Kalendarz starogrecki - Polski Serwis Naukowy

Kalendarz starogrecki – był to kalendarz księżycowy lub księżycowo-słoneczny, jednak kalendarze poszczególnych państw-miast różniły się między sobą. Inne były nazwy, rok zaczynał się z inną datą, inaczej przeprowadzano interkalację i inaczej liczono lata. Często bardzo trudne jest ustalenie, jakiemu miesiącowi w jednym państwie odpowiada dany miesiąc w drugim.

Demeter (także Demetra, gr. Δημήτηρ Dēmētēr, łac. Ceres) – w mitologii greckiej bogini płodności Ziemi, urodzaju, ziemi uprawnej, zbóż, rolnictwa. Jej córką jest Kora.

Rok zwrotnikowy (tropikalny, tropiczny, słoneczny) - czas pomiędzy dwoma kolejnymi przejściami Słońca przez punkt równonocy wiosennej (punkt Barana). Wskutek zjawiska precesji punkt Barana przesuwa się o około 50 sekund łuku na rok względem gwiazd w kierunku przeciwnym do pozornego ruchu Słońca po ekliptyce i dlatego rok zwrotnikowy jest krótszy od gwiazdowego (w roku 2000 różnica wynosiła 20,409 minuty, w 1900 - 20,4).

W dziełach Homera z VIII w. p.n.e. znajdują się wzmianki o porach roku. Później Hezjod w „Pracach i dniach” zamieścił almanach, w którym opisał wydarzenia astronomiczne i przyrodnicze występujące w kolejnych porach roku. Hezjod wiedział, że odstęp między dwoma lunacjami wynosi około 30 dni i że cykl pór roku trwa tyle co 12 lunacji.

Wyrocznia Delficka – sławna w starożytnej Grecji wyrocznia w Delfach, która ogłaszała swe przepowiednie przez kapłankę. Kapłanka ta musiała mieć co najmniej 50 lat i zwana była jako Pytia.

Tesmoforie – święto ogólnogreckie ku czci Demeter. Obchodzone było (w Atenach) 10-17 października. W trzecim dniu odbywał się tradycyjny konkurs na najpiękniejsze niemowlę.

Nazwy miesięcy

Nazwy miesięcy na ogół pochodziły od nazw świąt lub imion bogów. W Atenach w V w. p.n.e. wyglądały następująco:

W Atenach interkalacja następowała po miesiącu „Poseidon”. Dodatkowy miesiąc nazywał się początkowo „Poseidon II”, a później na cześć cesarza został nazwany „Hadrianon”.

Miesiące i lata

Miesiące były albo „pełne” - 30 dniowe - albo „niepełne” - 29 dniowe i występowały na przemian. Miesiąc dzielił się na 3 dekady, w miesiącu niepełnym ostatnia dekada miała 9 dni.

Panatenaje – święto upamiętniające narodziny bogini Ateny, obchodzone w starożytnych Atenach w miesiącu hekatombaion. Początkowo było świętem chłopskim; Pizystrat uczynił je naczelną uroczystością ateńską w VI w. p.n.e. Święto obchodzono co roku jako Małe Panatenaje, a co cztery lata, w trzecim roku każdej olimpiady, jako szczególnie uroczyste Wielkie Panatenaje. Święto przedstawione jest na fresku w świątyni Partenon.

Starożytne igrzyska olimpijskie ( - panhelleńskie igrzyska na cześć boga Zeusa. Odbywały się w Olimpii (stąd nazwa igrzysk), mieście na Półwyspie Peloponeskim, co cztery lata.

Nominalnie miesiąc powinien był zaczynać się od nowiu Księżyca, ale ponieważ nie dokonywano interkalacji pojedynczych dni, kalendarz przesuwał się w stosunku do faz Księżyca o około 1 doby na 3 lata.

Rok zaczynał się od przesilenia letniego, co było na ogół niezgodne z datą nowiu Księżyca. Platon zaproponował, aby liczyć rok do pierwszego nowiu po przesileniu letnim.

Ponieważ liczba lunacji w roku zwrotnikowym nie jest całkowita, wprowadzono interkalację trzynastego miesiąca. Ustanowiono cykl „octaeteris”, polegający na interkalacji 3 miesięcy w ciągu 8 lat.

Rocznik, annał – spis wydarzeń o charakterze publicznym z danego roku, zestawionych w porządku chronologicznym. Także publikacja wydawana raz do roku lub rok urodzenia danej osoby.

Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji poezji heroicznej (której istnienie jest wszakże czystym domysłem).

Niektóre święta - igrzyska olimpijskie i święto Pytii obchodzono co 4 lata, czyli co pół „octaeteris”. Pierwsze igrzyska olimpijskie miały miejsce w roku 776 p.n.e.

Lata oznaczano w rozmaity sposób. We wczesnym okresie lata wiązano z imieniem urzędującego w danym roku archonta. Później (w IV w. p.n.e.) Grecy zaczęli liczyć lata według igrzysk olimpijskich (zob. „olimpiada (czas)”).

Święta

Adonie – święto ku czci Adonisa, odprawiane wiosną bądź latem

Chalkeje – święto rzemieślników, a zwłaszcza ceramików i kowali, obchodzone w Atenach pod koniec miesiąca pianepsion ku czci Hefajstosa i Ateny Ergane ("Robotnicy", "Rzemieślniczki").

Dionizje – attyckie święta na cześć Dionizosa, dzielące się na:

Dionizje Wielkie (miejskie), święto państwowe, obchodzone w Atenach (od 9 do 13 elapheboliona

Dionizje Małe (wiejskie), święto lokalne (oddzielne na terenie każdego demu), obchodzone w miesiącu poseidon

Lenaje, obchodzone tylko w Atenach w miesiącu gamelion, „święto domowe” wyłącznie dla obywateli ateńskich

Antesterie, w miesiącu anthesterion, „miesiącu kwiatów”.

Oschoforia – święto obchodzone w miesiącu pyanepsion, mające podwójny charakter: żałobno-radosny

Panatenaje – święto upamiętniające narodziny bogini Ateny, obchodzone w starożytnych Atenach w miesiącu hekatombaion

Tesmoforie – święto ogólnogreckie ku czci Demeter

Chalkeje - święto rzemieślników, a zwłaszcza ceramików i kowali, obchodzone w Atenach pod koniec miesiąca pianepsion ku czci Hefajstosa i Ateny Ergane ("Robotnicy", "Rzemieślniczki"). Niewiele wiadomo o tym święcie, ale zachowały się przekazy o pieśniach śpiewanych przez garncarzy z Keramejkos, mających zapewnić im opiekę Ateny i Hefajstosa przy pracy. Był to też czas, kiedy rozpoczynano prace nad peplos mającym zawisnąć na posągu Ateny w czasie Panatenajów w kolejnym roku.

Adonie (gr. Ἀδώνια) – starożytne święto ku czci Adonisa, odprawiane wiosną bądź latem i upamiętniające jego śmierć. Odprawiane były wyłącznie przez kobiety. Pierwotnie miało ono charakter żałobny. Śpiewano żałobne pieśni i rytualne lamenty, ale z czasem przerodziły się w wielkie uroczystości, podczas których przedstawiano inscenizacje zaślubin Adonisa i Afrodyty.

Przypisy

Chodkowski R. R., Teatr Grecki, Lublin, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1934