Zamek Calatrava la Nueva (widok współczesny)

Zakon Calatrava (Kalatrawensi) – zakon rycerski utworzony w 1158 roku w Kastylii przez opata Rajmunda z Fitero i ojca Diego Velázqueza, z cysterskiego opactwa Fitero.

W 1147 Alfonsa VII, król Kastylii zdobył zamek Calatrava, strzegącego drogi pomiędzy Toledo a Kordobą. Początkowo osadził w nim templariuszy. Ci jednak bojąc się, że nie podołają zadaniu, zrzekli się odpowiedzialności, król zmuszony był szukać wśród swych poddanych, kogoś to przejąłby odpowiedzialność za Calatravę. Wkrótce zgłosił się Rajmund, opat cysterskiego klasztoru w Fitero, w Nawarze, nowy król Kastylii Sancho III scedował, na rzecz jego i jego następców, zamek w 1158 roku. Cystersi z Calatravy połączyli służbę wojskową z regułą cysterską.

W roku 1164 papież Aleksander III uznał zakon i nadał mu regułę cysterską z dodanym obowiązkiem walki z niewiernymi. Reguła została ostatecznie potwierdzona przez papieża Innocentego III i kapitułę generalną cystersów w 1199 roku. Zakon podlegał opactwu w Morimond.

Cechą różniącą go od innych zakonów rycerskich było to, że nie wymagał od swoich członków potwierdzenia pochodzenia rycerskiego, a także, że jego członkowie byli prawdziwymi zakonnikami cysterskimi.

Mimo heroicznych wysiłków Calatrava została utracona przez zakon na rzecz muzułmanów w roku 1195. Dla zakonu zaczęły się trudne czasy i zdołał on się odrodzić dopiero po dłuższym okresie. Rekonkwista przyniosła w roku 1212 odzyskanie zamku Calatrava, który został oddany zakonowi. Udział w wojnach doprowadził do znacznego pomnożenia wpływów i zasobów zakonu, przekształcając go w potężną i niezależną od królów Kastylii instytucję. Spowodowało to starania monarchów kastylijskich Izabeli i Ferdynanda o podporządkowanie sobie zakonu. Działania te zostały uwieńczone sukcesem w 1487 roku, kiedy to na mocy bulli papieża Innocentego VIII zakon został podporządkowany koronie hiszpańskiej, choć nie przeobraził się w zakon dynastyczny.

Z czasem zakon przekształcił się w stowarzyszenie ludzi, których król chciał uhonorować za zasługi dla monarchii. W 1540 roku papież Paweł II pozwolił żenić się członkom zakonu. Po wiekach zmiennych losów w roku 1838 zakon Calatrava faktycznie przestał istnieć.

Strój zakonny został zatwierdzony w 1164 roku przez papieża Aleksandra III i obejmował zmodyfikowany, skrócony, cysterski biały habit przystosowany do jazdy i walki konnej. Początkowo stroju nie wyróżniały żadne specjalne symbole. Dopiero w 1397 roku został wprowadzony charakterystyczny, czerwony krzyż, a od około 1400 roku krótka ciemnoszara lub czarna tunika z krzyżem zakonnym na lewej piersi.

Obecnie istnieje w postaci orderowego bractwa rycerskiego, którego wielkim mistrzem jest Jan Karol, Król Hiszpanii. Prezydentem Rady Czterech Zakonów jest Karol, Książę Obojga Sycylii, Parmy i Kalabrii, a wielkim komandorem – Książę Granady i Egi.

W XIII wieku prawdopodobnie cystersi z Oliwy osadzili kilku rycerzy zakonnych w Tymawie, położonej w pobliżu granicy z Prusami.

Zobacz też

Przypisy