Kalendarium powstania warszawskiego - 4 września

4 września, poniedziałek

ul. Szpitalna 4

Niezwykle ciężkie bombardowanie Powiśla i Śródmieścia Północnego powoduje wielkie zniszczenia materialne oraz liczne ofiary wśród ludności cywilnej i oddziałów powstańczych. Ciężko uszkodzona elektrownia zaprzestaje pracy, co powoduje szczególne utrudnienia dla warsztatów produkcji broni i drukarń. Zniszczona zostaje ponadto jedna z najważniejszych powstańczych drukarń, mieszcząca się przy ulicy Szpitalnej 12, jak również hotel "Victoria", w którym znajdował się sztab pułkownika "Montera". Panika wśród ludności cywilnej, która wybuchła na skutek nalotu, zmusza kapitana "Krybara" do częściowej ewakuacji ludności Powiśla do Śródmieścia.

Heinrich Friedrich ("Heinz") Reinefarth (ur. 26 grudnia 1903, zm. 7 maja 1979) – niemiecki wojskowy, nazista, SS-Gruppenführer. Zbrodniarz hitlerowski, odpowiedzialny za liczne zbrodnie wojenne popełnione przez wojska niemieckie podczas tłumienia powstania warszawskiego. Nigdy nie poniósł odpowiedzialności za popełnione zbrodnie.

Działo pancerne to rodzaj działa samobieżnego - działo artyleryjskie umieszczone na silnie opancerzonym podwoziu gąsienicowym. Jego zadaniem było wspieranie ogniem artyleryjskim piechoty i czołgów. Zazwyczaj działa pancerne budowano na podwoziach takich samych, jak czołgi.

Grupa bojowa "Reinefarth" rozpoczyna generalny szturm na Powiśle, uderzając wzdłuż Wybrzeża Kościuszkowskiego oraz ulic Dobrej i Browarnej. Niemcy zajmują zabudowania Zarządu Wodociągów przy ul. Lipowej, lecz dalsze natarcie w kierunku Tamki zostaje zatrzymane przez powstańców.

Antoni Chruściel ps. Monter, Sokół, Cięciwa, Dozorca, Konar, Madej, Nurt, Ryż, Kaliński, Rzeczyca, Andrzej Smalawski, Adam (ur. 16 czerwca 1895 w Gniewczynie Łańcuckiej, zm. 30 listopada 1960 w Waszyngtonie) – polski dowódca wojskowy, generał brygady Wojska Polskiego, komendant Okręgu Warszawa ZWZ.

Wybrzeże Kościuszkowskie – powstający od 1824 roku dwupoziomowy bulwar znajdujący się w lewobrzeżnej Warszawie, nad Wisłą. Stanowi część Powiśla. W 1914 założono tu park. Prowadzą do niego ulice: 3 Maja, Jaracza, Elektryczna, Tamka, Lipowa, Karowa, Bednarska, Wybrzeże Gdańskie, Białoskórnicza. Z Wybrzeża wychodzą mosty: Świętokrzyski, Śląsko-Dąbrowski i średnicowy. Wybrzeże Kościuszkowskie wchodzi w skład Wisłostrady. Przed wojną znajdowało się na nim kilkadziesiąt przystani; teraz jest tylko jedna.

W Śródmieściu nieprzyjaciel naciera na powstańcze placówki w kościele Św. Krzyża, Pałacu Staszica i Banku Handlowym na rogu ulic Traugutta i Czackiego. Atak zostaje odparty, lecz Niemcy zdołali wysadzić jedną z bocznych ścian kościoła Św. Krzyża. Oddział majora Bartkiewicza zatrzymuje niemieckie natarcie idące z Ogrodu Saskiego w kierunku ulic Mazowieckiej i Kredytowej. Powstańcy uszkadzają niemieckie działo szturmowe i niszczą dwa "Goliaty".

Elektrownia Powiśle – elektrownia uruchomiona w 1904 w Warszawie na Powiślu, znana też pod nazwą Elektrownia Warszawska i Elektrownia Miejska. Elektrownia zbudowana jako prywatna w 1933 dostała się pod nadzór państwowy, w 1937 przejęta przez Zarząd Miasta Warszawy. Elektrownia działała w okresie obrony Warszawy w 1939 i w okresie powstania warszawskiego w 1944. Uruchomiona już w 1945 została zamknięta na początku lat 90. XX wieku.

Cyprian Odorkiewicz ps. "Krybar" (ur. 11 grudnia 1901 w Kaliszu, zm. 9 lipca 1966 w Monachium) – porucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, urzędnik, działacz polityczny, uczestnik kampanii wrześniowej, członek konspiracyjnej Unii oraz AK, uczestnik powstania warszawskiego, dowódca Zgrupowania "Krybar".

Przypisy

Adam Borkiewicz, Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej, Instytut wydawniczy PAX, Warszawa 1969 r., str. 362,
Ibidem, str. 363
Ibidem