawne czujniki nie były wymieniane czy naprawiane, a powszechną praktyką w całej flocie było ich wyłączanie by nie niepokoiły załogi fałszywymi alarmami. Ponadto znaczna część załogi była skompletowana przypadkowo i niedoświadczona. Pomimo sformułowania zarzutów wobec dowódców okrętu oraz floty nikt nie został ukarany za zaniedbania. Według relacji załogi dowództwo floty po wynurzeniu okrętu na powierzchnię przez kilka godzin celowo opóźniało akcję ratowniczą grożąc zatopieniem jednostkom cywilnym znajdującym się w pobliżu.

Tytan (Ti, . Został odkryty w Wielkiej Brytanii przez Williama Gregora w 1791. Nazwę pochodzącą od boga z mitologii greckiej zawdzięcza Martinowi Heinrichowi Klaprothowi.

Zagrożenie nuklearne

W chwili zatonięcia "Komsomolec" miał na pokładzie 2 pociski uzbrojone w głowice jądrowe, które wraz z reaktorem atomowym do dnia dzisiejszego stanowią zagrożenie dla środowiska naturalnego. Podczas ekspedycji do wraku w lecie 1994 roku wykryto niewielki wyciek plutonu z jednej z głowic, a 24 czerwca 1995 roku rozpoczęto prace nad uszczelnieniem kadłuba, które zakończono w lipcu 1996 roku. Według szacunków kadłub ma być szczelny przez 20-30 lat. Badania przeprowadzone pod koniec lat 90. wykazały jedynie niewielkie napromieniowanie wód w okolicy katastrofy.

Zobacz też

K-141 Kursk

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
K-278 Komsomolec

Mike Class - Project 685 (Federation of American Scientists) (ang.)

Ten years after Komsomolets (Bellona) (ang.)

Tajemnica zatonięcia okrętu "Komsomolec" (Okręty Podwodne Świata)

Przypisy

Jacek Hugo-Bader: W rajskiej dolinie wśród zielska. 2010. ISBN 978-83-7536-117-9.