Kaliber - broń - Polski Serwis Naukowy

Kaliber broni - najmniejsza średnica przewodu lufy broni palnej. Pod uwagę nie bierze się zakończenia lufy, które, np. w garłaczu, może rozszerzać się lejkowato. W przypadku luf gwintowanych kaliber broni oznacza średnicę lufy mierzoną na polach gwintu.

Jednostki:

122 mm haubica wz. 1938 (M-30) – radziecka haubica opracowana w 1938, której masowa produkcja ruszyła w 1940. Była jednym z podstawowych dział Armii Czerwonej podczas II wojny światowej. W latach 1940-1955 wyprodukowano ponad 19 tys. egzemplarzy tej broni (z tego 17,5 tys. w latach 1940-1945). Używana była przez wiele lat po wojnie w wielu armiach świata, w tym w Wojsku Polskim, gdzie służy do dziś jako 122 mm ciągniona haubica wz. 1938/1985). Stanowiła również uzbrojenie dział samobieżnych SU-122 i SG-122.

Sabot — w technologii wojskowej mianem tym określa się część pocisku podkalibrowego, której zadaniem jest "dopełnić" średnicę pocisku do kalibru lufy, z której jest on wystrzeliwany.

wagomiar (do XIX w., aktualnie dla broni gładkolufowej) – oznacza liczbę pocisków kulistych, które można odlać z 1 funta ołowiu (np. kaliber 12)

milimetr - najpowszechniejszy sposób podawania kalibru, np. 7,62 mm, 9 mm, 37 mm, 125 mm

cal angielski i linia (1 linia = 1/10 cala).

Ten ostatni sposób pomiaru kalibru zastosowali Brytyjczycy pod koniec XIX i na początku XX wieku, a od nich przejęli go Rosjanie. Początkowo więc, gdy kaliber lufy był równy całkowitej liczbie cali, podawano go w calach, np. 2, 3, 4, 5, 10, 15 cali. Natomiast gdy kaliber lufy był różny od całkowitej liczby cali, podawano go w liniach, np. karabin 3-liniowy (7,62 mm), armata 42-liniowa (106,68 mm) – popularna 106,7 mm armata, haubica 48-liniowa (121,92 mm) – popularna radziecka 122 mm haubica M-30, haubica 60-liniowa (152,4 mm), haubica 80-liniowa (203,2 mm). W okresie międzywojennym konstruktorzy posługujący się calami zrezygnowali z linii, zastępując je setnymi lub tysięcznymi częściami cala, np. kaliber 30 = 0,30 cala = 7,62 mm, kal. 50 = 12,7 mm, kal. 357 = 0,357 cala = 9 mm (stosowany głównie w krajach anglosaskich).

Działo kolejowe — działo umieszczone na specjalnej platformie kolejowej i mogące prowadzić z niej ogień. Mniejszego kalibru działa, często umieszczone w obrotowych wieżach, wchodziły w skład pociągów pancernych. Działa kolejowe sensu stricto były samodzielnymi jednostkami dużego kalibru (od 200 mm do 800 mm), wykorzystywanymi jako artyleria oblężnicza.

Statecznik (brzechwa) – nieruchoma powierzchnia usterzenia samolotu, rakiety lub pocisku rakietowego. Wyróżnia się stateczniki poziome i pionowe. Wykorzystywane do stabilizowania lotu.

Średnica pocisku może być inna niż kaliber lufy. Pocisk nadkalibrowy ma większą średnicę od średnicy przewodu lufy i wystaje z lufy. Pocisk podkalibrowy ma średnicę mniejszą od kalibru lufy (rdzeń) i utrzymywany jest w osi przy pomocy (odrzucanych) sabotów; rolę jednego z nich może pełnić brzechwa ogonowa.

Lufa – zasadnicza część broni palnej, umożliwiająca nadanie pociskowi jednocześnie ruchu postępowego i obrotowego (lufy gwintowane) lub tylko postępowego (lufy gładkościenne) w odpowiednim kierunku.

Milimetr (symbol: mm) – podwielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Jeden milimetr równa się 10−3 m. W notacji naukowej można go zapisać jako 1 E-3 m oznaczający 0,001 × 1 m.

Istniały także działa przeciwpancerne o stożkowym przewodzie lufy, których przewód lufy zwężał się w kierunku wylotu lufy (np. niemieckie działko kalibru 28/20 mm - 2,8 cm sPzB 41).

Największy kaliber (914 mm) posiadał amerykański doświadczalny moździerz Little David. Prawdopodobnie największy kaliber użyty bojowo posiadały średniowieczne moździerze (880 mm) albo niemiecka armata kolejowa Dora (800 mm) z okresu II wojny światowej. Należy wspomnieć, iż w 1586 najsłynniejszy ludwisarz państwa moskiewskiego Andriej Czochow odlał jedno z największych dział – Car Puszkę (króla armat), kalibru 890 mm (masa: 40 t, całkowita długość działa: 5,5 m).

Broń palna - broń miotająca pociski energią gazów powstałych ze spalania ładunku miotającego. W zależności od rodzaju zastosowanego układu miotającego, dzieli się ona na broń lufową i broń rakietową.

Funt – pozaukładowa jednostka masy i ciężaru wywodząca się od rzymskiej libry. Miara funta była różna na przestrzeni wieków w różnych państwach, zwykle wynosiła pomiędzy 0,4 a 0,5 kilograma. Obecnie w państwach anglosaskich jest przyjęty międzynarodowy funt równy 0,453 592 37 kg. Stosowany jest skrót lb (od libra, liczba mnoga w jęz. angielskim: lbs).

Długość lufy

Często za pomocą liczby kalibrów podaje się także długość lufy o danym kalibrze, np. długość lufy radzieckiej haubicy M-30 (kalibru 121,92 mm) wynosi 22,7 kalibra (czyli 2800 mm).

Często przy długości lufy używane jest oznaczenie L/liczba, np. L/45 czyli lufa o długość 45 kalibrów.

Tabela z przeliczeniem jednostek kalibru

Bibliografia

PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13503-9