Kalendarium historii jezuitów w Polsce

Kalendarium historii Towarzystwa Jezusowego (zakon jezuitów) w Polsce.

XVI WIEK

1540 - Paweł III, bullą Regimini militantis Ecclesiae, zatwierdził Towarzystwo Jezusowe

1555 - przyjazd do Polski pierwszego jezuity, Alfonsa Salmerona

1556, 31 lipca - śmierć św. Ignacego Loyoli

1558-59 - pobyt w Polsce św. Piotra Kanizego

Masakra – potoczna nazwa krwawego starcia zbrojnego lub rzezi ludności cywilnej, połączonej z okrucieństwem i znęcaniem się; krwawa rzeź. Masakrami bywają nazywane zarówno niektóre zbrodnie prawa międzynarodowego (np. ludobójstwo), jak też przypadki masowych morderstw (np. strzelaniny).

Marcin Laterna (ur. w 1552 w Drohobyczu – zm. 30 sierpnia 1598 na Morzu Bałtyckim) – polski pisarz, kaznodzieja królewski, teolog, działacz kontrreformacji, jezuita.

1559, 29 czerwca - w Augsburgu wstąpił do Towarzystwa pierwszy Polak, Łukasz Krassowski

1564, 2 listopada - pierwsi jezuici przybyli do Lidzbarka na Warmii w Wiedniu przypłacił życiem posługę zarażonym br. Zachariasz Forst, pierwszy Polak umierający w Towarzystwie

1565 - otwarcie szkoły w Braniewie; następne: 1568 - Pułtusk, 1570 - Wilno, 1573 - Poznań, 1575 - Jarosław, 1584 - Dorpat, Kalisz, Połock, Ryga, 1585 - Nieśwież, 1586 - Lublin

1568 - w Pułtusku narodziny jezuickiego teatru szkolnego w Polsce

Flora Sinensis – tłumaczona na język polski jako Flora Chin lub Flora chińska. Księga autorstwa Michała Boyma, jedno z pierwszych europejskich dzieł dotyczących przyrody krajów Azji Wschodniej, w szczególności Chin. Wbrew tytułowi zawiera też opisy zwierząt, a nawet artefaktów archeologicznych.

Jezuici (pełna nazwa: Towarzystwo Jezusowe ) – męski papieski . Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła rzymskokatolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, .

1568, 15 sierpnia - w Rzymie śmierć św. Stanisława Kostki

1571 - w Braniewie pierwsza w Polsce Sodalicja Mariańska

1578 - Akademia Wileńska (Stefan Batory)

1579 - Żywoty świętych Piotra Skargi

1583 - w Wilnie pierwsze w Polsce wydanie Ćwiczeń duchownych

1584 - Piotr Skarga zakłada w Krakowie Bractwo Miłosierdzia

Lidzbark Warmiński (niem. Heilsberg, prus. Lēcbargs) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego. Aktualnie stolica powiatu, gminy miejskiej i gminy wiejskiej.

Wydawnictwo WAM, znane jako: Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy (WAM) (1872-1918, 1935-1994), Wydawnictwo Księży Jezuitów (1918-1935), Wydawnictwo WAM (od 1994) – najstarsze polskie wydawnictwo katolickie, założone w 1872 przez ks. Stanisława Stojałowskiego SJ w Krakowie.

1586 - Moscovia, Antonio Possevina

1593 - Nowy Testament w przekładzie Jakuba Wujka

1596 - O lichwie, Marcina Śmigleckiego

1597 - Kazania sejmowe Piotra Skargi

1598, 30 sierpnia — męczeństwo pierwszego jezuity - Polaka, Marcina Laterny

XVII WIEK

1605 - wyniesienie na ołtarze św. Stanisława Kostki

1608 - podział na dwie prowincje: Polską i Litewską

Męczennik (gr. μάρτυς, mártys, łac. martyrus: "świadek") – określenie osoby, która zginęła lub cierpiała w obronie swoich wierzeń lub przekonań.

Kanonizacja – (łac. canonizatio ogłoszenie świętym) to oficjalne uznanie przez Stolicę Apostolską świętości lub przez zatwierdzenie przez Święty Synod w Kościele prawosławnym danej zmarłej osoby z racji osiągnięcia przez nią doskonałości moralnej w stopniu heroicznym lub uznanie jej za męczennika. Poprzez akt kanonizacji, papież uznaje ją za osobę godną kultu publicznego w Kościele powszechnym i wpisania jej do katalogu świętych. Akt ten poprzedzony jest procesem kanonizacyjnym.

1609 - fundacja kościoła pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny i Św. Ignacego - biskupa i męczennika, obecnie Matki Boskiej Łaskawej w Warszawie

1611 - Akademia Poznańska (Zygmunt III Waza)

1612 - Skryte rady Towarzystwa Jezusowego Hieronima Zahorowskiego, literatura antyjezuicka

1614 - fundacja kolegium w Krożach przez hetmana Jana Karola Chodkiewicza

Wojciech Męciński (Męczyński), Alberto Polacco, Albertus de Polonia herbu Poraj (ur. 1598 w Osmolicach, zm. 23 lutego 1643 w Nagasaki) – polski jezuita, misjonarz w Japonii.

Augsburg to miasto na prawach powiatu w Niemczech, w Bawarii, na południu kraju. Leży nad rzeką Lech, na przedgórzu alpejskim na wysokości 489 m n.p.m.

1619, 7 września — męczeństwo św. Melchiora Grodzieckiego

1621-32 - Thesaurus polono - latino - graecus , Grzegorza Knapskiego

1622, 12 marca — kanonizacja św. Ignacego Loyoli i św. Franciszka Ksawerego

1625 - wyjazd do Chin Andrzeja Rudominy

1626 - De perfecta poesi, Macieja Kazimierza Sarbiewskiego

1632 - prace o niewolnictwie Maryjnym Stanisława Fenickiego i Jana Chomentowskiego

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza (UAM) – państwowy uniwersytet z siedzibą w Poznaniu. Powstał w 1919 roku - początkowo jako Wszechnica Piastowska, w 1920 r. przemianowana na Uniwersytet Poznański. Podczas II wojny światowej, w latach 1940-1944 Uniwersytet Poznański działał w Warszawie jako tajny Uniwersytet Ziem Zachodnich. 24 grudnia 1955 roku Uniwersytet otrzymał patrona i nową nazwę: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.

Rozstrzelanie – rodzaj kary śmierci polegający na spowodowaniu nagłej śmierci poprzez natychmiastowe zniszczenie organów wewnętrznych lub mózgu skazańca za pomocą pojedynczego lub wielokrotnego postrzału.

1636 - Parallela horoscopa, Oswalda Krügera

1643, 23 marca - w Japonii męczeństwo Wojciecha Męcińskiego

1650 - De piis erga Deum affectibus, Mikołaja Łęczyckiego

1656 - Flora sinensis, Michała Boyma

1657, 16 maja - męczeństwo św. Andrzeja Boboli

1661 - Akademia Lwowska (Jan Kazimierz)

1661 - Analecta mathematica, Adama Kochańskiego

Św. Ignacy Loyola, hiszp. Iñigo López de Oñaz y Loyola, ur. przed 23 października 1491, zm. 31 lipca 1556) – święty Kościoła katolickiego, duchowny, teolog, prezbiter i założyciel zakonu jezuitów. Dewizą Ignacego Loyoli była łacińska sentencja Ad maiorem Dei gloriam (Na większą chwałę Bożą).

Dominik Mariusz Skibniewski SJ herbu Ślepowron, używane imię Mariusz, (ur. 20 kwietnia 1881 w m. Balice k. Mościsk, zm. 27 września 1939 w m. Przyłbice) - ksiądz, jezuita, historyk Kościoła, profesor Papieskiego Instytutu Wschodniego w Rzymie. Syn Bronisława i Olgi z Dzieduszyckich. Brat Aleksandra i Stefana Leona.

1673 - Bartłomiej Nataniel Wąsowski założył w Jarosławiu studium matematyczne

1683 - Meta cordium, Kaspra Drużbickiego

1687 - przy kolegium warszawskim pierwszy budynek teatralny

1690 - Architekt polski, Stanisława Solskiego

XVIII WIEK

1721 - Historia naturalis, Gabriela Rzączyńskiego

1726, 31 grudnia - kanonizacja św. Stanisława Kostki

Gabriel Rzączyński, herbu Ślepowron (ur. 6 lipca 1664 na Podlasiu, zm. 12 listopada 1737 w Gdańsku), jezuita polski, przyrodnik, wierszopisarz, prekursor zoologii w Polsce.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

1728 - pierwszy tom herbarza Kaspra Niesieckiego

1737 - narodziny prasy jezuickiej (Kurier Polski)

1755 - podział na cztery prowincje: Małopolską, Wielkopolską, Litewska i Mazowiecką

1764-68 - edycja Zbioru dziejopisów polskich Franciszka Bohomolca

1765-76 - Doświadczenia skutków rzeczy, Józefa Rogalińskiego

1769 - Geografia, Karola Wyrwicza

Papież Pius VII, (Luigi Barnaba Chiaramonti), (ur. 14 sierpnia 1742 w Cesena - zm. 20 sierpnia 1823 w Rzymie) – papież w okresie od 14 marca 1800 do 20 lipca 1823.

Antonio Possevino (ur. 1533 lub 1534 w Mantui – zm. 26 lutego 1611 w Ferrarze) – dyplomata, legat papieski, jezuita, wikariusz generalny Szwecji, Danii i wysp północnych, Moskwy, Inflant, Rusi, Węgier, Pomorza, Saksonii od 1578.

1770 - początek edycji Zabaw Przyjemnych i Pożytecznych

1773 - brewe Klemensa XIV, Dominus ac Redemptor (kasata jezuitów)

1780 - Historia narodu polskiego, Adama Naruszewicza

1782 - Budowanie wiejskie, Piotra Świtkowskiego

1787 - Powinności nauczyciela, Grzegorza Piramowicza

XIX WIEK

Marian Ignacy Morawski herbu Dzierżykraj (ur. 15 sierpnia 1845 w Gräfenbergu, ob. Jeseník, zm. 6 maja 1901 w Krakowie) - jezuita, filozof, odznaczony brązowym Krzyżem Zasługi rządu francuskiego. Najwybitniejszy na polskim gruncie neoscholastyk. Jego ojcem był Wojciech, który owdowiawszy później sam został kapłanem, a matką siostrzenica Ks.Stanisława Chołoniewskiego, Marianna z Grocholskich. Stryj swego imiennika zamęczonego przez Niemców, Mariana Morawskiego.

Sodalicja Mariańska (Kongregacja Mariańska, łac. Congregatio Mariana) – katolickie stowarzyszenie świeckich, którego celem było łączenie życia chrześcijańskiego ze studiami. Sodalicja powstała w środowisku studentów Rzymu. Jej inicjatorem był Jan Leunis SJ.

1812 - Tadeusz Brzozowski 19 generałem Towarzystwa Jezusowego

1812 - Akademia Połocka

1814, 7 sierpnia - Pius VII, bullą Sollicitudo omnium ecclesiarum, przywrócił Towarzystwo Jezusowe

1820 - wydalenie jezuitów z Rosji

1828 - Jan Paweł Woronicz prymasem Królestwa Polskiego

1853, 30 października - beatyfikacja św. Andrzeja Boboli

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, niem. Kalisch) – jedno z najstarszych miast w Polsce, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej. Drugi co do wielkości i również drugi najsilniej zurbanizowany ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego. Centralne miasto aglomeracji kalisko-ostrowskiej, którą tworzy wraz z Ostrowem Wielkopolskim. Siedziba diecezji kaliskiej.

Cieszyn (czes. Těšín, łac. Tessin, niem. Teschen) – miasto powiatowe w województwie śląskim, nad rzeką Olzą, na Pogórzu Śląskim. Historyczna stolica Śląska Cieszyńskiego. Miasto leży na granicy z Republiką Czeską i do czasu wprowadzenia postanowień układu z Schengen (21 grudnia 2007) było tam zlokalizowane największe drogowe przejście graniczne południowej Polski.

1872 - założenie wydawnictwa w Krakowie (dziś: Wydawnictwo WAM) początek edycji Posłańca Serca Jezusowego

1878-1905 - misja podlaska

1884 - początek edycji Przeglądu Powszechnego

1886 - otwarcie Zakładu Naukowo-Wychowawczego w Chyrowie

1894 - polskie wydanie Ćwiczeń w przekładzie Jana Roothaana

1896 - Wieczory nad Lemanem, Mariana Morawskiego

Piotr Świtkowski (ur. 1744, zm. 1793) – publicysta, ex-jezuita, redaktor wydawanego w Warszawie postępowego miesięcznika "Pamiętnik historyczno-polityczny" (1782-1792), a także "Magazyn warszawski" (1784-1785) i "Zabawy obywatelskie" (1792-1773).

Tadeusz Brzozowski SI (ur. 21 października 1749 w Królewcu - zm. 5 lutego 1820 w Połocku) - polski jezuita, dziewiętnasty z kolei generał zakonu jezuitów (swą funkcję sprawował w latach 1814-1820).

1898 - wyjazd Jana Beyzyma na Madagaskar

XX WIEK

1900-06 - edycja Jezuici w Polsce Stanisława Załęskiego

1905, 15 stycznia - beatyfikacja Melchiora Grodzieckiego otwarcie domu rekolekcyjnego w Czechowicach-Dziedzicach

1906 - Związek Młodzieży Przemysłowej i Rękodzielniczej Mieczysława Kuznowicza

1912 - polska misja w Północnej Rodezji (dzisiejsza Zambia)

Stanisław Kostka herbu Dąbrowa (ur. najprawdopodobniej w grudniu 1550 w Rostkowie koło Przasnysza – zm. 15 sierpnia 1568 w Rzymie) – polski jezuita, święty katolicki, patron Polski.

Kościół Matki Bożej Łaskawej (Patronki Warszawy) – kościół usytuowany w Warszawie na Starym Mieście przy ulicy Świętojańskiej 10 (dawniej Grodzkiej) w dzielnicy Warszawa Śródmieście.

1914 - Bóg człowiek (synopsa Ewangelii), Władysława Szczepańskiego

1915 - Włodzimierz Ledóchowski 26 generałem Towarzystwa Jazusowego

1916 - Friedrich Muckermann założył w Wilnie Ligę Robotniczą - pierwszy katolicki związek zawodowy w Polsce

1921 - otwarcie gimnazjum w Wilnie

1926 - zainicjowanie misji wschodniej

Marcin Śmiglecki, łac. Martinus Smiglecius, inne formy nazwiska: Martinus Leopolitanus, Marcin Lwowianin, Śmigielski, Śmiglekius, Śmigletius, pseud. Jeden Miłośnik Ojczyzny, (ur. 11 listopada 1563 we Lwowie, zm. 26 lipca 1618 w Kaliszu) – polski filozof, logik i teolog, polemista religijny, jezuita.

Włodzimierz Ledóchowski SJ (właściwie Włodzimierz Halka - Ledóchowski), ur. 7 października 1866 w Loosdorfie k. Wiednia w Austrii, , zm. 13 grudnia 1942 w Rzymie – polski jezuita, 26. Przełożony Generalny Towarzystwa Jezusowego.

otwarcie kolegium Bobolanum w Lublinie

1935 - otwarcie domu pisarzy w Warszawie

1936 - otwarcie domu rekolekcyjnego w Częstochowie

1937 - otwarcie gimnazjum w Gdyni

1938, 17 kwietnia - kanonizacja św. Andrzeja Boboli powstanie Polskiej Sekcji Radia Watykańskiego

1939 - pierwsze represje ze strony najeźdźców: aresztowania przez Niemców: 3.09 Cieszyn, 5.09 Kalisz; 18.09 Łęczyca; 26.09 Poznań; 04.10 Warszawa; 6.10 Grudziądz (prawdopodobnie od razu rozstrzelani); 14.10 Kraków; 23.10 Gdynia (rozstrzelani w listopadzie); 9.11 Lublin; 10.11 Kraków; 23.11 Lublin; aresztowania przez Rosjan: 21 września - Pińsk; 27 września - w Przyłbicachk. Lwowa rozstrzelany przez Rosjan Mariusz Skibniewski

1944, 2 sierpnia - dokonanie masakry przez Niemców w domu pisarzy w Warszawie

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

Brewe (w łac. krótkie pismo) – urzędowe pismo papieskie dotyczące spraw mniejszej wagi. W odróżnieniu od bulli jest pisane zwykłą łaciną na cienkim pergaminie, opatrzone czerwoną woskową pieczęcią papieską, którą jest odciśnięty Pierścień Rybaka.

1945, 19 grudnia - aresztowanie M. Oleksego, początek represji Zakonu przez władze PRL

1949, 14 września - rozstrzelanie Władysława Gurgacza

1952 - przeniesienie do Warszawy Wydziału Teologicznego Bobolanum

1955 - Adam Kozłowiecki biskupem Lusaki

1958 - w Rzymie rozpoczął działalność Papieski Instytut Studiów Kościelnych

1962 - początek misji Serca Jezusowego

Bł. Jan Beyzym SJ (ur. 15 maja 1850 w Beyzymach Wielkich na Wołyniu, zm. 2 października 1912 na Madagaskarze) - polski duchowny katolicki, jezuita, misjonarz, błogosławiony Kościoła katolickiego.

Częstochowa () – miasto w południowej Polsce, miasto na prawach powiatu (powiat grodzki), siedziba powiatu ziemskiego częstochowskiego. Chociaż historycznie jest częścią Małopolski, to po reformie administracyjnej w 1999 została włączona do województwa śląskiego.

1963 - początek działalności Centrum Katechetycznego

1974 - nawiązanie łączności z pracującymi w konspiracji jezuitami na Litwie

1994 - ponowne otwarcie gimnazjum w Gdyni

1995, 2 lipca - kanonizacja św. Melchiora Grodzieckiego

Bibliografia

Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy

Felicjan Paluszkiewicz, Mały słownik jezuitów w Polsce, Bobolanum Warszawa 1995, ss. 259-262 ISBN 83-901731-7-4.