Kacza - rów - Polski Serwis Naukowy

Kacza (kaszb. Kaczô lub Kaczô Strëga) – rów wodny, będący najdłuższym ciekiem wodnym przepływającym przez Gdynię i leżąca w zlewisku Morza Bałtyckiego. Długość Kaczej wynosi 14,8 km, natomiast powierzchnia zlewni 53,8 km. Obejmuje ona tereny gęsto porośnięte krzewami, lasami i niewielkimi płatami bagnistych łąk i torfowisk.

Rów wodny, rów, rów melioracyjny, rów przydrożny to jest sztucznie, ręcznie lub mechanicznie wykonane, podłużne zagłębienie w ziemi służące do zbierania z okolicy nadmiernej ilości wody i odprowadzania jej do najbliższej rzeki lub zbiornika. Rowy wodne są zaliczane do sztucznych cieków wodnych. Zależnie od otoczenia oraz przewidywanej ilości prowadzonej wody, rowy mogą mieć różną szerokość oraz różne profile ścian. W miejscach gdzie przewidziano możliwość przejazdu lub zjazdu na posesję lub na pole wstawia się betonowe kręgi umożliwiające swobodny przepływ wody i równoczesny przejazd/przejście górą dla ludzi. Najbardziej typowe i najczęściej spotykane to rowy przydrożne oraz rowy melioracyjne.

Bojano (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Bòjano) – duża wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, w gminie Szemud, przy drodze wojewódzkiej nr 218 w pasie Wzgórz Chwaszczyńskich. Od kilku lat wieś przeżywa okres rozkwitu. Swoje domy budują tutaj mieszkańcy Gdyni, co jest przyczyną utrwalania się nazwy "sypialnia Gdyni". Połączenie z Gdynią umożliwiają autobusy komunikacji miejskiej (linia nr "191").

Do stycznia 1920 roku i w okresie zaboru pruskiego rzeka nosiła nazwę niemiecką Katzfließ.

W 2006 roku Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych określiła Kaczą jako rów.

Kacza w okolicach dzielnicy Dąbrowa

Źródło

Obszar źródliskowy Kaczej znajduje się we wsi Bojano nieopodal osiedla Czarna Góra. Rzeka wypływa z mokradeł rozpościerających się na wysokości 157 do 190 m n.p.m. Jedna jej odnoga, na zachód od Bojana, wypływa z zalewu, powstałego w wyniku spiętrzenia wypływającej ze źródła wody, która wpada następnie do głębiej położonego koryta rzeczki. Tam również doprowadzana jest woda drenami i spływem grawitacyjnym z okolicznych terenów. W odległości 700 m od tego źródła na północ znajduje swój początek druga odnoga rzeczki, która przepływa przez wieś Czarna Góra i kieruje się na wschód, aby połączyć się w jeden wspólny ciek, który od tego miejsca płynie w kierunku Zatoki Gdańskiej.

Zlewisko - obszar lądowy, z którego wszystkie wody powierzchniowe i podziemne spływają do jednego morza, oceanu bądź też innego zbiornika wodnego. Inaczej: zbiór dorzeczy.

Czarna Góra (kasz. Czôrnô Góra) - osada w Polsce na terenie wsi Bojano położona w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, w gminie Szemud. Osiedle zlokalizowane jest w zachodniej części wsi Bojano, przy granicy ze wsią Koleczkowo, po prawej stronie drogi wojewódzkiej nr 218, jadąc w kierunku Wejherowa.

Dalszy bieg

Rzeka już po chwili wpływa do Gdyni, do dzielnicy Wiczlino. Przepływając przez wiczlińskie pola, rzeka wpływa do Dąbrowy, gdzie jako niewielki jeszcze strumyk, przepływając pod ulicą Wiczlińską, zmierza w kierunku lasu. W lesie przepływa pod Obwodnicą Trójmiasta, torami kolejowymi na Kościerzynę i wpływa na teren rezerwatu leśnego Kacze Łęgi. Następnie płynie przez ogródki działkowe w Małym Kacku, przepływa pod torami kolejowymi, Aleją Zwycięstwa i wzdłuż ulicy Spacerowej zbliża się do ujścia. Kacza uchodzi do Zatoki Gdańskiej na orłowskiej plaży tuż nad molem spacerowym, w miejscu, gdzie swą przystań mają orłowscy rybacy.

Orłowo – nadmorska, południowa dzielnica Gdyni. Znajduje się w niej molo orłowskie, a także charakterystyczny dla krajobrazu dzielnicy klif, z którym nazwę dzieli usytuowane w Orłowie centrum handlowe. Na terenie dzielnicy znajduje się m.in. I Akademickie LO, które współpracuje z trójmiejskimi szkołami wyższymi. W Orłowie znajduje się też stacja kolejowa i przystanek Szybkiej Kolei Miejskiej w Trójmieście Gdynia Orłowo. Na granicy Orłowa z Płytą Redłowską można zobaczyć wiele dział, bunkrów i transzei z początku lat 50. XX w. W latach 1931-1935 istniała gmina Orłowo Morskie. W czasie okupacji niemieckiej dzielnica nazywała się Adlershorst (w dosłownym tłumaczeniu: Orla Kępa lub Orle Gniazdo).

Dąbrowa – jedna z najmłodszych dzielnic mieszkalnych Gdyni granicząca z następującymi dzielnicami tego miasta: Chwarzno-Wiczlino (od północy), Karwiny (od wschodu) oraz Wielki Kack (od południa), a od zachodu także z gminą Szemud i pasem Wzgórz Chwaszczyńskich. Znaczną część dzielnicy stanowią lasy i zbiorniki wodne. Północną granicę Dąbrowy wyznacza rzeka Kacza.

Walory przyrodnicze

Kacza płynie w wąwozie o krawędziach wysokich na 50-60 metrów. W większości swej długości Kacza płynie wśród lasów Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. Kacza przepływa przez rezerwat leśno-florystyczny Kacze Łęgi, natomiast uchodzi nieopodal rezerwatu przyrody Kępa Redłowska.

Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych (w latach 1934-1948: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości, w latach 1948-2003: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych) – jednostka organizacyjna Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji odpowiedzialna za ustalanie urzędowych nazw miast, wsi i ich części oraz nazw wszelkiego rodzaju obiektów fizjograficznych (góry, doliny, rzeki, jeziora, kanały, szczyty, przełęcze, wyżyny, niziny itd.) na obszarze Polski.

Rezerwat przyrody Kacze Łęgi (kaszb. Kaczé Łãdżi) – leśno-florystyczny rezerwat przyrody o powierzchni 8,97 ha utworzony w 1983 roku, znajdujący się w dolinie rzeki Kaczej na terenie Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego, na obszarze Krykulec (część dzielnicy Mały Kack). Teren rezerwatu jest zarządzany przez Nadleśnictwo Gdańsk, nadzór sprawuje Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska.

Dopływy

Kacza posiada trzy nazwane dopływy. Pierwszy to lewobrzeżny Potok Wiczliński, który wpływa do Kaczej w Gdyni-Wiczlinie, w okolicach Polany Krykulec. Dalej z prawej strony dopływa potok Źródło Marii, który wlewa swe wody na terenie rezerwatu Kacze Łęgi. Natomiast w granicach dzielnicy Mały Kack prawym dopływem jest Potok Przemysłowy. Ponadto Kacza posiada kilka bezimiennych dopływów.

Mały Kack (kaszb. Małë Kack) – południowa dzielnica Gdyni granicząca z następującymi dzielnicami tegoż miasta: Witomino-Leśniczówka, Witomino-Radiostacja, Działki Leśne (wszystkie trzy od północy), Wzgórze Św. Maksymiliana, Redłowo, Orłowo (wszystkie trzy od wschodu) oraz Karwiny i Wielki Kack (obie od zachodu), a od południa także z miastem Sopot.

Morze Bałtyckie, Bałtyk – płytkie morze śródlądowe na szelfie kontynentalnym w Europie północnej. Połączone z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie (Sund, Mały i Wielki Bełt) oraz Kattegat i Skagerrak. Za zachodnią granicę Bałtyku właściwego przyjmuje się cieśninę Sund i próg podwodny ciągnący się na głębokości 18–20 m od przylądka Gedser (wyspa Falster) do przylądka Darßer Ort (Darß); na zachód od tej linii znajduje się akwen Bałtyku Zachodniego o powierzchni ok. 8000 km² nazywany przez Niemców także Beltsee; akwen ten obejmuje m.in. część wód cieśnin duńskich (oprócz Małego i Wielkiego Bełtu) a także mniejsze: Alsenbelt, Fehmarnbelt, Langelandsbælt.

Jakość wody w Kaczej

Fizyko-chemiczna jakość wód rzeki w 2001 roku w obu przekrojach odpowiadała III klasie czystości, przy czym w przekroju ujściowym była one nieco lepsza. Przekroczenia wartości dopuszczalnej dla II klasy czystości odnotowano dla substancji organicznych i związków fosforu powyżej Dąbrowy, oraz dla fosforu ogólnego i azotynów w przekroju ujściowym. W dolnym biegu rzeki odnotowano wyższy poziom zanieczyszczenia bakteriologicznego. Pod względem stanu sanitarnego w 2001 roku Kacza zaliczała się do wód w III klasie czystości. W porównaniu z 1988 rokiem, znacznie poprawiła się fizyko-chemiczna i sanitarna jakość wód rzeki Kaczej w przekroju ujściowym. W stosunku do 1996 roku poprawił się stan sanitarny - z pozaklasowego do III klasy, natomiast pod względem fizyko-chemicznym ich jakość nie uległa zmianie.

Kościerzyna (kasz. Kòscérzna, niem. Berent, dawniej Bern) to miasto i gmina w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego. Jest jedynym miastem w Europie mającym dwa sanktuaria: Matki Boskiej Kościerskiej Królowej Rodzin i Matki Boskiej Bolesnej Królowej Anielskiej.

Molo – budowla hydrotechniczna; pomost usytuowany prostopadle do linii brzegowej zbiornika wodnego. Pełni funkcje rekreacyjne, czasem handlowo-gastronomiczne, często służy do cumowania niewielkich jednostek pływających.

Przypisy

Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Hydronimy. Izabella Krauze-Tomczyk, Jerzy Ostrowski (oprac. red). T. 1. Cz. 1: Wody płynące, źródła, wodospady. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 83-239-9607-5.
Odprowadzanie wód deszczowych. W: STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GDYNI [on-line]. [dostęp 1 lipca 2009]. s. 34.