Kaczkowate - Polski Serwis Naukowy

przekierowanie z „kaczka”. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Kaczkowate (Anatidae) – rodzina ptaków z rzędu blaszkodziobych. Obejmuje gatunki wodne, zamieszkujące cały świat.

Cechy charakterystyczne

Ptaki te charakteryzują następujące cechy:

zróżnicowana wielkość (ptaki średnie i duże) - długość w granicach 28-170 cm, rozpiętość skrzydeł 60-250 cm, ciężar 300 g - 22,5 kg.

dziób posiada dwa rzędy blaszek na brzegach, zazwyczaj jest spłaszczony

szyja średniej długości lub bardzo długa

stosunkowo wąskie, ostro zakończone skrzydła

krótki ogon

nogi krótkie, przesunięte ku tyłowi (zwłaszcza u gatunków nurkujących)

palce spięte błoną pławną

samiec większy od samicy, często bardzo kontrastowo ubarwiony, podczas gdy samica zazwyczaj posiada ubarwienie stonowane

pożywienie zdobywają zazwyczaj w wodzie, choć niektóre również na lądzie. Żywią się zarówno roślinami, jak i małymi zwierzętami.

zasadniczo dobrzy lotnicy, choć są również gatunki nielotne

w zniesieniu od 2 do 20 jaj, pisklęta są zagniazdownikami

wędrowne, wiele gatunków lecąc w stadzie tworzy charakterystyczny klucz w kształcie litery "V"

wiele gatunków udomowiono lub hodowano w stanie półdzikim.

Systematyka

W obrębie rodziny wyróżnia się podrodziny:

Gęsi (gęsiowate) (Anserinae) - podrodzina ptaków z rodziny kaczkowatych. Obejmuje gatunki wodne, zamieszkujące cały świat. Te duże ptaki (najmniejsze mają 50 cm długości i 1 kg masy) charakteryzują się brakiem różnic w ubarwieniu między samcem i samicą.

Krzyżówka (Anas platyrhynchos) — gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych. Zasiedla ona większość półkuli północnej, ale została introdukowana do południowo-wschodniej Australii oraz na Nową Zelandię. Nie jest zagrożona, wyróżnia się 7 podgatunków. Gatunek łowny w okresie od 15 sierpnia do 21 grudnia. Od krzyżówki pochodzą kaczki domowe.

drzewice (Dendrocygninae)

pstrokaczki (Stictonettinae) – jedynym przedstawicielem jest pstrokaczka (Stictonetta naevosa)

bisiorki (Biziurinae) – jedynym przedstawicielem jest bisiorka (Biziura lobata)

sterniczki (Oxyurinae)

gęsi (Anserinae)

kaczki (Anatinae)

Ponadto wyróżnia się trzecią podrodzinę bezpłetwców (Anseranatinae), często jednak klasyfikowaną jako osobna rodzina Anseranatidae.

Ochrona częściowa – jeden ze statusów ochronnych w ochronie gatunkowej roślin, grzybów i zwierząt. Według Ustawy o ochronie przyrody oznacza ochronę gatunków roślin, grzybów i zwierząt dopuszczającą możliwość redukcji liczebności populacji oraz pozyskiwania osobników tych gatunków lub ich części.

Gęś zbożowa, zbożówka, posiewnica (Anser fabalis) – gatunek dużego wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zamieszkujący w zależności od podgatunku:

Ochrona

Samica kaczki krzyżówki w locie

Samiec i samica kaczki krzyżówki

W Polsce wszystkie gatunki kaczkowatych podlegają gatunkowej ochronie ścisłej z wyjątkiem bernikli kanadyjskiej (Brandta canadensis), która jest objęta ochroną częściową, oraz następujących gatunków:

Cyraneczka (Anas crecca) - gatunek średniego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Przeloty w marcu - kwietniu i sierpniu - październiku. Zamieszkuje w zależności od podgatunku:

U ptaków skrzydłem jest przekształcona pierwsza para kończyn. Na skrzydło ptaka składa się: kość ramieniowa (humerus), dwie zrośnięte ze sobą kości przedramienia (kość łokciowa (ulna) i kość promieniowa (radius), dwu kostek powstałych ze zrośnięcia kości pierwszego szeregu nadgarstka oraz kości nadgarstkowo-dłoniowej (carpus-metacarpus). Kość nadgarstkowo-dłoniowa składa się z kolei z dwu wydłużonych i zrośniętych ze sobą na obu końcach kości nadgarstka, tworząc tzw. trzy palce z czego środkowy jest dwuczłonowy, a pozostałe dwa skrajne są jednoczłonowe.

cyraneczka (Anas crecca)

czernica (Aythya fuligula)

gęgawa (Anser anser)

gęś zbożowa (Anser fabalis)

gęś białoczelna (Anser albifrons)

głowienka (Aythya ferina)

krzyżówka (Anas platyrhynchos)

które są łowne.

Przypisy

Anatidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Anatidae Leach, 1820 - kaczkowate - Ducks, Geese and Swans. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 14 listopada 2010].

Bibliografia

Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family Anatidae (ang.). IOC World Bird List: Version 2.9. [dostęp 20 lipca 2011].

Paweł Mielczarek, Włodzimierz Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999. ISSN 0550-0842.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych

Gęś białoczelna (Anser albifrons) – gatunek dużego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zamieszkujący północną Eurazję i Amerykę Północną. Przeloty w lutym – maju i wrześniu – grudniu. Zimuje w południowej Europie, Azji Środkowej i Ameryce Środkowej. W Polsce pojawia się licznie podczas przelotów, na północy i zachodzie kraju.

Pstrokaczka (Stictonetta naevosa) – średni ptak wodny z rodziny kaczkowatych, zamieszkujący południową Australię. W porze suchej, kiedy wysychają okresowe rzeki systemu Murray - Darling oraz słone jezioro Eyre, pstrokaczki migrują na wybrzeża w poszukiwaniu wody, gdzie koncentrują się w dużych stadach. Jest jedynym przedstawicielem monotypowego rodzaju Stictonetta oraz plemienia Stictonettini.