Kalendarium powstania warszawskiego - 13 sierpnia

13 sierpnia, niedziela

Przy ul. Kilińskiego na Starym Mieście: Miejsce uświęcone krwią 500 powstańców i mieszkańców Starówki poległych 13 VIII 1944 od eksplozji czołgu z podstępnie założonym przez wroga materiałem wybuchowym.

Po upadku Stawek, Stare Miasto znalazło się w okrążeniu. Siły niemieckie wokół kotła tej dzielnicy dowodzone przez gen. Reinefartha liczą co najmniej 8 tys. żołnierzy. Gen. von dem Bach wydaje rozkaz likwidacji tego rejonu wraz znajdującym się w nim zgrupowaniem powstańczym.

Śródmieście – dzielnica Warszawy o granicach ustalonych w 1960 roku. 135 tys. mieszkańców. Obejmuje najstarszą część miasta (Stare Miasto i Nowe Miasto), a także zabudowę powstałą po II wojnie światowej w miejscu zniszczonych dzielnic.

Michał Światopełk-Mirski ps. "Orlicz" (ur. 15 grudnia 1926 w Warszawie, zm. 13 sierpnia 1944 tamże) – kapral podchorąży, uczestnik powstania warszawskiego w szeregach kompanii harcerskiej batalionu "Gustaw" Narodowej Organizacji Wojskowej-Armii Krajowej.

W nocy kilkanaście samolotów Halifax dokonało zrzutów broni amunicji i broni przeciwpancernej.

Na Starym Mieście żołnierze batalionu "Gustaw" wprowadzają na ul. Kilińskiego porzucony przez niemiecką załogę na Placu Zamkowym ciągnik czołgowy Borgward IV. Okazał się on pułapką, był wypełniony materiałem wybuchowym z zapalnikiem czasowym. Doszło do potężnej eksplozji przy budynku Kilińskiego 1. Zginęło wielu żołnierzy (m.in. Zawiszak Michał Woynicz-Sianożęcki, Michał Światopełk-Mirski) i osób cywilnych (m.in. aktor dramatyczny Józef Orwid). Wśród kontuzjowanych znalazł się gen. Tadeusz Bór-Komorowski.

Hale Mirowskie – bliźniacze hale, pierwotnie nazywane Hallami Targowymi znajdujące się na Warszawskiem Mirowie na pl. Mirowskim (stąd ich potoczna nazwa). Obie hale wybudowano w latach 1899-1901, za czasów gdy prezydentem Warszawy był rosyjski generał – Mikołaj Bibikow. Projektantami hal byli: Bolesław Milkowski (konstrukcja), Ludwik Panczakiewicz (elewacje), Apoloniusz Nieniewski, Władysław Kozłowski. Ich projekt w dużej mierze opierał się na wcześniejszych założeniach Stefana Szyllera.

Andrzej Zagrodzki ps. "Żak" (ur. 19 lutego 1925, zm. 13 sierpnia 1944 w Warszawie) – podporucznik, uczestnik powstania warszawskiego w I plutonie "Sad" 2. kompanii "Rudy" batalionu "Zośka" Armii Krajowej.

Nastąpiło natarcie powstańców na Hale Mirowskie w celu przebicia łączności ze Starym Miastem.

Montażysta i operator filmowy Wacław Kaźmierczak podczas powstania

W kinie Palladium przy ul. Złotej 7/9 odbył się pokaz filmu operatorów Referatu Filmowego Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej fragmentarycznie ukazującego walki (w Śródmieściu), pożar domów (w Alejach Jerozolimskich), a także pracę pozafrontową. Montażem zajął się Wacław Kaźmierczak.

Erich von dem Bach-Zelewski, właściwie: Erich Julius Eberhard von Zelewski (ur. 1 marca 1899 w Lęborku, zm. 8 marca 1972 w Monachium-Harlaching) – generał SS (SS-Obergruppenführer), członek NSDAP od 1930, SS od 1931. Generał Waffen-SS od 1 lipca 1944. Wyższy Dowódca SS i Policji na Śląsku, następnie na ziemiach ZSRR okupowanych przez III Rzeszę. W latach 1943-1944 dowódca oddziałów do walki z partyzantami w państwach okupowanych. Dowódca tzw. Korpsgruppe von dem Bach, w trakcie tłumienia powstania warszawskiego w 1944.

Olgierd Ostkiewicz-Rudnicki ps. "Sienkiewicz" (ur. 1892, zm. 13 sierpnia 1944 w Warszawie) – major, powstaniec warszawski, kwatermistrz „Grupy Północ”.

Ślub sanitariuszki Alicji (lub Haliny) Treutler "Jarmuż" i podchorążego Bolesława (lub Jana) Biegi "Pałąka" udzielony przez ks. Wiktora Potrzebskiego "Corda" w kaplicy przy ulicy Moniuszki 11.

Tego dnia polegli żołnierze 2. kompanii "Rudy" batalionu "Zośka" podporucznik Marek Długoszowski (ps. "Baobab"), ppor. Andrzej Sobolewski, ppor. Andrzej Zagrodzki. Na Starym Mieście zginął Stefan de Julien z batalionu "Parasol" i kwatermistrz „Grupy Północ” Olgierd Ostkiewicz-Rudnicki. W szpitalu Jana Bożego przy Bonifraterskiej najprawdopodobniej tego zmarł sierż. pchor. Stanisław Zołociński.

Tadeusz Komorowski, ps. Bór, Znicz, Lawina (ur. 1 czerwca 1895 w Chorobrowie, w pow. brzeżańskim, zm. 24 sierpnia 1966 w Buckley, w Anglii) – generał dywizji Wojska Polskiego, dowódca Armii Krajowej.

Stare Miasto w Warszawie – najstarsze osiedle miejskie Warszawy będące zwartym zespołem architektury zabytkowej, przeważnie z XVII i XVIII wieku o średniowiecznym układzie zabudowy, otoczone pierścieniem murów obronnych z XIV–XVI wieku.

Z przemówienia następcy Prezydenta Rzeczypospolitej Tomasza Arciszewskiego, nadanego w Polskim Radiu z Londynu:
Walczycie o niepodległość Polski, a naszym zadaniem tutaj jest stać nieugięcie na straży, aby ta walka nie była beznadziejna, ażeby Ci, którzy umierają, umierali z tą wiarą, że Polska będzie wolna i szczęśliwa, i ażeby demokracja światowa znała Waszą walkę i Wasze poświęcenie.

Przypisy

"Ciała zbierali do kubła". TVN Warszawa, 2009-08-13. [dostęp 2010-04-16].
Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego jako datę jego śmierci podaje 13 sierpnia 1944, zaś nad grobem na Powązkach Wojskowych widnieje data 12 września.