Kafkaesk - Polski Serwis Naukowy

Niemiecki przymiotnik kafkaesk (od nazwiska pisarza Franza Kafki) oddaje przejmujące zgrozą uczucie mrocznej niepewności, zagadkowego i niesprecyzowanego zagrożenia, poczucia znajdowania się pod kontrolą bliżej nieokreślonej siły lub władzy. Przymiotnik ten wywodzi się ze specyficznej atmosfery panującej w wielu dziełach Franza Kafki, w których główni bohaterowie nierzadko odnajdują się w zagadkowych i groźnych sytuacjach, charakteryzujących się zarówno czarnym humorem jak i elementami tragicznymi.

Zamek (Das Schloß) to jeden z najbardziej tajemniczych utworów Franza Kafki. Powieść ta jest ostatnią częścią tzw. Trylogii samotności (Ameryka, Proces, Zamek). Prace nad nią Kafka rozpoczął w 1922 roku, ale dzieło to, podobnie jak Ameryka i Proces, nie zostało dokończone. Treść ostatniego rozdziału Kafka przekazał podobno Maxowi Brodowi (ten przynajmniej tak twierdził), ale chyba nigdy nie dowiemy się, jak było naprawdę. Brod był również osobą, która po śmierci Kafki po raz pierwszy wydała Zamek.

Tragedia (łac. tragoedia, z gr. τραγῳδία tragodia, od wyrazów τράγος tragos - kozioł i ᾠδή ode - pieśń) - obok komedii i dramatu właściwego, jeden z trzech podstawowych gatunków dramatu. Tragedia to utwór dramatyczny, w którym ośrodkiem akcji jest nieprzezwyciężalny i kończący się nieuchronną klęską, konflikt wybitnej jednostki z siłami wyższymi - losem, fatum, prawami historii, prawami moralnymi, prawami społecznymi itp. Konflikt ten określa się jako konflikt tragiczny, stanowi on występujący w większości tragedii model sytuacji człowieka, zarazem jako kategoria estetyczna tragizmu stanowiąc o estetycznej wymowie tragedii. Konflikt tragiczny stanowi przeciwieństwo dwóch racji równowartościowych - dlatego też mający dokonać między nimi wyboru musi ponieść klęskę, a jego działania kończą się katastrofą.

W języku niemieckim przymiotnik ten bardzo często używany jest w artykułach prasowych przy charakteryzowaniu zdehumanizowanej biurokracji. Przymiotnik ten znajduje zastosowanie w sytuacjach niewiedzy i bezsilności ludzi wobec praw rządzących biurokracją. Szczególnie w dwóch powieściach Franza Kafki, Procesie i Zamku, daje się wyczuć atmosfera, którą można by określić mianem kafkaesk. Nie jest to jednak jedyna dopuszczalna interpretacja. Detlef Wilske poprosił na swojej stronie internetowej swoich gości o zdefiniowanie słowa "kafkaesk". Okazało się, iż każdy pojmuje ten przymiotnik w inny sposób. Dla jednego oznaczał on zagmatwanie, dla drugiego syzyfowe poszukiwanie sensu własnej egzystencji, a dla jeszcze kogoś innego możliwość uczynienia ze zwyczajnej codziennej sytuacji tragedii.

Franz Kafka (ur. 3 lipca 1883 w Pradze, zm. 3 czerwca 1924 w Kierling - dzielnicy Klosterneuburga) – niemieckojęzyczny pisarz pochodzenia żydowskiego, przez całe życie związany z Pragą. W swoich powieściach stworzył model sytuacji zwanej sytuacją kafkowską i określanej w języku niemieckim za pomocą przymiotnika "kafkaesk", którego istotą jest konflikt zniewolonej jednostki z anonimową, nadrzędną wobec niej instancją. Deformacja groteskowa, niejednoznaczne, paraboliczne obrazy oraz poczucie zagrożenia i niepewności składają się na panoramę literackiego świata Kafki.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

W podobnym znaczeniu używany jest w języku czeskim rzeczownik kafkárna.

W języku polskim kafkaesk tłumaczony jest najczęściej jako "sytuacja kafkowska", chociaż zakres znaczeniowy tego przymiotnika zostaje w ten sposób bardzo uszczuplony.

Linki zewnętrzne

Polskojęzyczna strona internetowa o Franzu Kafce