Kali - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy bogini. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Kali stojącą na Śiwie.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Kali

Kali (dewanagari काली, trl. Kālī, dosł. rodzaj żeński pojęcia "czas" trl. Kālā ,zwana również Maha Kali, trl. Mahā-Kālī) – hinduska bogini czasu i śmierci, pogromczyni demonów i sił zła; w oczach ludzi Zachodu najbardziej przerażająca ze wszystkich bogiń hinduistycznych. Jedna z czterech głównych postaci Śakti, żony Śiwy. Pierwsza z mandali dziesięciu głównych form małżonki boga Śiwy, władczyni cyklu reinkarnacyjnego.

Purany ( dewanagari पुराण, trl. purāṇa) - gatunek literacki świętych pism hinduizmu. Poruszają tematy takie jak: historia, religia, tradycja. Niektóre z nich zawierają opowieści z mitologii indyjskiej.

Rakszas, Rakszasa ( sanskryckie: राक्षसः trl. rākṣasaḥ, japoński: 羅刹天 Rasetsuten ) - w mitologii hinduskiej: demon-ludojad, tytan, rodzaj złośliwego, złego ducha, olbrzyma, szkodnika, złośliwy potwór-olbrzym grasujący po zapadnięciu zmierzchu i żywiącego się surowym mięsem, także ludzkim. W hinduizmie symbolizuje naturę mroczną (tamas), czyli taką w której przeważa nienawiść, naturę złą, która zadaje innym niezgodne z dharmą (religią) rany, cierpienia i krzywdy. Rodzaj żeński to rakszasi. Wodzem rakszasów jest Kuwera.

Ikonografia

Kali w jednej z kilku głównych form ikonograficznych jest ciemnoskóra i wychudzona, z wielkimi kłami . Odziana w tygrysią skórę i naszyjnik z nagich czaszek; pojawia się najczęściej na polach bitewnych lub na miejscach kremacji. Czasami przedstawiana z wężami wplecionymi we włosy. Często pojawia się z wystającym (najczęściej nieprzeciętnie długim) językiem, głową demona w ręce oraz pasem z uciętych rąk.

Asura (także: assura, asaura, aszura; san. asu - "oddech Prajapati" lub as - "być") - w hinduizmie i buddyzmie potężne i złe istoty, przeciwnicy dewów.

Lingapurana ( dewanagari लिङ्गपुराण ) - hinduistyczny tekst religijny, jedenasta z osiemnastu wielkich puran (Mahapurana). Podzielona jest na dwie części.

Liczba ramion

Kali bywa przedstawiana z kilkoma parami rąk. Ich liczba zdaniem Mahabhagawatapurany może wynosić: dwa, cztery, osiemnaście , jak również sto a nawet tysiąc.

Formy kultowe

Mahakali

Bhadrakali

Kalika

Dakszinakali

Śmaśanakali

Rodzina i postacie powiązane

Pochodzenie

Powiadają, że wyskakuje z czoła bogini zwycięstwa Durgi, kiedy ta wpada w tak zwany słuszny gniew przeciwko siłom zła: asurom, rakszasom i piśaćom. Jej okrucieństwo przeciwko złu jest bezgraniczne, a w trakcie bitwy jest w stanie tak zatruć się krwią demonów, że może spowodować zniszczenie całego złego świata.

Dewanagari (देवनागरी, z sanskr. Devanāgarī; deva "bóg" + nagari "miasto") – pismo alfabetyczno-sylabiczne, używane w północnych, zachodnich i środkowych Indiach do zapisu kilkunastu języków z grupy języków indoaryjskich, m.in. sanskrytu, hindi, marathi, nepali.

Durga (dewanagari दुर्गा forteca , bengali দুর্গা ) – żeńskie bóstwo hinduistyczne, wojownicza forma Dewi. Do Durgi nie mają mieć dostępu konkurenci (jej imię oznacza też "Nieprzystępna"). Jest ona również niezwyciężona w boju. Czasami Durga powstaje z Wisznu jako moc snu lub jako moc stwórcza tego boga lub wyłania się z bogini Parwati, małżonki Śiwy.

Wrogowie

Kali walczyła z demonem Raktabija, którego każda kropla krwi połączona z ziemią dawała jego kolejny klon. Rozszerzając swój język zasłoniła całe pole bitwy, pokonując tym samym demona. Na cześć tego zwycięstwa Mahakali nad złem zostało nazwane miasto Kolkata.

Mężowie i partnerzy

Śiwa

Wisznu

Kryszna

Ganeśa

Skanda.

Inkarnacje

Kryszna

Sati

Recepcja w literaturze religijnej

Opisy bogini zawiewają dopiero stosunkowo późne dzieła - purany i eposy. Jej postać występuje też w literaturze hinduizmu ludowego:

Kryszna (dewanagari कृष्ण, trl. kṛṣṇa, ang. Krishna ) - Bóg w hinduizmie. W Bhagawadgicie opisany jest jako Najwyższa Istota i Najwyższy Bóg. Zgodnie z podobnymi interpretacjami, takimi jak gaudija wisznuizm (wisznuizm bengalski), a także wg najsłynniejszej purany Śrimad Bhagavatam jak również wg Brahma samhity, Kryszna jest źródłem wszystkich innych inkarnacji/zstąpień Boga. Podawana jest też informacja, że Kryszna jest ósmym awatarem Wisznu.

Hinduizm ludowy- forma religijności w hinduizmie polegająca na przywiązywaniu głównej wagi do praktyk religijnych, a nie do koncepcji filozoficznych tej religii. Określenie to pojawiło się wśród zachodnich religioznawców na przełomie XIX i XX wieku dla odróżnienia od popularyzowanych w tym czasie na zachodzie nurtów hinduizmu związanych głównie z wedantą. Jest on zwykle kojarzony z religijnością typu bhakti.

Dewimahatmja (z Markandejapurany)

Lingapurana

Skandapurana

Dewipurana

Dewibhagawatapurana

Tantrasara

Kult

Święte miejsca

Kalighat

cmentarze

Ofiary dedykowane

Gniew Kali wierni uśmierzają ofiarami ze zwierząt i darem ich krwi. W przeszłości wzmiankowane są również ofiary ludzkie i samoofiarowanie (nawet samodekapitacja).

Śiwa ( i przedstawiany jest najczęściej jako Nataradźa – mistrz tańca, ale także jako jogin i asceta, jako dobroczyńca, głowa rodziny oraz jako niszczyciel.

Węże (Serpentes) – podrząd gadów z rzędu łuskonośnych. Charakteryzują się wydłużonym, beznogim ciałem i aparatem szczękowym umożliwiającym niezwykle szerokie rozwarcie szczęk, a co za tym idzie połykanie ofiar w całości, brakiem błony bębenkowej i ucha środkowego. Liczba kręgów, które mają (podobnie jak warany) dodatkowe powierzchnie stawowe, może sięgać 400. Węże mają tylko jedno (prawe) płuco, wydłużoną wątrobę, nerki ułożone jedna za drugą. Mają dobrze rozwinięty narząd Jacobsona. Węże są grupą monofiletyczną. Rozmnażają się płciowo.

Przypisy

Słownik mitologii hinduskiej, Warszawa 1996
Małgorzata Sacha-Piekło. Gniewne oblicze Kali. Mit, ikonografia, rytuał. „Studia Religiologica”. Kraków. z.38/2005. S. 94.
Małgorzata Sacha-Piekło. Gniewne oblicze Kali. Mit, ikonografia, rytuał. „Studia Religiologica”. Kraków. z.38/2005. S. 93.
Małgorzata Sacha-Piekło. Gniewne oblicze Kali. Mit, ikonografia, rytuał. „Studia Religiologica”. Kraków. z.38/2005. S. 91.
Małgorzata Sacha-Piekło. Gniewne oblicze Kali. Mit, ikonografia, rytuał. „Studia Religiologica”. Kraków. z.38/2005. S. 102.

Dewimahatmja (dewanagari देवीमाहात्म्यम् , devīmāhātmyam ) - popularny hinduistyczny tekst religijny, część Markandejapurany autorstwa rysziego Markandeji. Zawiera opis historii Dewi, będącej emanacją gniewu Brahmy, Wisznu i Śiwy wobec Mahiśi, którego stała się zwyciężczynią. Dla wyznawców saktyzmu jest najważniejszym tekstem liturgicznym. .

Śakti (dewanagari शक्टि, ang. Shakti) - małżonka Śiwy, rodzaj siły, energii, pierwiastek żeński, występuje pod czterema głównymi postaciami: Parwati, Durga, Kali i Uma. Słowo "Śakti" dosłownie oznacza "moc", "siłę", "potęgę" i używane jest potocznie w znaczeniu natchnienia, inspiracji, charyzmy, intensywnej aktywności, witalności. Śakti jako bogini jest spersonifikowaną żeńską połówką Boga-Absolutu. W kulturze religijnej Indii, boska para Śiwa i Śakti stanowią zasady nierozłączne i wzajemnie się równoważące, stanowiąc całość bóstwa.