Kalendarium powstania warszawskiego - 23 września

23 września, sobota

W hołdzie Słowakom bohaterskim żołnierzom 535. plutonu Armii Krajowej walczącym w Powstaniu Warszawskim na ulicach Czerniakowa od 1 sierpnia do 23 września pod dowództwem Mirosława Iringha Stanko w 1. kompanii batalionu "Tur" zgrupowania "Kryska"

Czerniaków

Pogorszenie sytuacji wojska i ludności na Żoliborzu, bombardowanie dzielnicy. Także silnie atakowany rejon obecnej al. Niepodległości na Mokotowie. Niemcy wzmacniają atak w celu zdobycia tej dzielnicy.

Józef Stanek, SAC, pseudonim "Rudy", (ur. 6 grudnia 1916 w Łapszach Niżnych na Spiszu zm. 23 września 1944 w Warszawie) – polski ksiądz pallotyn, błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego, męczennik II wojny światowej, kapelan zgrupowania "Kryska" Armii Krajowej podczas powstania warszawskiego.

Amunicja – ogół rakiet, nabojów artyleryjskich, min, bomb lotniczych, torped, bomb głębinowych, granatów ręcznych oraz naboje do broni strzeleckiej.

Ciężkie walki na Solcu (Górnym Czerniakowie) – niektóre oddziały przechodzą stamtąd do Śródmieścia. Zgrupowanie "Kryska" wraz z żołnierzami "Radosława" i "Siekiery" od 10 września wciąż broni wcześniej opanowanych terenów jednak sytuacja pogarsza się. Tego dnia ciężkie walki o przyczółek czerniakowski. Resztki batalionu "Zośka" i "Parasol" oraz żołnierzy 1 Armii WP tracą ostatni silnie przez nich broniony i długo utrzymywany dom na ul. Wilanowskiej 1. W rejonie tej ulicy oddziały niemieckie wzięły do niewoli 470 żołnierzy - obrońców Czerniakowa. Z nich zamordowały 200 rannych powstańców i berlingowców, wieszając część na pasach transmisyjnych. Reszta AK-owców i żołnierzy dostała się do niewoli.

Batalion "Parasol" – harcerski batalion Armii Krajowej biorący udział w powstaniu warszawskim, składający się przede wszystkim z członków Szarych Szeregów.

Solec - warszawska ulica i osiedle, będące obecnie częścią Powiśla. Dzisiejsze granice Solca wyznaczają: wiadukt mostu Średnicowego, Park im. Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza, ul. Myśliwiecka, ul. Łazienkowska i wybrzeże Wisły. Południowa część to tzw. Powiśle Czerniakowskie.

Z meldunku sytuacyjnego komendanta Okręgu Warszawa AK: Oddziały węgierskie rozlokowane na południu od Mokotowa okazują dużą życzliwość do ludności polskiej, ostrzegają i nie przeszkadzają w naszej akcji. Wśród własnych oddziałów w rejonach najcięższych walk spostrzega się przemęczenie, duch bojowy jednak bardzo dobry. Duży brak broni i amunicji.

Batalion Sokół - jednostka wojskowe podległa dowództwu Armii Krajowej walcząca w powstaniu warszawskim w ramach Podobwodu Śródmieście Południowe. W skład tego batalionu wchodzili żołnierze Korpusu Bezpieczeństwa oraz ochotnicy.

Podporucznik (ppor.) – najniższy stopień oficerski w Wojsku Polskim, z korpusu oficerów młodszych. Polski oficer w stopniu podporucznika na naramiennikach nosi dwie gwiazdki.

Stalin podczas rozmowy z ambasadorem Stanów Zjednoczonych twierdzi, iż Dowódca AK opuścił miasto, gdyż nie można [go] odnaleźć w Warszawie.

Dowódca AK: Sytuacja żywnościowa krytyczna, mogą uratować tylko masowe zrzuty.

Jerzy Gawin (1922-1944)

Tego dnia zginęli ksiądz pallotyn Józef Stanek, kapelan zgrupowania "Kryska" i Jerzy Gawin z 2. kompanii "Rudy". 23 września poległ podporucznik Bolesław Tarasiuk (ps. "Sowa", ur. 1919) z batalionu "Sokół". Zmarła sanitariuszka Zofia Jarkowska-Krauze, wcześniej ranna odłamkiem w rejonie ul. Zagórnej. Przy ul. Okrąg Anna Nelken (ur. 1926), łączniczka 1 kompanii "Maciek", została zamordowana przez hitlerowców; tego dnia najprawdopodobniej życie straciła Janina Trojanowska-Zborowska – łączniczka w dowództwie batalionu "Parasol".

Anna Nelken ps. "Inka" (ur. 5 maja 1926, zm. 23 września 1944 w Warszawie) – łączniczka, uczestniczka powstania warszawskiego w szeregach IV plutonu 1 kompanii "Maciek" batalionu "Zośka". Córka Ireny Nelkenowej i Jana.

Józef Stalin ( (ur. ) – formalnie pełnił obieralne, kadencyjne funkcje sekretarza generalnego KPZR i jej poprzedniczek oraz premiera ZSRR, a faktycznie był dożywotnim dyktatorem Związku Radzieckiego, posiadającym nieograniczoną władzę.

Przypisy

Dane według: Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego, tom 6. Redaktor naukowy Piotr Rozwadowski. Dom Wydawniczy "Bellona", Warszawa 2004. ISBN 83-11-09586-8