Kalendarium powstania warszawskiego - 13 września

13 września, środa

Po raz pierwszy od początku powstania samoloty radzieckie dokonały zrzutów broni i żywności nad terenem Śródmieścia, zaś radzieckie wojska wkroczyły na Pragę.

Brzeg Wisły, istotny dla walk Niemców z sowietami, był nadal w rękach powstańczych, mimo prób jego odebrania. Polskie oddziały opuściły port Czerniakowski, jedną stronę Łazienkowskiej i szpital św. Łazarza na ul. Książęcej.

SS-mani Dirlewangera szturmowały przy wsparciu lotnictwa i dział szturmowych gmach ZUS przy ulicy Czerniakowskiej, broniony zaciekle przez pluton ppor. Andrzeja Samsonowicza "Xięcia" z batalionu "Zośka". W ogarniętym pożarem budynku spłonęło żywcem blisko 60 rannych ze znajdującego się tam powstańczego szpitala. Resztę wynoszono na ulicę wśród toczącego się wokół boju, w skutek czego ginął i personel i pacjenci. Powstańcze pielęgniarki i sanitariuszki dają w trakcie ewakuacji liczne dowody męstwa. Niemcy przedostali się do gmachu ZUS dopiero nocą. W zajętej przez siebie części budynku wymordowali pozostających tam wciąż rannych powstańców i cywilów.

Zbigniew Sokola-Maniecki ps. "Mały" (ur. 17 kwietnia 1922 w Warszawie, zm. 13 września 1944 tamże) – sierżant, podchorąży, uczestnik powstania warszawskiego jako dowódca drużyny w 1. kompanii "Maciek" II plutonu batalionu "Zośka" Armii Krajowej. Syn Romualda.

Działo pancerne to rodzaj działa samobieżnego - działo artyleryjskie umieszczone na silnie opancerzonym podwoziu gąsienicowym. Jego zadaniem było wspieranie ogniem artyleryjskim piechoty i czołgów. Zazwyczaj działa pancerne budowano na podwoziach takich samych, jak czołgi.

Oddziały niemieckie, w obawie przed stratą Warszawy, wysadziły mosty: Poniatowskiego, średnicowy, kolejowy pod Cytadelą (dzisiejszy Gdański) i Kierbedzia.

13 września w rejonie ulicy Marszałkowskiej zginął kapral podchorąży Wojciech Mencel, student polonistyki, poeta, jeden z redaktorów pisma Sztuka i Naród. W czasie powstania był dowódcą patrolu megafonów Biura Informacji i Propagandy Armii Krajowej. W walkach o ZUS zginął między innymi Ryszard Klauze, sierżant I plutonu "Sad" kompanii "Rudy". W walkach na Książęcej 1 zginęli podporucznik Wojciech Lenart z II plutonu "Alek" 2. kompanii "Rudy" i Wiesław Tyczyński z III plutonu "Felek". W szpitalu na Czerniakowskiej zmarł Zbigniew Sokola-Maniecki, dowódca drużyny w 1. kompanii "Maciek".

Oskar Dirlewanger (ur. 26 września 1895 w Würzburgu, zm. 7 czerwca 1945 w Altshausen) – SS-Oberführer i dowódca specjalnej jednostki karnej SS do zwalczania partyzantów, znany ze swego sadyzmu i odpowiedzialny za rozliczne zbrodnie wojenne popełnione w Polsce, Białorusi i Słowacji. Ocenia się, że w wyniku akcji oddziału Dirlewangera śmierć poniosło ponad 100 tysięcy osób.

Podchorąży – tytuł wojskowy kandydata na oficera zawodowego lub rezerwy (tradycyjnie tytuł ten jest używany także w innych służbach mundurowych, np. w straży pożarnej).

Przypisy

Adam Borkiewicz, Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej, Instytut wydawniczy PAX, Warszawa 1969 r., str. 448.
Szpitale powstańczej Warszawy cz. II, za http://www.nil.org.pl
Adam Borkiewicz, Powstanie warszawskie..., op.cit., str. 449.