Kalendarium historii Olsztyna - Polski Serwis Naukowy

Kalendarium historii Olsztyna

Kalendarium

Do XIII w.

ok. 7700 p.n.e. – na terenie dzisiejszego Olsztyna pojawiają się myśliwi, którzy przywędrowali tu z rejonu Morza Bałtyckiego (ślady bytności odnaleziono m.in. w Kortowie).

ok. 2900 p.n.e. – pierwsi osadnicy i osady w pobliżu jezior (np. nad Jeziorem Krzywym)

ok. 1300 p.n.e. – na prawym brzegu Łyny powstała rozległa osada obronna (w rejonie dzisiejszej ulicy Marii Grzegorzewskiej za Szpitalem Miejskim).

ok. 400 n.e. – kontakty handlowe miejscowej ludności z kupcami rzymskimi.

XIV-XV w.

1334 – Krzyżak Henryk von Luter założył w zakolu rzeki Łyny drewniano-ziemną strażnicę puszczańską, nadając jej nazwę Allenstein (Gród nad Łyną)

1337 – wokół strażnicy powstały wsie: Wadąg, Pistki, Brąswałd, Dywity

1342 – powstanie Jarot – dzisiaj dzielnica Olsztyna

1345 – powstanie wsi: Warkały, Jonkowo, Bartąg, Tomaszkowo

1346 – przekazanie przez biskupa warmińskiego terenu, na którym leżał Olsztyn we władanie kapitule warmińskiej

1347 – rozpoczęcie budowy zamku murowanego (w miejscu strażnicy drewniano-ziemnej)

1348, 31 grudnia – założenie Kieźlin (pierwsza wzmianka o Olsztynie w dokumencie lokacyjnym wsi)

1353, 31 października – Jan z Łajs otrzymał od kapituły warmińskiej przywilej lokacyjny dla miasta, które ma nazywać się Allenstein. Dla Polaków był to Holstin (tak pisano w XIV w.), a później Olstyn, ale wymawiano tę nazwę tak jak dzisiaj: Olsztyn.

1354 – Jan z Łajs (zasadźca i dziedziczny sołtys Olsztyna) otrzymał od kapituły warmińskiej majątek (62 łany), przekształcony później na wieś czynszową – Różnowo.

1372 – Jan z Łajs wyniesiony do stanu szlacheckiego

1378

4 maja – otrzymanie przywileju, który pozwolił przesunąć granicę miasta w kierunku północnym.

rozpoczęcie budowy Bramy Górnej

1380, 21 stycznia – pierwsze cechy rzeźników, piekarzy i szewców otrzymały przepisy

1410, 18 lipca – otwarcie bram miasta przed wojskami Władysława Jagiełły

1414, sierpień – opanowanie i spalenie miasta przez wojska Władysława Jagiełły

1440, 5 maja – Olsztyn przystąpił do Związku Pruskiego

1454, luty – mieszczanie wzięli udział w powstaniu przeciwko zakonowi krzyżackiemu i opanowali zamek, uznając zwierzchnictwo króla polskiego

1455, 17 sierpnia – zajęcie miasta przez Krzyżaków (okupacja do 1463)

1463 – biskup warmiński Paweł Legendorf, w porozumieniu z zakonem krzyżackim, przejął od załóg krzyżackich zamki i miasta warmińskie (w tym Olsztyn), obsadzając je własnymi załogami

1464, 16 marca – biskup Paweł Legendorf odstąpił od zakonu i przeszedł na stronę Związku Pruskiego. Cała Warmia uznała zwierzchnictwo króla polskiego.

1466, 19 października – na mocy II traktatu toruńskiego, kończącego wojnę trzynastoletnią, Warmia została wcielona do granic państwa polskiego.

1479 – kanonicy warmińscy schronili się w Olsztynie przed wojskami królewskimi, wysłanymi dla poskromienia biskupa Mikołaja Tungena (wybranego wbrew woli króla). Wkrótce przeniesiono na zamek olsztyński skarbiec i archiwum kapitulne (w przekonaniu, iż jest to miejsce najbardziej bezpieczne).

1489 – biskup warmiński Łukasz Watzenrode, wuj Mikołaja Kopernika, dokonał w kościele św. Jakuba konsekracji ołtarza Bożego Ciała (pewne elementy ołtarza zachowały się do dziś w ołtarzu św. Katarzyny).

XVI-XVII w.

1511, 1 stycznia – Mikołaj Kopernik po raz pierwszy przybył do Olsztyna (urzędowa wizyta związana z doroczną odprawą urzędników komornictwa

1516, 8 listopada – objęcie urzędu administratora dóbr kapituły z siedzibą w Olsztynie przez Mikołaja Kopernika

1517, 15 stycznia – Mikołaj Kopernik rozpoczął na zamku olsztyńskim cykl obserwacji pozornej drogi Słońca, czego rezultatem stał się sporządzony przezeń własnoręcznie w krużganku zamkowym wykres o wymiarach 140x705 cm, z wyróżnioną niebieskim kolorem linią równonocy

1518, 12 grudnia – Mikołaj Kopernik obserwował w Olsztynie opozycję Marsa

1519 – Mikołaj Kopernik opracował na zamku olsztyńskim traktat o monecie, przygotowany na sejm Prus Królewskich

1520

23 stycznia – powrót Mikołaja Kopernika z Fromborka

8 listopada – ponowne objęcie urzędu administratora przez Mikołaja Kopernika

Mikołaj Kopernik obserwował w Olsztynie opozycje Jowisza i Saturna

1521

15 stycznia – podejście wojsk krzyżackich pod miasto

26 stycznia – odparcie szturmu krzyżackiego na mury miejskie Olsztyna (obroną kierował Mikołaj Kopernik)

czerwiec – Mikołaj Kopernik przestaje pełnić urząd administratora

sierpień – wyprowadzka Mikołaja Kopernika z Olsztyna

1522-1538 – Mikołaj Kopernik kilkakrotnie odwiedza Olsztyn, w tym czterokrotnie pełniąc funkcję wizytatora

1538, 17 grudnia – przyjęcie hołdu stanów warmińskich przez Jana Dantyszka

1550 – budowa Kaplicy Jerozolimskiej i cmentarza – dla biedaków porażonych syfilisem.

1562, 30 sierpnia – otrzymanie przez miasto zgody na budowę wieży kościoła św. Jakuba

1565

wizytacja Stanisława Hozjusza w olsztyńskiej parafii

pierwsza wzmianka o olsztyńskiej szkole

pierwsze wygłaszane po polsku kazania w Olsztynie

1568, 19 sierpnia – wydano wilkierz olsztyński

1580, 21 września – poświęcenie przez biskupa warmińskiego Marcina Kromera kaplicy św. Anny na olsztyńskim zamku (dziś pomieszczenie to zwie się Salą Kromerowską)

1596 – zakończenie budowy wieży kościoła św. Jakuba oraz zawieszenie na niej 5 dzwonów

1599, 9 grudnia – proboszcz olsztyński Ambrosius Merten złożył rezygnację, ponieważ "większość parafian posługiwała się wyłącznie językiem polskim", którego on nie znał

1620, 3 lutego – pożar, w którym spłonęła większa część miasta

1624

odbudowa spalonego w pożarze XV-wiecznego ratusza

zaraza – śmierć połowy ludności Olsztyna

1635

21 czerwca – rozkaz opuszczenia miasta przez żołnierzy w celu udania się do Dobrego Miasta, wydany przez Władysława IV

23 lipca – król Polski Władysław IV w Olsztynie

1638, 23 marca – olsztyńska szkoła zostaje podporządkowana kolegium braniewskiemu

1655, 5 grudnia – wkroczenie Szwedów do Olsztyna; okupacja miasta

1656, 17 lutego – wkroczenie do Olsztyna wojsk pruskich (zdradzieckie przymierze Fryderyka Wilhelma ze Szwecją; okupacja miasta)

1657 – kolejny pożar w Olsztynie

1663, 3 listopada – miasto otrzymało prawo do trzeciego jarmarku

1669 – pożar ogarnął większą część miasta

XVIII w.

1708

memoriał rady miejskiej skierowany do kapituły "o nędznym stanie miasta, do jakiego doszło wskutek nakładanych kontrybucji i nieprzyjacielskich napadów"

16 czerwca – spalenie Olsztyna przez okupujące Polskę wojska króla szwedzkiego Karola XII

1709-1710 – wyludnienie miasta przez dżumę, całkowite wyludnienie dwóch wsi – Sądyt i Ostrzeszewa

1721 – ukończenie budowy dwóch kaplic, będących przedłużeniem naw bocznych kościoła Św. Jakuba (budową kierował Piotr Olchowski)

1737 – w Olsztynie pojawiła się figura Chrystusa z kulą ziemską w ręku

1751, 17 marca – pierwsza apteka w mieście (w Rynku pod numerem 2), po 200 latach (w 1957) przeniesiona do przeciwległej, południowej pierzei

1758

27 lipca – otwarcie drogi do zamku od strony miasta przez most nad fosą

zakończenie budowy nowej rezydencji pałacowej, usytuowanej pomiędzy dwoma skrzydłami zamku od strony miasta

wkroczenie wojsk rosyjskich na Warmię (okupacja do 1762 roku)

1765, 22 sierpnia – uchwała rady miejskiej o remoncie ratusza wiosną następnego roku

1772, 7 września – wcielenie Olsztyna wraz z całą Warmią do Królestwa Prus; miasto i zamek stają się własnością króla pruskiego

1779, 27 września – wizytacja kościoła św. Jakuba przez biskupa warmińskiego – Ignacego Krasickiego

1797 – do jedynej w mieście szkoły uczęszcza 119 chłopców; podstawą kształcenia jest łacina oraz czytanie i pisanie po niemiecku i po polsku

XIX w.

Owczesny niem. Kopernikusplatz, 1917 r. (obecnie pl. Bema).

1801 – rozbiórka kościoła św. Krzyża (znajdował się w miejscu dzisiejszego nowego ratusza) – dwa boczne ołtarze przeniesione zostały do kościoła w Gutkowie, a ołtarz główny do prawej nawy kościoła św. Jakuba

1802, sierpień – wizyta Tadeusza Czackiego w Olsztynie

1803 – pożar – spłonęły 63 domy w południowo-zachodniej części miasta; ponadto obsunął się mur przy Bramie Dolnej i zawalił kościół św. Ducha

1807

1 stycznia – do miasta wkroczył pułk piechoty francuskiej; okupacja trwała do 11 grudnia (z krótką przerwą). Wojska francuskie pozyskiwały drewno na opał z rozbiórki otaczających miasto budowli należących do mieszczan; rozebrano 9 stodół (144 częściowo), 83 szopy, 57 spichrzów). Na Górnym Przedmieściu 10 domów mieszkalnych legło w gruzach.

3 lutego – w Olsztynie bawił cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte. Później powstała historia o niejakim Rydzewskim, który rzekomo próbował zamachu na cesarza, mierząc weń ze strzelby z dachy domu nr 8 (wówczas najwyższego budynku przy Rynku).

1808

10 kwietnia – uchwała magistratu o regulacji ulic na przedmieściach (na przedpolach Bramy Górnej i Bramy Dolnej)

1818, 6 maja – Olsztyn stolicą powiatu i siedzibą starostwa powiatowego

1825, 25 lipca – uregulowanie Łyny na obszarze miasta

1831, 7 listopada – wybuch epidemii cholery

1832, 12 stycznia – koniec epidemii; dzięki szczelnemu zamknięciu miasta, zmarło tylko 71 osób

1837 – oddanie do użytku Mostu Szpitalnego (później nazwany Mostem Świętojańskim), u jego wylotu od ok. 1690 istniał szpital (przytułek dla ubogich)

1837-1846 – szerzenie się głodu w mieście

1841 – na miejscu dzisiejszego Placu Jedności Słowiańskiej zasypano część dawnej fosy miejskiej

1843

powstanie drukarni na Górnym Przedmieściu

przy ulicy Szańcowej otwarto lazaret powiatowy, który przyjął chorych zakaźnie

1845 – otwarcie kąpieliska miejskiego nad Jeziorem Fajferek

1848 – powstanie Klubu Konstytucyjnego

1859

oddano do użytku most na Wadągu – skrócenie drogi do Dobrego Miasta ulicą Królewską (dzisiaj al. Wojska Polskiego).

wzniesiono nowe, zachodnie skrzydło ratusza

1860

otwarcie browaru przy szosie Dobromiejskiej, który funkcjonuje do dziś (al. Wojska Polskiego 20)

oddanie do użytku nowego budynku szkoły przy ul. Pieniężnego

1862

10 czerwca – pierwszy jarmark na Końskim Targu (dziś Plac Roosevelta)

rada miejska postanowiła zbudować w lesie miejskim od strony Dywit dom leśniczego, wiatę dla spacerowiczów oraz letnią restaurację (teren nazwano "Wzgórzem św. Jakuba", dziś Jakubowo)

1863

11 września – po aresztowaniu Wojciecha Kętrzyńskiego zostaje on osadzony w areszcie w Bramie Górnej

16 września – proces Wojciecha Kętrzyńskiego przez sądem w Olsztynie

1866

13 lipca – wybuch epidemii cholery, śmierć poniosło 215 osób

otwarcie bitej drogi łączącej Olsztyn z Olsztynkiem

1867

15 października – otwarcie Szpitala Mariackiego

1868 – zakończenie remontu kościoła Św. Jakuba

1872

decyzja magistratu o budowie szosy łączącej miasto z odległym od niego, budującym się dworcem kolejowym (ul. Dworcowa, dziś ul. Partyzantów).

zakończenie budowy dwutorowego wiaduktu, dworca głównego oraz nasypu kolejowego w kierunku na Dajtki

26 listopada – pierwszy pociąg wjechał na stację kolejową w Olsztynie; uruchomiono połączenie kolejowe z Czerwonką

1873

25 czerwca – otwarcie linii kolejowej, łączącej Olsztyn z Ostródą

24 lipca – wprowadzenie przez władze pruskie zakazu używania języka polskiego w szkołach

otwarcie pierwszego gimnazjum żeńskiego

przeniesienie epitafium Alberta Nowiejskiego, administratora kapituły warmińskiej w Olsztynie, fundatora przytułku dla ubogich zbudowanego w 1690, do kaplicy Szpitala Mariackiego (dziś Szpital Miejski), gdzie istnieje do dziś.

1877

Gutkowo – osiedle (jednostka pomocnicza gminy), część oficjalnego podziału administracyjnego Olsztyna, położone w północno-zachodniej części miasta, nad Jeziorem Ukiel (Krzywym). Dawniej podolsztyńska wieś, której część obszaru w 1987 włączono do granic administracyjnych miasta jako osobną dzielnicę. Na terenie osiedla znajdują się jeziora Redykajny i Tyrsko (potocznie zwane Żbikiem). Administracyjnie osiedle Gutkowo obejmuje osiedle Łupstych.
Trolejbus (pop. trajtek) – drogowy pojazd komunikacji miejskiej napędzany energią elektryczną pobieraną z sieci trakcyjnej. Posiada dwa odbieraki prądu połączone z zawieszoną nad jezdnią parą przewodów. Stąd nazwa od angielskiego słowa "trolley" i końcówki "bus" od omnibus (po łacinie – dla wszystkich). W Polsce trolejbusy korzystają z prądu stałego o napięciu 600 V.

4 września – zakończenie budowy synagogi żydowskiej (przy ul. Miłakowskiej, dziś ul. Grunwaldzka)

15 października – poświęcenie kościoła ewangelickiego (przy zamku); jako kamień węgielny wmurowano pod ołtarzem rzekomy głaz ofiarny pogańskich Prusów, co miało symbolizować jedność z ludem pierwotnie zamieszkującym tę ziemię.

16 października – otwarcie średniej szkoły męskiej

1878, 24 sierpnia – otwarcie miejskiego kąpieliska na Jeziorze Długim

1880

1 października – przeniesienie siedziby Sądu Okręgowego do nowego gmachu, zbudowanego w stylu neogotyku (wg projektu Zygmunta Gorgolewskiego

15 października – rozpoczyna produkcję nowoczesna rzeźnia miejska

1882

12 maja – zapadła decyzja o budowie II Prowincjonalnego Zakładu dla Umysłowo Chorych w Kortowie – pierwsze budowle stanęły w 1883

osuszenie jeziora Fajferek

1883

15 sierpnia – pierwszy pociąg do Morąga

1 listopada – pierwszy pociąg do Szczytna

oddanie do użytku gmachu Zarządu Kolei (dziś Komenda Miejska Policji)

otwarcie drogi bitej łączącej Olsztyn z Barczewem

1884

1 listopada – pierwszy pociąg do Ornety przez Dobre Miasto

początek stacjonowania w Olsztynie Wschodniopruskiego Batalionu Strzelców

1885 – w Olsztynie otworzono szpital garnizonowy

1886

3 kwietnia – uroczyste wprowadzenie do nowo zbudowanych koszar (na zapleczu cmentarza św. Jakuba) Wschodniopruskiego Pułku Dragonów

16 kwietnia – pierwszy numer Gazety Olsztyńskiej

rozbudowa fabryki maszyn i kotłów (Karla Roenscha) oraz budowa nowej fabryki maszyn (Gustawa Franka)

otwarcie szpitala dla nerwowo i psychicznie chorych w Kortowie

1887

30 września – poświęcenie gimnazjum męskiego przy ulicy Wartemborskiej (dziś ul. Dąbrowszczaków) – obecnie w budynku mieści się I Liceum Ogólnokształcące

1 października – otwarcie gmachu poczty przy ulicy Wilhelmowskiej (dziś ul. Pieniężnego); w 1907 został rozbudowany

1 listopada – pierwszy pociąg do Olsztynka

1888

1 października – pierwszy pociąg na linii Olsztyn–Nidzica–Działdowo

przeprowadzka liceum żeńskiego do budynku przy ulicy Wyzwolenia

wprowadzono uliczną numerację domów

1889

15 października – uruchomienie Gazowni Miejskiej

do Olsztyna przeniósł się Eugeniusz Buchholz; otworzył on księgarnię, skład papieru, introligatornię i drukarnię

1890, 27 września – pierwszy numer Nowin Warmińskich (pismo ukazywało się do 28 czerwca

1891

marzec – powstanie polskiego stowarzyszenia społeczno-kulturalnego Zgoda

8 maja – pierwsze polskie przedstawienie teatralne w Olsztynie

budowa Domu Zdrojowego w Jakubowie (dziś rejonowa przychodnia lekarska)

do koszar w rejonie dzisiejszej ulicy Kasprowicza wprowadził się batalion grenadierów 4. pułku im Króla Fryderyka II

1892, lipiec – instalacja pierwszych telefonów w mieście

1893

25 października – przenosiny redakcji Gazety Olsztyńskiej do budynku przy ulicy Podkościelnej (dzisiejszej Staszica)

22 grudnia – pierwszy numer Warmiaka

wzniesienie budynku Dworca Zachodniego

1894

1 kwietnia – oddanie do użytku katolickiej szkoły powszechnej dla chłopców (wg projektu Roberta Luckhardta) – dziś Szkoła Podstawowa nr 10 im. Władysława Broniewskiego przy al. Niepodległości

zakończenie budowy domu dla starostwa powiatowego przy ulicy Szrajbera

1895

oddanie do użytku mostu drogowego nad torami kolejowymi; dotychczasowy przejazd kolejowy ze szlabanami, znajdujący się na przedłużeniu ulicy Dobromiejskiej (dziś ul 1 Maja) ulega likwidacji

oddanie do użytku żelaznego wiaduktu na torami kolejowymi łączącego miasto z Zatorzem

1898

1 października – do koszar nad Jeziorem Długim został wprowadzony 1. batalion 150. pułku piechoty

zakończenie budowy kompleksu gmachów więziennych

1899

1 maja – otwarcie mleczarni parowej na zapleczu ulicy Wilhelmowskiej (dziś ul. Pieniężnego)

1 lipca – przekazanie miastu stacji pomp nad Jeziorem Krzywym

1 sierpnia – oddanie do użytku systemu kanalizacji miejskiej

zakupienie od gminy Likusy Jeziora Krzywego i przyłączenie do miasta

1900 – zakończenie budowy wieży ciśnień na Wzgórzu św. Andrzeja (dziś przy ul. Żołnierskiej)

XX w.

1901, 19 czerwca – przekazanie do użytku przejścia dla pieszych pod torami kolejowymi, łączące dzisiejsze ul. 1 Maja z al. Wojska Polskiego.

1902 – oddanie do użytku podziemnych tuneli umożliwiających przechodzenie na perony dworca głównego

1903, 19 października – konsekracja kościoła Serca Jezusowego

1904 – otwarcie cmentarza katolickiego na zapleczu kościoła św. Józefa (na Zatorzu)

1905

31 marca – ostatni numer Warmiaka

21 października – Olsztyn stolicą rejencji, odpowiedniczki dzisiejszego województwa

1907

30 października – poświęcenie sanatorium przeciwgruźliczego dla kobiet (dziś przy ul. Jagiellońskiej, w Lesie Miejskim)

15 listopada – oddanie do użytku elektrowni wodnej na rzece Wadąg

14 grudnia – uruchomiono linię elektryczną

15 grudnia – uruchomienie trakcji tramwajów elektrycznych

otwarcie neogotyckiego gmachu żeńskiego seminarium nauczycielskiego i szkoły ćwiczeń, później spalonego przez Armię Czerwoną (obecnie w tym miejscu stoi gmach Urzędu Wojewódzkiego)

1909

30 listopada – przekazanie do użytku kompleksu budynków, mieszczących wspólnie miejską straż pożarną, zakład oczyszczania miasta i pogotowie ratunkowe

powstanie gimnazjum realnego przy ulicy Klebarskiej (dzisiejszej Alei Piłsudskiego)

poszerzenie Mostu św. Jana (z 6,90 m do 14,50 m)

1910

17 lutego – Olsztyn miastem wydzielonym w randze powiatu miejskiego

1 kwietnia – otwarcie szkoły ludowej (podstawowej) przy ulicy Jagiellońskiej

14 lipca – dochodzi do wielkiego strajku olsztyńskich robotników

1 października – 3 batalion 146. pułku piechoty otrzymał nowe koszary przy ul. Wadąskiej (dziś Jagiellońska)

1911

1 lipca – zakończenie budowy gmachu przy dzisiejszej ulicy Emilii Plater 1, do którego wprowadza się rejencja olsztyńska (w czasie II wojny światowej była tu siedziba gestapo, po wojnie znalazła tu siedzibę Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych, obecnie Wojewódzki Sąd Administracyjny i Urząd Marszałkowski)

ukończenie renowacji zamku

powstanie Banku Ludowego – spółdzielni pożyczkowo-oszczędnościowej zorganizowanej przez warmińskich chłopów

1912, 31 października – rozpoczęcie budowy nowego ratusza

1913

4 maja – rozpoczęcie budowy kościoła garnizonowego

18 czerwca – na wojskowym poligonie w Dajtkach wylądował pierwszy samolot.

październik – oddanie do użytku kościoła Św. Józefa

1914

27 sierpnia – zajęcie miasta przez Rosjan; następnie wycofanie po dwóch dniach

oddanie do użytku kościoła garnizonowego

1916

Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w 1916 r.

4 lipca – inauguracyjne posiedzenia rady miejskiej w nowo zbudowanym ratuszu

9 listopada – odsłonięcie pomnika Mikołaja Kopernika, wykonanego przez Johannesa Goetza

1918

9 listopada – w Olsztynie powstaje Rada Żołnierska, dzień później przekształcona w Radę Żołniersko-Robotniczą

24 listopada – powstanie Warmińskiej Rady Ludowej

1919

5 marca – stan wyjątkowy w mieście ogłoszony na skutek zamieszek ulicznych

2 maja – inauguracja działalności zasadniczej i średniej szkoły handlowej w Starym Ratuszu; w 1932 szkołę przeniesiono do nowego gmachu przy ul. Królewskiej 31 (dziś al. Wojska Polskiego).

grudzień – Polacy kupili hotel "Reichshof" i urządzili w nim biura Mazurskiego Komitetu Plebiscytowego; po plebiscycie dom mieścił aż do 1939 r. polskie organizacje (Dom Polski); obecnie ma w nim siedzibę Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego

1920

10 lutego – otwarcie Konsulatu Generalnego RP w Olsztynie

12 lutego – miasto pod rządami Komisji Alianckiej

30 czerwca – 600-osobowy tłum niemieckich szowinistów zaatakował siedzibę Mazurskiego Komitetu Plebiscytowego w Domu Polskim, wezwana przez Polaków policja nie reagowała, dopiero po pojawieniu się Anglików zamieszki ustały. Sytuacja powtarzała się codziennie, 2 lipca Anglicy założyli wokół Domu Polskiego zasieki z drutu kolczastego, co zapewniło Polakom względne bezpieczeństwo.

Znaczek pocztowy wydany przez Niemców na pamiątkę plebiscytu z 1920 r.

Nadruk na znaczku pocztowym z okazji plebiscytu na Warmii i Mazurach

11 lipca – plebiscyt, na mocy którego Olsztyn pozostał w granicach Niemiec. "Za Prusami Wschodnimi" oddano w Olsztynie 16 742 głosy, "za Polską" – 342. Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych oświadczyło: Udział Polaków w głosowaniu był wprost minimalny, a śmiesznie niski odsetek głosów oddanych za Polską, nie odpowiadający nawet w przybliżeniu cyfrom stosunku obu narodów, zamieszkałych na Warmii i Mazurach, jest tylko logicznym następstwem nieuwzględnienia słusznych żądań Polski dla odroczenia plebiscytu aż do czasu, gdy ludność, wolna od wszelkich presji i terroru, będzie mogła wypowiedzieć swoją wolę w tak ważnej sprawie. Napływ ogromny osób, nadesłanych z Niemiec, jako uprawnionych do głosowania z tego jedynie powodu, że się urodziły na tym terytorium oraz terror stosowany przez Niemców w sposób najbezwzględniejszy, musiały doprowadzić do abstynencji od głosowania. Nadto stwierdzono cały szereg faktów fałszowania wyników głosowania, co było Niemcom ułatwione wskutek nieobecności polskich członków komisji gminnych, których do lokalów wyborczych nie dopuszczono.

1 sierpnia – przekazanie Niemcom terenów plebiscytowych

30 listopada – powołanie do życia Związku Polaków w Prusach Wschodnich

powstanie Stadionu Leśnego

1921

14 października – utworzenie Miejskiej Biblioteki Publicznej, z siedzibą w Starym Ratuszu (formalne otwarcie – luty 1923)

11 listopada – powołanie do życia Polsko-Katolickiego Towarzystwa Szkolnego na Warmię

1925, 12 lipca – otwarcie teatru miejskiego, noszącego nazwę der Treudank ("podziękowanie za Wierność", otwarcie nastąpiło w piątą rocznicę zwycięskiego dla Niemców plebiscytu narodowościowego) – dziś Teatr im. Stefana Jaracza

1926 – budowa czterech pasów startowych na olsztyńskim lotnisku w Dajtkach, 1 czerwca rozpoczęły się w sezonie letnim regularne loty pasażerskie Lufthansy do Gdańska

1927

1 kwietnia – powstanie nowej szkoły podstawowej przy ulicy Kościuszki

2 czerwca – uchwała rady miasta o budowie szkoły rolniczej wraz z ogrodem doświadczalnym (przy dzisiejszej ulicy Okrzei 1a)

utworzenie w Olsztynie Sekretariatu Towarzystwa Bibliotek i Czytelni Ludowych, którego zadaniem było krzewienie polskiej książki wśród tutejszych Polaków

1930 – otwarcie polskiej szkoły w Jarotach

1932

otwarcie kąpieliska miejskiego nad jeziorem Ukiel

otwarcie klasztoru bernardynów oraz kościoła Chrystusa Króla na Zatorzu

1933, 27 sierpnia – na lotnisku w Dajtkach wylądował Kanclerz Rzeszy – Adolf Hitler

1935

17 października – w Olsztynie powstał oddział Centralnej Biblioteki Polskiej w Niemczech, który objął swym zasięgiem Warmię, Mazury i Powiśle.

27 października – rozpoczęcie działalności Wschodniopruskiego Hufca Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech

początek budowy osiedla nad Jeziorem Długim oraz Kolonii Mazurskiej

1937 – przeniesienie XIII-wiecznej figury Chrystusa z Targu Końskiego na skrzyżowanie ulic Warszawskiej i Jagiellończyka

1938

oddanie do użytku szpitala ewangelickiego im. Hindenburga przy Adolf Hitler Allee (wcześniej ul. Królewska, obecnie al. Wojska Polskiego); później został spalony przez Armię Czerwoną, odbudowany w 1953 jako Szpital Kolejowy

9/10 listopada – "kryształowa noc" – pogrom Żydów; spłonęła olsztyńska synagoga (przy dzisiejszej ulicy Grunwaldzkiej), hitlerowskie bojówki demolowały sklepy kupców żydowskich i wybijały okna w ich domach, liczne aresztowania

1939

2 stycznia – MZK wprowadziły próbne połączenia omnibusowe na trasie centrum–Osiedle Mazurskie.

1 września – wybucha II wojna światowa; policja hitlerowska wkroczyła do wszystkich polskich instytucji w mieście.

1 września – uruchomienie trakcji trolejbusowej

1940 – uruchomienie dwóch pierwszych miejskich linii autobusowych

1942

24 czerwca – z dworca głównego wyrusza transport ok. tysiąca Żydów z olsztyńskiego getta (istniało od 1940 przy dzisiejszej ul. Grunwaldzkiej)

2 sierpnia – kolejny transport Żydów, tym razem ewakuowanych z domów starców w Królewcu i Olsztynie

1945

17 stycznia – rozkaz dowódcy 2. Frontu Białoruskiego, marszałka Związku Radzieckiego Konstantego Rokossowkiego dla dowódcy 3. Korpusu Kawalerii Gwardii, gen. Mikołaja Oślikowskiego zobowiązujący do zajęcia Olsztyna do 22 stycznia

19 stycznia – ewakuacja z terenu miasta urzędów państwowych i gestapo; samochody krążące po mieście nadały komunikat dla ludności nakazujący pozostanie w domach, kto dom opuścił i wzniecił przez to zamieszki miał być ukarany karą śmierci.

22 stycznia – Armia Czerwona weszła do Olsztyna, bestialsko grabiąc i podpalając całe miasto (wojsko niemieckie opuściło Olsztyn)

23 stycznia – zmasowany ogień obrony niemieckiej od strony Kieźlin uniemożliwił Czerwonoarmistom przeprawę przez rzekę Wadąg.

17 lutego – przybycie grupy dwudziestu polskich kolejarzy

29 marca – początek Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie – pierwszej placówki muzealnej na Ziemiach Odzyskanych

30 marca – Bronisław Latosiński prezydentem miasta

13 kwietnia – otwarcie Urzędu Pocztowego Olsztyn 1 (zwanego Pocztą Główną), w zabytkowym budynku poczty z 1887

23 maja – Pełnomocnik Rządu RP na Okręg Mazurski, płk Jakub Prawin, przejął z rąk sowieckiego komendanta wojennego płk Szumskiego pełnię władzy cywilnej w okręgu

17 lipca – wznowił działalność powstały w warunkach konspiracji na terenie Generalnego Gubernatorstwa Instytut Mazurski. Później Instytut przekształcił się w Stację Naukową Instytutu Zachodniego, następnie w Stację Naukową Polskiego Towarzystwa Historycznego. Sukcesorem Stacji jest Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego razem z Towarzystwem Naukowym im. Wojciecha Kętrzyńskiego (posiadaczem bezcennej biblioteki regionalnej, udostępnionej w Domu Polskim w Olsztynie przy ul. Partyzantów 87)

8 sierpnia – powstanie Akademii Administracyjnej, następnie przekształcona w Wyższą Szkołę Prawno – Ekonomiczną (później została przejęta przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu jako Studium Prawno-Administracyjne)

4 września – otwarcie Szkoły Muzycznej im. Fryderyka Chopina

1946

uruchomienie pierwszej powojennej linii tramwajowej (po remoncie zniszczonej przez Armię Czerwoną zajezdni tramwajowej) oraz trolejbusowej

15 sierpnia – erygowano Niższe Seminarium Duchowne

27 sierpnia – powstał Aeroklub Olsztyński

1949, 17 września – powołanie (w Redykajnach) Wyższego Seminarium Duchownego "Hosianum", nawiązującego do tradycji erygowanego w 1565 w Braniewie Collegium Hosianium

1950

31 maja – powstanie Wyższej Szkoły Rolniczej (w Kortowie), w 1972 przemianowana na Akademię Rolniczo-Techniczną

5 czerwca – z mocy ustawy sejmowej Zarząd Miejski, jako organ samorządowy, ulega rozwiązaniu

16 grudnia – rozpoczęcia działalności I Oddziału Miejskiego Narodowego Banku Polskiego

1952, 2 października – rozpoczęcie działalności Polskiego Radia w Olsztynie jako Ekspozytury Polskiego Radia (nadawała kablem do sieci głośników)

1953

"trójka murarska" (2 mężczyzn i kobieta) biło rekord krajowy w układaniu cegieł przy budowie chłodni olsztyńskiej

1956 – zakończenie akcji odgruzowywania miasta

1957, 24 sierpnia – powstaje Młodzieżowa Spółdzielnia Mieszkaniowa Pojezierze (obecnie SM Pojezierze), założona przez Zarząd Miejski Związku Młodzieży socjalistycznej

Władysław II Jagiełło, , zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377-1381 i 1382-1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386-1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.
Ratusz (niem. Rathaus, dosł. dom rady) – reprezentacyjny budynek użyteczności publicznej, zwykle tradycyjna siedziba samorządowych władz miejskich. Ratusz budowano najczęściej na planie prostokąta i nadawano mu formę monumentalną.

1958, 28 kwietnia – wizytacja diecezji warmińskiej przez prymasa Wyszyńskiego

1959 – zakończenie odbudowy spalonych w 1945 kamieniczek na Starym Mieście

1961, 1 października – otwarcie nowego cmentarza komunalnego przy ulicy Poprzecznej

1963, 26 marca – inauguracja działalności Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego

1965

dziennik Głos Olsztyński osiągnął nakład 100 000 egzemplarzy

30 stycznia – otwarcie Domu Towarowego „Dukat”, zbudowany wg projektu Jerzego Sołtana i Zbigniewa Ihnatowicza

20 listopada – likwidacja trakcji tramwajowej

1966

włączenie do granic miasta majątku Posorty, Dajtek, część wsi Łupstychu, Dywit, Wadąga, Kieźlin, Zalbek, Gutkowa, Likus, Ostrzeszewa, Szczęsnego i Tracka

23 marca – zebranie założycielskie Towarzystwa Miłośników Olsztyna

1967

22 stycznia – na wieży ratuszowej rozbrzmiały kuranty, odgrywające Hymn Warmijski

w lipcu kręcono w Olsztynie sceny do kilku odcinków serialu Stawka większa niż życie – Jezioro Kortowskie, zamek, Stare Miasto, lotnisko w Dajtkach, gazownia, most w Dywitach

28 października – rozpoczyna produkcję Olsztyński Zakład Opon Samochodowych

1968 – wmurowanie aktu erekcyjnego pod budowę Państwowej Szkoły Muzycznej przy ul. Kościuszki 39, wg projektu Leona Kowalczyka

otwarcie Olsztyńskich Zakładów Opon Samochodowych (obecnie Michelin)

1969, 15 września – inauguracja pierwszego roku akademickiego w Wyższej Szkole Nauczycielskiej w budynkach dotychczasowego Studium Nauczycielskiego przy ul. Żołnierskiej

1970, 15 sierpnia – otwarcie Olsztyńskich Zakładów Graficznych im. Seweryna Pieniężnego

1971, 31 lipca – likwidacja trakcji trolejbusowej

1972 – oddanie do eksploatacji gazociągu i stacji redukcji gazu ziemnego ze złóż rosyjskich

1973, 1 stycznia – powstanie wydawnictwa „Pojezierze”

1973 – otwarcie Planetarium Lotów Kosmicznych

1974 – inauguracja pierwszego roku akademickiego w Wyższej Szkole Pedagogicznej, powstałej w wyniku nadania dotychczasowej Wyższej Szkole Nauczycielskiej statusu wyższej uczelni

1976, 25 stycznia – pożar w śródmieściu – płonie budynek sądów, zbudowany w 1880

1978 – centralne dożynki, których gospodarzem był Edward Gierek; nadzwyczajne fundusze umożliwiły dokonanie licznych inwestycji, niestety niektóre z nich spowodowały zniszczenie zabytkowych budynków

1979 – Józef Glemp biskupem warmińskim

1982 – Miejska Rada Narodowa przywraca historyczny herb miasta – postać apostoła Jakuba Starszego

1991 – wizyta w mieście Ojca Świętego Jana Pawła II

1994 – rozpoczęła nadawanie pierwsza w mieście komercyjna stacja radiowa – WA-MA FM

1999, 4 września – utworzenie Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego

XXI w.

Urodzinowy tort na 657-lecie Olsztyna

2001, 17 grudnia – pierwsza emisja regionalnej TVP3 Olsztyn z 10 min. programem olsztyńskim

2003 – obchody 650-lecia Olsztyna

2008, 14 marca – aresztowanie Czesława Małkowskiego w związku z zarzutami gwałtu i wykorzystywania zależności służbowej

2008, 16 listopada – odwołanie Czesława Małkowskiego z funkcji prezydenta miasta na skutek referedum gminnego

2009, 1 marca – wybór Piotra Grzymowicza na nowego Prezydenta Olsztyna

Olsztyn (niem. Allenstein ?/i, dawniej hist. pol. Holstin, łac. Holsten, prus. Alnāsteini) – największe miasto i stolica województwa warmińsko-mazurskiego, powiat grodzki Olsztyn, stolica powiatu ziemskiego olsztyńskiego, archidiecezji warmińskiej, a od 1992 r. metropolii warmińskiej i luterańskiej diecezji mazurskiej. Główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy, siedziba władz i najważniejszych instytucji regionu, a także ważny węzeł kolejowy i drogowy. Według danych GUS populacja Olsztyna wynosi 176 457 (stan na 31.12.2009).
Jezioro Długie – położone jest w zachodniej części Olsztyna, w dorzeczu Łyny-Pregoły. Posiada sztuczne połączenie z Jeziorem Czarnym i Ukiel. Brzegi Jeziora Długiego są jednym z ulubionych miejsc spacerowych mieszkańców Olsztyna. Oba brzegi jeziora są połączone mostem.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)