Kałmucja - Polski Serwis Naukowy

Mapa konturowa kraju z zaznaczeniem położenia jego stolicy - Elisty

Kałmucja (ros. Калмыкия, kałm. Хальмг Таңһч), pełna nazwa: Republika Kałmucji (ros. Республика Калмыкия, kałm. Хальмг Таңһчин балһсн) - autonomiczna republika w Federacji Rosyjskiej.

Chińska Republika Ludowa (skr. ChRL; chiń. trad. 中華人民共和國, uproszcz. 中华人民共和国; pinyin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; posłuchaj po chińsku ?/i; pop. Chiny, trad. 中國,uproszcz. 中国, pinyin: Zhōngguó) – państwo w Azji wschodniej, obejmujące historyczne Chiny (bez Tajwanu) oraz Tybet i inne ziemie w Azji Środkowej zamieszkane w sumie przez 56 grup etnicznych. Chiny to najludniejsze państwo świata o populacji przekraczającej 1,3 mld osób. Pod względem powierzchni jest 4. na świecie, a pod względem wielkości gospodarki (PKB nominalny) – 3. (w 2007 r., po USA, i Japonii lub też 2. (PKB realny) po USA. Prawdopodobnie w 2010 roku Chiny staną się największą gospodarką na świecie po USA.
8 (osiem) – liczba naturalna następująca po 7 i poprzedzająca 9. 8 jest też cyfrą wykorzystywaną do zapisu liczb w różnych systemach, np. w dziesiętnym i szesnastkowym systemie liczbowym.

Geografia

Położenie i powierzchnia

Kałmucja położona jest na południowo-wschodnich krańcach europejskiej części Rosji. Od południa graniczy z Krajem Stawropolskim, od południowego zachodu - z Dagestanem, od północy - z obwodem wołgogradzkim, od północnego wschodu - z obwodem astrachańskim, a od zachodu - z obwodem rostowskim. Na kilkudziesięcio kilometrowym odcinku kraj ma dostęp do Morza Kaspijskiego.

Szerokość geograficzna (ang. latitude, symbol φ) - jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt pomiędzy lokalną osią pionu a płaszczyzną równika. Wartości szerokości geograficznej rozciągają się między 0° na równiku i 90° na biegunach. Szerokość geograficzna może być północna (N; zobacz: półkula północna) lub południowa (S; zobacz: półkula południowa).
Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

Maksymalna rozciągłość regionu z północy na południe to 448 km, ze wschodu na zachód - 423 km.

Kałmucja zajmuje powierzchnię 75,9 tys. km². Większość tego obszaru leży w strefie stepów, półpustyń i pustyń.

Kraj położony jest na obszarze od 44°50' do 40°10' długości geograficznej wschodniej i od 41°40' do 47°35' szerokości geograficznej północnej.

Na terenie Kałmucji wydziela się trzy strefy przyrodniczo-gospodarcze: zachodnią, centralną i wschodnią. Najkorzystniejsze warunki klimatyczno-glebowe występują w strefie zachodniej. Najważniejszą jej część stanowią obszary tzw. czarnych ziem.

Kałmucka Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka, Kałmucka ASRR (ros. Калмыцкая Автономная Советская Социалистическая Республика, Калмыцкая АССР) - republika autonomiczna w składzie Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
Ludy tureckie (~ turkijskie) zamieszkują północną i centralną Azję i Wschodnią Europę, mówią językami należącymi do tureckiej grupy językowej. Są zróżnicowane kulturowo i religijnie. Języki tureckie są grupą należącą do ałtajskiej rodziny językowej i są jedną z grup o największym zasięgu geograficznym, będąc w użyciu na olbrzymim terytorium rozciągającym się wschodniej Europy po Syberię. Ludy tureckie (dziś obejmujące ok. 150 milionów ludzi) to najprawdopodobniej potomkowie jednej z trzech najważniejszych (obok Mongołów i Hunów) grup etnicznych pochodzących z Wielkiego Stepu.

Ukształtowanie powierzchni

Zdecydowana większość powierzchni kraju ma charakter równinny, jedynie miejscami krajobraz jest łagodnie pofałdowany. Większość terytorium kraju leży na Nizinie Nadkaspijskiej, której część stanowi położona poniżej poziomu morza depresja.

Strefa czasowa

Kałmucja leży w strefie czasu moskiewskiego.

Hodowla – zespół zabiegów i procesów w wytwarzanych sztucznie optymalnych warunkach dla rozwoju hodowanego zwierzęcia bądź rośliny, mający na celu otrzymanie w warunkach stworzonych przez człowieka organizmów żywych (np. doświadczalnych w nauce).
Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość - 3531 km, powierzchnia zlewni - 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8 tys. m³/s (252,5 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty - Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.

Hydrografia

Wołga

Z powodu suchego klimatu rzek na terenie kraju jest mało i są zwykle niewielkie; niektóre z nich napełniają się wodą tylko w okresie opadów. W północno-wschodniej części regionu płynie Wołga - najdłuższa rzeka Europy, jednak dostęp do niej Kałmucja ma bardzo ograniczony, bo jedynie na 12-kilometrowym odcinku. Innymi większymi rzekami są Kuma i Wschodni Manycz.

Obwód wołgogradzki (ros. Волгоградская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej położona na południowym wschodzie Równiny Wschodnioeuropejskiej. Centrum administracyjne obwodu - Wołgograd.
Stupa (sanskr. stūpa; język tajski: เจติย czedi; język laotański that; Stupa (jap. 卒塔婆, sotoba?, , kopiec, szczyt) zwana również pagodą – najprostszy typ budowli sakralnej buddyjskiej, rzadziej dźinijskiej, wywodzącej się z Indii. Ze względu na architekturę jest niezwykle odporna na trzęsienia ziemi. Zasadniczo funkcjonuje jako relikwiarz. Na terenie Sri Lanki ten typ budowli nosi nazwę dagoby, w Tajlandii - czedi, w Indonezji - candi, w Bhutanie, Nepalu i w Tybecie – czortenu, w Mongolii - suburganu.

Kałmucja ma dostęp do Morza Kaspijskiego; strefa wód terytorialnych obejmuje ok. 1,4 tys. km². Poza tym jezior jest niewiele, największe z nich to Manycz-Gudiło, Jezioro Sarpińskie i zespół Jezior Sostyńskich.

Zasoby naturalne

Głównymi zasobami naturalnymi Kałmucji są węgiel kamienny, ropa naftowa i gaz ziemny. Te dwa ostatnie są częścią tzw. złóż kaspijskich.

Klimat

Kałmucja leży w strefie klimatu umiarkowanego kontynentalnego skrajnie suchego. Jego lokalna odmiana charakteryzuje się chłodną, mało śnieżną zimą i upalnym, suchym latem. Zimą nieco zimniej jest w głębi lądu, a cieplej w pobliżu Morza Kaspijskiego Średnia temperatura powietrza w styczniu to ok. −7 do −9°C w południowej i południowo-wschodniej części kraju i −10 °C do −12 °C na północy. Niekiedy temperatura może spadać nawet do −35 °C do −37 °C. Latem (w lipcu przeciętna temperatura wynosi ok. +24°C (zależnie od regionu 23,5 °C do 25,5 °C). Niekiedy temperatury sięgają nawet 40 do 44 °C.

Psianka ziemniak (Solanum tuberosum L.) to prawidłowa botaniczna nazwa tej rośliny. Najczęściej jednak używany jest synonim tej nazwy – ziemniak. Jest to gatunek byliny należący do rodziny psiankowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej (Peru, Boliwia, Kolumbia, Chile). Obecnie rozprzestrzeniony na całym świecie jako roślina uprawna. W Polsce jest pospolicie uprawiany i przejściowo dziczejący (efemerofit).
Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.

Klimat Kałmucji charakteryzuje się małą ilością opadów; większość obszaru kraju otrzymuje rocznie ok. 210-340 mm opadów; w najbardziej suchych rejonach części wschodniej kraju średnio jest to zaledwie ok. 170 mm rocznie, zaś na zachodnich regionu więcej - nawet do 400 mm. Największe nasilenie opadów ma miejsce w maju i czerwcu.

Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, ros. Каспийское море, azerb. Xəzər dənizi, kaz. Каспий теңізі, turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km2 (zmieniającą się wskutek opadania poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od 10-12‰ do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętych zatokach. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W Starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie.
Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

W Kałmucji występuje wiele słonecznych dni. Średnioroczne nasłonecznienie wynosi tutaj 2180-2250 godzin, co daje 182-186 dni

Cechami charakterystycznymi kałmuckiego klimatu są częste susze, oraz gorące, suche wiatry stepowe, które w ciepłej porze roku wieją nawet przez 120 dni.

Długość okresu wegetacyjnego to ok. 240-275 dni (dla porównania - w Polsce ok. 180-210 dni).

Zboża lub rośliny zbożowe – rośliny uprawne z rodziny traw (Poaceae). Ich owoce wytwarzają nasiona o wysokiej zawartości skrobi, są one wykorzystywane do celów konsumpcyjnych (mąki, kasze, oleje, syropy), pastewnych i przemysłowych (piwowarstwo, młynarstwo, gorzelnictwo, farmaceutyka).
Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma – "Nauka Przebudzonego") – system filozoficzno-etyczny uznawany przez wielu ludzi za religię, rzadziej za psychologię. Założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Jako religia buddyzm zalicza się do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.

Świat roślinny

Obszar Kałmucji znajduje się w w przeważającej części w strefie półpustyń. Dominuje roślinność typowa dla tego typu formacji roślinnej - rzadkie, zwykle kolczaste krzewy, odporne na suszę gatunki trawy i inne suchorośla; na bardziej wilgotnych obszarach rozwijają się gatunki typowe dla suchych stepów. W zachodnich skrawkach kraju, gdzie klimat jest wilgotniejszy, naturalna roślinność ustąpiła miejsca gatunkom uprawnym, głównie zbożom.

Wiatr – poziomy lub prawie poziomy ruch powietrza względem powierzchni ziemi. Wiatry są wywołane przez różnicę temperatur oraz różnice w ukształtowaniu powierzchni. Termin wiatr jest używany w meteorologii prawie wyłącznie na określenie horyzontalnej składowej wiatru. Istnieje jednak składowa pionowa wiatru i wtedy jest tak nazywana. Wiatr może wiać z obszarów wyższego ciśnienia do obszarów niższego ciśnienia, ale w średnich szerokościach geograficznych, ze względu na siłę Coriolisa, wiatr wieje zazwyczaj równolegle do linii takiego samego ciśnienia (wiatr geostroficzny). Wiatr jest jednym ze składników pogody, w tym celu podaje się prędkość wiatru (w m/s lub km/h) i kierunek, z którego wieje. Należy zachować uwagę przy używaniu terminologii kierunku wiatru: meteorolodzy pod nazwą wiatry zachodnie rozumieją wiatr wiejący z zachodu, podczas gdy "zachodni prąd oceaniczny" to prąd płynący na zachód (czyli różnica o 180 stopni w definicji kierunku).
Pomnik – dzieło rzeźbiarskie lub rzeźbiarsko-architektoniczne, posąg, obelisk, płyta itp., wzniesione dla upamiętnienia osoby lub zdarzenia historycznego.

W Kałmucji praktycznie nie ma drzew i obszar ten uchodzi za najbardziej bezdrzewną część Rosyjskiej Federacji.

Fauna

suhaki

Zwierzęcy świat Kałmucji jest średnio urozmaicony. W kraju żyje ok. 60 gatunków dzikich ssaków, 130 gatunków ptaków gniazdujących (z czego ponad 50 jest gatunkami stałymi, nieodlatującymi na zimę), 20 gatunków gadów i 3 - płazów.

Spośród gatunków zamieszkujących kraj wiele jest zagrożonych wyginięciem i podlega ochronie (np. 23 spośród gatunków ptaków). Charakterystycznym gatunkiem ssaka jest antylopa suhak, której liczebność jeszcze niedawno w Kałmucji wahała się od 270 tys. do 400 tys. osobników, a ostatnio znacznie spadła i zwierzę to stało się zagrożone wyginięciem.

Godło – symbol wyróżniający, znak rozpoznawczy przynależności osoby bądź przedmiotu do szerszej grupy rodowej, prawnej lub społecznej, np. herb, gmerk, logo.
Klimat umiarkowany – rozległa strefa klimatyczna, dzieląca się na półkuli północnej na chłodniejszą północną i cieplejszą południową i na półkuli południowej na cieplejszą północną i chłodniejszą południową. Średnia roczna temperatura waha się od 0 °C do 10 °C, a opady atmosferyczne występują w różnych porach roku. Charakterystyczną formacją roślinną dla klimatu umiarkowanego w części chłodniejszej jest tajga, natomiast części cieplejszej lasy liściaste i mieszane (kraje Europy Środkowej i południowa, czasem też środkowa część Skandynawii). Pory roku są w tej strefie łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury (ciepła, wilgotna wiosna, ciepłe, zazwyczaj suche lato, chłodna, wilgotna jesień i zima z niewykluczonymi opadami śniegu).

Gospodarka

Budżet republiki wynosi ok. 100 mln. dolarów (USA)

Na terenie kraju wydobywa się rocznie ok. 200 tys. ton ropy naftowej. Ponadto ważnymi dla gospodarki kopalinami są gaz ziemny i węgiel kamienny.

Istotne znaczenie ma rolnictwo. Grunty orne znajdują się głównie w zachodniej, mniej suchej części kraju. Mimo niezbyt sprzyjających warunków klimatycznych uprawia się tutaj m.in. zboża, ziemniaki, warzywa. W 2000 łączna produkcja wszystkich zbóż wyniosła 228 tys. ton, w 2001 - 406 tys. ton, a w 2002 - 432 tys. ton.

Ateizm – odrzucenie lub stanowisko, że . W najszerszym znaczeniu jest to brak wiary w istnienie bóstw. Słowo ateizm pochodzi od greckiego ἄθεος – ἀ- (a-, “nie”) + θεός (theos, “bóg”). Określenie to było przypisywane każdemu, kogo uznano za wierzącego w fałszywych bogów, żadnych bogów lub doktryny wchodzące w konflikt z ówczesnymi religiami.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Duże znaczenie ma też hodowla, zwłaszcza owiec. Rocznie pozyskuje się z nich ok. 9 tys. ton wełny.

Przemysł skoncentrowany jest głównie w Eliście; w innych miastach i osiedlach istnieją jedynie niewielkie zakłady (np. spożywcze ukierunkowane na zaspokajanie lokalnych potrzeb.

Podział administracyjny

Pod względem administracyjnym z obszaru kraju wydzielona jest jego stolica, stanowiąca osobny rejon miejski. Pozostała powierzchnia podzielona jest na 13 rejonów.

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.
Step (z степ) – równina pozbawiona drzew, rzek i jezior. Step przypomina pod tym względem prerię, z tą różnicą, że preria jest z reguły zdominowana przez wysokie trawy, a step może być obszarem półpustynnym lub pokrytym trawą i krzewami (czasem w zależności od pór roku). Występuje w warunkach klimatu umiarkowanego z gorącym, suchym latem.

Tradycyjne osiedle kałmuckie

Kałmuk - rycina Ilji Riepina

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)