Kalendarium powstania warszawskiego - 5 sierpnia

5 sierpnia, sobota

Uwolnienie ok. 350 Żydów (polskich, greckich, węgierskich i francuskich) z "Gęsiówki". W walkach o ten obóz uczestniczyli żołnierze: batalionu "Zośka", m.in. Oddział Specjalny "Jerzy" pod dowództwem kpt. Ryszarda Białousa (ps. "Jerzy"), pluton "Alek", "Felek" i batalion szturmowy "Wacek" dowodzony przez Wacława Micutę, wspierani przez ogień zdobycznej Pantery. Natarcie rozpoczęło się ok. godziny 14:00.

Pułkownik – stopień oficerski w armii. W WP jest to najwyższy stopień korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości armii po stopniu pułkownika (ang. i fr. - colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są już stopnie generalskie.

Czołg – gąsienicowy wóz bojowy, przeznaczony do walki z siłami przeciwnika na krótkich i średnich dystansach za pomocą prowadzenia ognia na wprost. Ciężki pancerz i duża mobilność zapewniają czołgom przetrwanie na polu bitwy, a napęd gąsienicowy pozwala na przemieszczanie się z dużą prędkością w trudnym terenie. Czołg jest zasadniczym środkiem prowadzenia walki lądowej, zwłaszcza natarcia.

Od tego dnia siły niemieckie przeszły do planowanego przeciwnatarcia: z Woli w kierunku Ogrodu Saskiego oraz Pałacu Brühla. Rano, po przygotowaniu artyleryjskim, ze wsparciem czołgów oraz ciężkiej broni maszynowej do natarcia przystąpiły oddziały policyjne gen. Reinefartha oraz batalionu brygady SS Dirlewangera (jednostka składająca się ze zwolnionych kryminalistów). Na swojej drodze Niemcy napotykali na oddział Zgrupowania "Radosław" dowodzony przez pułkownika Jana Mazurkiewicza (ps. "Radosław"). W walkach udział wzięły też oddziały Obwodu III – Wola. Cały dzień trwały zacięte walki. Powstańcy odnosili lokalne sukcesy, leczy przewaga przeciwnika była tak duża, że Niemcy wieczorem dotarli do placu Kercelego. Przeciwnatarcie to oznacza odebranie przez wroga inicjatywy, której powstańcy nie odzyskali aż do kapitulacji.

Józef Marian Piasecki (ur. 17 marca 1894 w Warszawie, zm. 5 sierpnia 1944 tamże) - polski doktor medycyny, w latach 1936-1944 (do śmierci) dyrektor Szpitala Wolskiego przy ul. Płockiej 26 w Warszawie.

Ulica Górczewska w Warszawie to jedna z głównych ulic w warszawskich dzielnicach Wola i Bemowo, usytuowana w ciągu komunikacyjnym Trasy W-Z, ulicy Leszno i drogi nr 580 do Starych Babic, Leszna i Sochaczewa. Długa na 5,2 km ulica zaczyna się przy ulicy Młynarskiej na Woli i kończy się na granicy miasta w dzielnicy Bemowo na skrzyżowaniu z Lazurową, przecinając aleję Prymasa Tysiąclecia i ulicę Powstańców Śląskich.

Rozpoczyna się rzeź Woli (czarna sobota). Żołdacy Reinefartha i Dirlewangera mordują z nieopisaną brutalnością prawie 50 tysięcy polskich cywilów, mężczyzn, kobiety i dzieci. Dochodzi do masowych gwałtów i grabieży. W kolejnych dniach Niemcy zamordują łącznie około 65 tysięcy mieszkańców Woli i zachodniej części północnego Śródmieścia.

Wacław Micuta, ps. Wacek (ur. w 1915 r. w Piotrogrodzie, zm. 21 września 2008 r. w Genewie) – polski ekonomista, funkcjonariusz ONZ, wojskowy – dowódca plutonu pancernego w powstaniu warszawskim w stopniu porucznika.

Juliusz Bogdan Deczkowski pseud. Laudański (ur. 20 kwietnia 1924 w Bydgoszczy, zm. 22 czerwca 1998 w Ciechocinku) - w czasie II wojny światowej uczestnik powstania warszawskiego, żołnierz Szarych Szeregów, po wojnie inżynier.

Przy Płockiej 26

Około godziny 14:00 siły SS zajmują Szpital Wolski. Ginie 60 osób personelu, 300 chorych i rannych, w tym dyrektor szpitala dr Józef Marian Piasecki, prof. Janusz Zeyland oraz ksiądz kapelan Kazimierz Ciecierski. Egzekucja odbyła się na podwórzu posesji rogu ulic Górczewskiej i Zagłoby. W miejscu tym Niemcy zamordowali ok. 2 000 osób. O godzinie 20:00 zajęli Szpital Św. Łazarza (przy ul. Leszno 217) i zamordowali personel szpitala, chorych i rannych; okoliczna ludność został spędzona w jedno miejsce. Razem zginęło tam około 1000 osób.

Oskar Dirlewanger (ur. 26 września 1895 w Würzburgu, zm. 7 czerwca 1945 w Altshausen) – SS-Oberführer i dowódca specjalnej jednostki karnej SS do zwalczania partyzantów, znany ze swego sadyzmu i odpowiedzialny za rozliczne zbrodnie wojenne popełnione w Polsce, Białorusi i Słowacji. Ocenia się, że w wyniku akcji oddziału Dirlewangera śmierć poniosło ponad 100 tysięcy osób.

Gęsiówka – przed II wojną światową więzienie wojskowe przy ulicy Gęsiej 24 (róg ul. Lubeckiego) w Warszawie (na terenie dzisiejszego osiedla Muranów).

Nadal trwają egzekucje w „dzielnicy policyjnej”. W więzieniu przy Alei Szucha ginie z rąk gestapo Stefan Ossowiecki. Na Mokotowie, w masakrze na ulicy Skolimowskiej (ponad setka ofiar), ginie dowódca III Rejonu AK (Obwód V Mokotów) kpt. Leon Światopełk-Mirski („Łucznik”) oraz kilku członków jego sztabu.

Erich von dem Bach-Zelewski, właściwie: Erich Julius Eberhard von Zelewski (ur. 1 marca 1899 w Lęborku, zm. 8 marca 1972 w Monachium-Harlaching) – generał SS (SS-Obergruppenführer), członek NSDAP od 1930, SS od 1931. Generał Waffen-SS od 1 lipca 1944. Wyższy Dowódca SS i Policji na Śląsku, następnie na ziemiach ZSRR okupowanych przez III Rzeszę. W latach 1943-1944 dowódca oddziałów do walki z partyzantami w państwach okupowanych. Dowódca tzw. Korpsgruppe von dem Bach, w trakcie tłumienia powstania warszawskiego w 1944.

Pałac Brühla – nieistniejący obecnie, rokokowy pałac, który znajdował się w Warszawie, przy obecnym placu Piłsudskiego. Uważany za jeden z najpiękniejszych warszawskich pałaców. Został wysadzony w 1944, razem z Pałacem Saskim, przez wycofujących się Niemców.

Około godziny 19:00 teren walk na Woli wizytowany jest przez gen. Ericha von dem Bacha. Jego sztab zorganizowany został w Sochaczewie.

Odbywają się pierwsze zrzuty lotnicze – po godzinie 1:00 w rejonie cmentarzy, Szpitala Wolskiego i Fortu Bema.

Tego dnia na Woli zginęli Wacław Wądołkowski – żołnierz 2 kompanii "Rudy", i Karol Kryński – malarz, kapitan rezerwy, kawaler Orderu Virtuti Militari. Poległ również oficer w stanie spoczynku Zygmunt Hempel i polski wioślarz, olimpijczyk Józef Szawara. Na Ochocie stracony został polski aktor Zbigniew Rakowiecki. 5 sierpnia został rozstrzelany przez gestapowców Stefan Ossowiecki – polski inżynier zajmujący się zjawiskami paranormalnymi.

SS (Die Schutzstaffel der NSDAP – eskadra ochronna NSDAP) – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa partii NSDAP.

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.

Zdjęcia z 5 sierpnia

Wymarsz patrolu sanitarnego na ulicy Moniuszki 9.

Grupa Żydów z Gęsiowki i ich wybawcy z plutonu "Alek" kompanii "Rudy" Batalionu "Zośka". Zdjęcie na terenie obozu.

Grupa Żydów z Gęsiowki uwolnionych przez żołnierzy kompanii "Giewont" Batalionu "Zośka". Zdjęcie na terenie obozu.

Gęsiówka: Powstaniec stojący tyłem został zidentyfikowany jako Juliusz Bogdan Deczkowski "Laudański".

Zbigniew Leszek Rakowiecki (ur. 14 czerwca 1913 w Łasku, zm. 5 sierpnia 1944 w Warszawie) – polski aktor filmowy i teatralny, żołnierz powstania warszawskiego. Mąż aktorki Karoliny Lubieńskiej.

Ogród Saski w Warszawie – publiczny park miejski w Warszawie, położony w Śródmieściu; pierwotnie królewski ogród pałacowy przy Pałacu Saskim, udostępniony publiczności w 1727, jeden z najstarszych parków w Polsce; współcześnie o powierzchni 15,5 ha.

Baraki i wieże strażnicze Gęsiówki po zdobyciu przez żołnierzy kompanii "Giewont" Batalionu "Zośka".

Patrol z II plutonu "Alek" 2. kompanii "Rudy" baonu "Zośka" dnia 5 VIII 1944 na Gęsiówce.

Żołnierze kompanii "Giewont" Batalionu "Zośka" po zdobyciu Gęsiówki.

Linki zewnętrzne

Mapka ukazująca rejony kontrolowane przez polskie i niemieckie siły