Kairuan - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 35°40′54″N 10°06′14″E / 35.68167, 10.10389

Kairuan (arab. لقيروان; fr. Kairouan) to po Mekce, Medynie i Jerozolimie czwarte święte miasto islamu, znajdujące się w Tunezji,
ok. 160 km na południe od Tunisu, 57 km na zachód od Susy

Nazwa miasta pochodzi od arabskiego kairuwân – oznaczającego obóz wędrownych nomadów.
Kairuan to jedno z pierwszych miast Afryki Północnej, które trwale opanował islam.

Kartagina Nowe Miasto (łac. Karthago, późn. Carthago, fenickie Kart Hadaszt – QRT HDŠT, arab. قرطاج = Kartadż lub hebr. קרת חדשת) – starożytne miasto-państwo w północnej Afryce na wybrzeżu Morza Śródziemnego w pobliżu dzisiejszego Tunisu, założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru. Bardzo ważny ośrodek handlowy.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Dzięki wielu tkalniom dywanów, firmom tekstylno-odzieżowych, zakładom wyrobów tytoniowych Kairuan jest ważnym miastem gospodarczym Tunezji. Dodatkowym źródłem dochodów jest turystyka zagraniczna. Są tu zlokalizowane kompleksy hotelowe i liczne zabytki udostępnione dla zwiedzających.
Tunezja (Tunis, Republika Tunezyjska - Al-Dżumhurija at-Tunisija) – państwo arabskie leżące w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym. Graniczy z Algierią i Libią. W latach 1881-1956 r. pod protektoratem Francji. Od 12 listopada 1956 roku w ONZ, a od 1 października 1958 r. członek Ligi Państw Arabskich. Stolicą kraju jest Tunis, a inne większe miasta to: Safakis (Sfax), Arjana, Bizerta (Banzart), Kabis (Gabés), Susa (Sousse).

Wielbłąd (Camelus) – rodzaj dużych ssaków z rodziny wielbłądowatych. Fizjologicznie przystosowane do życia w warunkach suchego i gorącego klimatu, są w wielu krajach wykorzystywane jako zwierzęta użytkowe.

Historia

Kairuan założony został w 671 roku przez arabskiego wodza Ukba ibn Nafiego z Półwyspu Arabskiego. Początkowo był posterunkiem arabskim strzegącym szlaków karawan przed napadami Berberów. Wybudowano również meczet.
W latach 800-909 był stolicą afrykańskiego państwa Aghlabidów i na te lata przypada największy rozkwit miasta. W 909 roku Kairuan przeszedł w ręce Fatymidów, którzy przenieśli stolicę do Al-Mahdiji. Od tego czasu miasto zaczęło się chylić ku upadkowi, a w 1057 r. zostało całkowicie zniszczone przez Hilalitów – już nigdy nie odzyskało politycznej pozycji sprzed wieków, mimo to zachowało swe znaczenie jako centrum religijne i święte miasto islamu.
Kairuan przez wieki był również prężnym ośrodkiem naukowym świata arabskiego. Istniała tu m.in. sławna szkoła medyczna i filozoficzna.

Ukba ibn Nafi (622-683), muzułmański generał wojsk dynastii Umajjadów. W 670 roku wyruszył z Egiptu na podbój Afryki Północnej. W trakcie wyprawy założył kilka posterunków wojskowych, z których jeden został ustanowiony stolica podbitych rejonowych - Kairuan. Według legendy, w piasku na terenie obozu, znaleziono złote naczynie pochodzące z Mekki. Gdy zostało podniesione, z ziemi trysnęło źródło, które miało być zasilane z tej samej podziemnej rzeki co źródło zasilające świętą studnie Zem-Zem w Mekkce. W miejscu tego wydarzenia miał zostać zbudowany pierwszy meczet w Kairuanie. Zginął podczas powrotu z podboju Maroka podczas bitwy z Berberami w 683 roku.

Mahomet, Muhammad ibn Abd Allah ibn Abd al-Muttalib (arab. محمد ?/i; urodzony najprawdopodobniej 20 kwietnia 571, zmarł 8 czerwca 632) - prorok i twórca islamu, założyciel pierwszej wspólnoty muzułmańskiej, która przeobraziła się w teokratyczne państwo religijne. Muzułmanie wierzą, że jest największym i ostatnim prorokiem jedynego Boga, Allaha, a święta księga islamu - Koran, została mu przekazana przez Boga w serii objawień.

Zabytki

Największą atrakcją Kairuanu jest Wielki Meczet, zwany również Meczetem Sidi Okba, od imienia fundatora i założyciela Kairuanu, powstały ok. 670 r. Pierwotna budowla została całkowicie zniszczona, a obecna świątynia to dzieło Aghlabidów (IX w.). Dach meczetu wspiera się na 414 filarach, pochodzących z rzymskich miast na terenie Afryki, a także Kartaginy i Susy. Wewnątrz meczetu jest 17 naw.
Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.

Otoczona murami medyna Kairuanu jest jednym wielkim bazarem. Pierwsze mury zbudowano pod koniec VIII w. Później były wielokrotnie przebudowywane, a ich obecny wygląd to efekt XVIII-wiecznych przeróbek. Najstarsza pośród licznych bram, Bab el-Khoukha z 1706 r., chlubi się wspartym na kolumnach łukiem w kształcie podkowy.
Kuskus (arab. kaskasa – tłuc, rozbijać) – tradycyjny produkt spożywczy łączący cechy makaronu i kaszy, a także nazwa przyrządzanej z niego potrawy. Wywodzi się z krajów Maghrebu (północno-zachodnia Afryka) i ma postać okrągłych ziaren o średnicy rzędu 1 mm otrzymywanych z pszenicy twardej. Tradycyjnie był materiałem odpadowym przy mieleniu pszenicy w prymitywnych, kamiennych żarnach. Gruba pozostałość z mielenia pszenicy była odsiewana z mąki, namaczana w wodzie, oprószana właściwą mąką i sprzedawana jako kuskus. Współcześnie kuskus częściej produkuje się z mąki pszennej, wody i dodatków. Otrzymany granulat jest przesiewany przez sita o odpowiedniej średnicy. Jednak w handlu wciąż można spotkać kuskus produkowany z rozdrobnionych ziaren pszenicy, choć najczęściej przy udziale nowoczesnych technologii.

Księga rekordów Guinnessa (ang. Guinness Book of Records) – informator wydawany corocznie przez firmę Guinness, zawierający udokumentowane rekordy świata, zarówno naturalne, jak i osiągnięte przez ludzi.

W mieście istnieje ponad setka meczetów.
Słynny Meczetem Cyrulika (Zawija Sidi Sahab) jest oddalony o 1,5 km na północny zachód od medyny. W budynku mieści się grób Abu Zama el-Belawiego, przyjaciela Mahometa. Nosił on przy sobie trzy włosy z brody Proroka, dlatego był znany jako Fryzjer, co wyjaśnia pochodzenie nazwy budowli – Meczet Fryzjera (Cyrulika). Osoby wyznające inną religię niż muzułmańska nie mogą go zwiedzać.
Meczet stanowi ważny cel pielgrzymek, zwłaszcza młodych kobiet, które spodziewają się, że poprzez błogosławieństwo, zostaną obdarzeni płodnością. Meczet Trzech Drzwi powstał w 866 r. z inicjatywy Mohammeda bin Kairoun el-Maafri, świętego z Kordowy. Całą fasadę zajmują trzy portale, nad którymi, umieszczono kufickie fryzy, zdobione roślinymi motywami.
Akwedukt (łac. aquae ductus, ciąg wodny) – kanał wodociągowy, rurociąg podziemny lub nadziemny, doprowadzający wodę z odległych źródeł na ogół do miast przy wykorzystaniu siły ciążenia ziemskiego. Może być umieszczony na arkadach przeprowadzonych nad rzekami lub nierównościami terenu. Akweduktem nazywany jest również most kanału wodnego.

Język arabski – język należący do południowej grupy języków semickich, zapisywany alfabetycznym pismem arabskim od strony prawej do lewej. Kod ISO 639-3: ar/ara

Baseny Aghlabidów pochodzące z 862 r. to dwa zbiorniki 48 i 17-kątne, w których gromadzono wodę dla miasta. Woda była dostarczana akweduktem z odległego o 36 km na zachód źródła na wzgórzu Dżabel Cherichera.
W sercu medyny znajduje się Bir Barouta, koło czerpakowe jest napędzane siłą mięśni wielbłąda. Wodę, uchodzącą za świętą, sprzedaje się pielgrzymom w plastikowych butelkach.
W mieście znajduje się również Muzeum du Tapis (Muzeum Dywanów), gdzie można poznać ich historię oraz procesy technologiczne ich produkcji. Wydawane są tu także państwowe certyfikaty, określające jakość i zalecaną cenę.
Beduini (arab. بدوي badawi) — (pierwotnie) koczownicze lub półkoczownicze plemiona krajów arabskich, Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. Nazwa została wprowadzona przez Arabów, aby odróżnić arabską ludność miejską — hadari i wiejską — fellahowie. Są sunnitami, choć w ich wierzeniach daje się zauważyć pierwiastki pogańskie jak kult sił przyrody.

Fasada – główna, efektowna elewacja budynku, o szczególnie dużej dekoracyjności, często nawet monumentalna, spełniająca funkcje reprezentacyjne wobec całego gmachu, a przez to wyróżniająca się spośród pozostałych elewacji. Zazwyczaj jest to elewacja przednia, jednak w budynkach narożnych mogą istnieć dwie fasady, a w wolno stojących nawet trzy lub wszystkie.

W Kairuanie znajduje się również pomnik postawiony narodowej tunezyjskiej potrawie czyli kuskusowi. Pomnik przedstawia ogromny gar kuskusu i znalazł się w Księdze Rekordów Guinnessa.
W tym mieście kręcono sceny z filmu "Indiana Jones i Poszukiwacze Zaginionej Arki". Kairuan posłużył tutaj za Kair.
Wieki meczet wraz z medyną został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości UNESCO.
Półwysep Arabski (arab. جزيرة العرب Dżazirat al-Arab, dosłownie "wyspa Arabów") – półwysep w Azji Południowo-Zachodniej, położony między Morzem Czerwonym, Morzem Arabskim i Zatoką Perską. Zajmuje powierzchnię 2 780 tys. km², jest tym samym największym półwyspem świata.

Cyrulik (balwierz) – osoba, która dawniej zajmowała się zawodowo między innymi goleniem, kąpaniem, rwaniem zębów, czyszczeniem uszu, puszczaniem krwi a także nieskomplikowanymi operacjami i leczeniem lekkich chorób. Bardziej skomplikowanymi chorobami zajmowali się wykształceni na uniwersytetach medycy, natomiast balwierze wykorzystywali wiedzę ludową i doświadczenia.

Przypisy

Praca zbiorowa pod redakcją naukową Macieja Salamona: Wielka Historia Świata Tom 4 Kształtowanie średniowiecza. T. 4. Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005, s. 214. ISBN 83-85719-85-7.

Praca zbiorowa: Oxford - Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Na Wyspach Brytyjskich. Karolingowie. T. 16. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 154. ISBN 83-7425-568-4.

Cmentarz

Brama Bab el-Khoukha

Zawija Sidi Sahab

Meczet Trzech Drzwi

Baseny Aghlabidów

Wielki Meczet - dziedziniec

Wielki Meczet - wnętrze

Medyna