Kałmukowie - Polski Serwis Naukowy

Kobieta kałmucka

Modelka kałmucka

Kałmucy (nazwa własna Хальмгуд Chalmgud) – naród mongolski z grupy ojrackiej, liczący ok. 250 tys. osób.

Używają języka kałmuckiego, należącego do języków ałtajskich. Zamieszkują w południowo-wschodnim skrawku Europy, nad Morzem Kaspijskim – głównie w rosyjskiej Kałmucji, gdzie stanowią ponad 50% populacji, oraz na terenach ościennych (Kraj Stawropolski, obwody astrachański i wołgogradzki).

Obwód wołgogradzki (ros. Волгоградская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej położona na południowym wschodzie Równiny Wschodnioeuropejskiej. Centrum administracyjne obwodu - Wołgograd.

Naród – wspólnota o podłożu etnicznym, gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. Chociaż naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości, to jednak nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. W socjologii nie ma jednej definicji tego pojęcia, istnieją też rozbieżności między stanowiskiem socjologów, antropologów i historyków.

Kałmucy w większości wyznają buddyzm, ponadto pewna ich liczba wyznaje prawosławie.

Kałmucy wciąż kultywują tradycje rodzimej sztuki ludowej, wyrażające się m.in. we wzornictwie i zdobnictwie. Jeszcze do niedawna w użyciu był strój narodowy. Żywe są także tradycje literackie.

Historia

Kałmucy wywodzą się od części Ojratów, która nie wyemigrowała z imperium mongolskiego do sułtanatu Egiptu i Syrii, tylko została w Azji Środkowej i przyjęła buddyzm. Filozofia ta dała im nową tożsamość oraz wrogo usposobiła do wyznawców innych religii (jeden z wielu faktów przeczący "pokojowości" tej filozofii) . Do początków XVII wieku zamieszkiwali na terenach zachodnich Chin (Dżungaria) i częściowo Mongolii. W latach dwudziestych XVII w. część Ojratów wywędrowała z dawnej ojczyzny na zachód i w latach trzydziestych dotarła nad Morze Kaspijskie. Kałmucy wyparli z okolic dolnej Wołgi tureckich Nogajów i zajęli stepowe obszary między rzekami Don i Jaik (dzisiejszy Ural), a następnie na terenach tych utworzyli Chanat kałmucki.

Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, ros. Каспийское море, azerb. Xəzər dənizi, kaz. Каспий теңізі, turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km2 (zmieniającą się wskutek opadania poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od 10-12‰ do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętych zatokach. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W Starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

W 1771 r., pod naporem rosyjskim większość Kałmuków postanowiła wrócić do dawnej ojczyzny; w czasie tej wędrówki znaczna część zginęła, natomiast ok. 13 tys. rodzin pozostało na terenie Kałmucji i podporządkowało się rosyjskiemu gubernatorowi.

Do początku XX w. Kałmucy wiedli koczowniczy tryb życia, zajmując się hodowlą, głównie bydła; następnie zaczęli stopniowo przechodzić na życie osiadłe, trudniąc się m.in. rybołówstwem. W okresie radzieckim wszyscy Kałmucy zostali zmuszeni do życia osiadłego.

Języki ałtajskie – grupa języków, tradycyjnie uznawanych za rodzinę językową, pochodząca od wspólnego prajęzyka. Obecnie często uważa się języki ałtajskie raczej za ligę językową - zespół języków, których podobieństwa wynikają ze wzajemnych interakcji[1]. Grupa języków ałtajskich dzieli się trzy rodziny:

Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma – "Nauka Przebudzonego") – system filozoficzno-etyczny uznawany przez wielu ludzi za religię, rzadziej za psychologię. Założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Jako religia buddyzm zalicza się do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.

W 1920 r. Kałmucy otrzymali autonomię w ramach Związku Radzieckiego – Kałmucki Obwód Autonomiczny, przekształcony w 1935 r. w Kałmucką Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką.

Pod koniec 1943 r. Kałmucka ASRR została rozwiązana a w 1944 r. Kałmuków wysiedlono do Kraju ałtajskiego i krasnojarskiego oraz obwodów: omskiego i nowosybirskiego. Przyczyną tego był fakt, iż w czasie gdy część ziem Kałmuków zajęta była przez wojska niemieckie, ok. 5 tys. Kałmuków dobrowolnie zgłosiło się do służby we wspomagającej Niemców kałmuckiej kawaleryjskiej formacji wojskowej – Korpusie Kawalerii Kałmuckiej.

Kałmucja (ros. Калмыкия, kałm. Хальмг Таңһч), pełna nazwa: Republika Kałmucji (ros. Республика Калмыкия, kałm. Хальмг Таңһчин балһсн) - autonomiczna republika w Federacji Rosyjskiej.

Step (z степ) – równina pozbawiona drzew, rzek i jezior. Step przypomina pod tym względem prerię, z tą różnicą, że preria jest z reguły zdominowana przez wysokie trawy, a step może być obszarem półpustynnym lub pokrytym trawą i krzewami (czasem w zależności od pór roku). Występuje w warunkach klimatu umiarkowanego z gorącym, suchym latem.

Do Kałmucji wysiedleni mogli powrócić dopiero po 1957 r.

Zobacz też

Kałmucja

język kałmucki

Korpus kawalerii kałmuckiej

Przypisy

D. Nicolle, Wojny za wiarę Chrześcijaństwo i Dżihad 1000-1500 BELLONA, 2008 ISBN: 9788311114180

Linki zewnętrzne

Deportacja Kałmuków