Na mapach: 48°16′13″N 11°28′05″E / 48.27028, 11.46806 KL Dachau, Konzentrationslager Dachau – niemiecki obóz koncentracyjny, założony wiosną 1933 roku w opuszczonej fabryce amunicji na obrzeżach miasta Dachau, na północ od Monachium, w południowych Niemczech. Funkcjonował do końca II wojny światowej.

Oryginalny budynek z bramą wejściową dzisiaj

Historia obozu

Bloki dla więźniów, ogrodzenie, wieża strażnicza

Blok X

Blok X, wejście do komory gazowej

Blok X, wnętrze komory gazowej

Blok X, Piece krematoryjne

Jako pierwsza z tego typu budowli, obóz ten stanowił prototyp dla wszystkich innych niemieckich nazistowskich obozów. W nim właśnie szkoliło się wielu komendantów i członków kierownictwa innych, późniejszych obozów. Został założony decyzją Heinricha Himmlera z 21 marca 1933 roku. Utworzenie obozu miało na celu izolowanie politycznych przeciwników reżimu hitlerowskiego, duchownych i Żydów. Od 1938 r. w KL Dachau szkolono członków załóg innych niemieckich obozów koncentracyjnych.

Od początku obóz był budowany z podziałem na dwie części – część dla więźniów otoczona drutami i wieżyczkami i część administracyjno-mieszkalna dla SS. Podział ten zostanie odwzorowany we wszystkich tego typu późniejszych konstrukcjach nazistowskich. Część dla więźniów mieściła się pierwotnie w 18 barakach mieszkalnych, podzielonych na 4 izby, 2 toalety i 2 umywalnie. Każda izba miała pomieszczenie mieszkalne i sypialnię i była przeznaczona dla 52 więźniów (w sumie blok miał pomieścić 208 więźniów). W 1937 r. obóz – pierwotnie zaprojektowany na 3000-5000 więźniów okazał się za mały. Obóz rozbudowano w latach 1937-1938, powiększając liczbę baraków dwukrotnie. W czasie masowego napływu więźniów w czasie wojny pierwotne normy zaludnienia baraków zostały wielokrotnie przekroczone, przetrzymywano w nich do 16000 więźniów. W 1943 r. firma H. Kori z Berlina wybudowała duże krematorium, jako tzw. barak X. Prawdopodobnie była to część większego planu przekształcenia KL Dachau w miejsce masowej eksterminacji. W 1944 przy baraku X wybudowano komorę gazową. Sprawa jej wykorzystania do mordowania więźniów nie jest jasna. W wielu publikacjach podaje się informacje, że nie była ona wykorzystana do tego celu (nie uwzględniono tego w wyroku w procesie załogi z Dachau). Jednak zeznania niektórych więźniów oraz fotografie wykonane przez amerykańskich żołnierzy po wyzwoleniu obozu wskazują, że była ona wykorzystywana (przynajmniej sporadycznie) do tego celu.

W obozie istniała ściana pod którą rozstrzeliwano więźniów oraz tzw. "bunkier", który służył jako miejsce krwawych przesłuchań i stosowania dotkliwych kar. W tzw. baraku szpitalnym nr 5 funkcjonowało laboratorium eksperymentów pseudomedycznych, kostnica i prosektorium. Masowe egzekucje wykonywano także poza obozem (w pobliskim Haimhausen na strzelnicy SS dokonywano egzekucji poprzez rozstrzelanie, zginęło tam m.in. ok. 6000 jeńców radzieckich) oraz w innych obozach. W 1944 roku otwarto w Dachau podobóz kobiecy.

Komendantami obozu byli:

1. Hilmar Wäckerle (21 marca 1933 – 25 czerwca 1933)
2. Theodor Eicke (26 czerwca 1933 – 3 lipca 1934)
3. Alexander Reiner (4 lipca 1933 – 22 października 1934)
4. Berthold Maack (23 października 1934 – 30 listopada 1934)
5. Heinrich Deubel (1 grudnia 1934 – 31 marca 1936)
6. Hans Loritz (1 kwietnia 1936 – 31 sierpnia 1939)
7. Alex Piorkowski (1 września 1939 – 2 stycznia 1942)
8. Martin Weiss (3 stycznia 1942 – 29 września 1943)
9. Eduard Weiter (30 września 1943 – 26 kwietnia 1945)
10. Martin Weiss (26 kwietnia 1945 – 28 kwietnia 1945)
11. Heinrich Skodzensky (28 kwietnia 1945 – 29 kwietnia 1945)

Podczas wojny, a w szczególności po 1942 roku, Dachau stanął na czele bardzo rozbudowanej struktury podobozów, liczącej ponad 200 placówek na południu Niemiec i w anektowanej Austrii. Były one w większości powiązane z przemysłem wojennym.

Gdy zbliżał się front wojsk alianckich naziści próbowali ewakuować więźniów w różnych kierunkach. Marsze ewakuacyjne (Marsze Śmierci) niosły ze sobą wysoką śmiertelność wymęczonych więźniów. Jednak 29 kwietnia 1945 obóz został wyzwolony, a wraz z nim ok. 67 000 więźniów – połowa z nich w obozie głównym. Amerykanie pod wpływem tego co zastali w obozie (m.in. na bocznicy stał pociąg z 2600 ciałami, a w okolicach krematorium znaleziono ok. 3000 zabitych) rozstrzelali bez sądu większość wziętych do niewoli strażników SS i przebywających w obozie żołnierzy Waffen-SS (w sumie 560 osób).

Podobnie jak w Auschwitz, na bramie obozu w Dachau widniał napis "Arbeit macht frei".

czytaj dalej: [2], [3]