Kalifornia Dolna - Polski Serwis Naukowy

Kalifornia Dolna (hiszp. Baja California) – stan w północno-zachodnim Meksyku położony na Półwyspie Kalifornijskim. Graniczy ze stanami Kalifornia Dolna Południowa, Sonora oraz ze Stanami Zjednoczonymi (stany Kalifornia i Arizona). Na zachodzie oblewają ją wody Pacyfiku a na wschodzie Zatoki Kalifornijskiej. Stolicą stanu jest miasto Mexicali.

Sonora – stan w północno-zachodnim Meksyku. Graniczy ze stanami: Sinaloa (na południu), Chihuahua (na wschodzie) i z Kalifornią Dolną (na północnym zachodzie). Na wschodzie oblewają ją wody Zatoki Kalifornijskiej. Od północy ma wspólną granicę z amerykańskim stanem: Arizona.

Arizona – stan w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, od południa sąsiadujący ze stanem Sonora w Meksyku, od zachodu z Kalifornią i Nevadą, od północy z Utah, a od wschodu z Nowym Meksykiem. Zajmuje obszar wyżynny, w północnej części rozciąga się wyżyna Kolorado.

Podział administracyjny

Stan dzieli się na 5 gmin: Ensenada, Mexicali, Rosarito, Tecate i Tijuana.

Historia

Mimo tego, że Kalifornia Dolna jest terenem zamieszkanym przez człowieka od bardzo długiego okresu to osadnictwo na tym terenie ma bardzo rozproszony charakter.

W 1887 r. Kalifornia Dolna została dystryktem federalnym, ze stolicą w mieście Ensenada, którą później przeniesiono ja do Mexicali.

Zatoka Kalifornijska (Morze Korteza, ang. Gulf of California lub Sea of Cortés, hiszp. Golfo de California lub Mar de Cortés) - duża i wąska zatoka leżąca na wschodnim Pacyfiku, rozpościerająca się wzdłuż północno-zachodniego wybrzeża Meksyku. Od zachodu zamyka ją górzysty Półwysep Kalifornijski a od wschodu kontynentalne wybrzeże meksykańskie.

Kalifornia (ang. California) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan USA. Położony na zachodnim wybrzeżu USA, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Baja California. Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Francisco, San Diego i San José. W Kalifornii znajduje się aż osiem z pięćdziesięciu największych miast USA. Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z powodu wielorasowego i wielokulturowego społeczeństwa.

W 1931 r. z Kaliforni Dolnej wydzielono terytorium Kalifornia Dolna Południowa. Kalifornia Dolna stanem została w 1952 r.

W 1974 r. nazwę stanu zmieniono na Baja California Norte (Kalifornia Dolna Północna) w celu odróżnienia go od nowo utworzonego na południu stanu Baja California Sur (Kalifornia Dolna Południowa). W 1979 r. przywrócono oficjalnie jego dawną nazwę Baja California.

Warunki geograficzne i klimatyczne

Krajobraz stanu został ukształtowany przez granitowe pasma górskie: Sierra de Juárez i Sierra San Pedro Mártir. Nadbrzeżne równiny są wąskie, z wyjątkiem północy, gdzie swoje ujście ma rzeka Kolorado.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Panuje tu klimat pustynny z niewielką ilością deszczu. Temperatury wahają się od 20 °C w styczniu do 35 °C we wrześniu. Niekorzystne warunki klimatyczne sprawiają, że w rolnictwie na tym terenie wykorzystuje się na szeroką skalę nawadnianie.

Gospodarka

Jednym z ważniejszych zajęć mieszkańców stanu jest rybołówstwo, szczególnie w ruchliwym porcie w Ensenadzie. Tijuana i Mexicali stanowią natomiast ważne ośrodki przemysłowe. Mexicali jest ponadto ważnym ośrodkiem rolniczym. W Tecate znajduje się silnie rozwinięty przemysł piwowarski. Rosarito to natomiast słynny ośrodek turystyczny, który cieszy się popularnością ze względu na swoje plaże.

Przemysł włókienniczy – gałąź przemysłu lekkiego zajmujący się przetwórstwem surowców na włókna, tkaniny, dzianiny itp., obejmuje między innymi, przędzalnictwo, tkactwo, dziewiarstwo oraz w przypadku przetwórstwa włókien łykowych – roszarnictwo.

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Bliskość rynku Stanów Zjednoczonych spowodowała rozwój licznych montowni (tzw. maquiladoras), które swoją produkcję kierują na eksport. Głównymi gałęziami gospodarki stanu są rolnictwo i przemysł, które zgłaszają duże zapotrzebowanie na pracowników, co spowodowało liczną imigrację na ten obszar z innych części kraju. Podpisanie porozumienia o wolnym handlu ze Stanami Zjednoczonymi w 1992 r. (tzw. NAFTA) doprowadziło do większego zacieśnienia więzów gospodarczych stanu z USA i Kanadą (warto nadmienić, że jedna trzecia z wszystkich maquiladoras w Meksyku w 2000 r. działała właśnie tutaj). Główne branże przemysłu to: przemysł elektroniczny, włókienniczy, chemiczny, drzewny i samochodowy. Dużą rolę odgrywa także turystyka.

Elektronika – dziedzina techniki i nauki zajmującą się wytwarzaniem i przetwarzaniem sygnałów w postaci prądów i napięć elektrycznych lub pól elektromagnetycznych.

NAFTA (ang. North American Free Trade Agreement) – Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu lub Północnoamerykańska Strefa Wolnego Handlu– umowa zawarta pomiędzy USA, Kanadą i Meksykiem, tworząca pomiędzy tymi państwami strefę wolnego handlu.

Brak dogodnego połączenia z resztą kraju od wieków prowadził do izolacji Kalifornii Dolnej. Jednak od lat 60. rozpoczęto tu realizację programu budowy infrastruktury drogowej i kolejowej, która połączyła ważniejsze miasta. Główna droga stanu bierze swój początek w Tijuanie i biegnie na południe na długości 1 708 km. Międzynarodowe porty lotnicze znajdują się w Mexicali i w Tijuanie.

Deszcz – opad atmosferyczny dosięgający powierzchni Ziemi w postaci kropel wody o średnicy większej od 0,5 mm. Gdy krople są mniejsze niż 0,5 mm opad taki nazywa się mżawką. Opad nie sięgający powierzchni Ziemi nazywa się virgą.

Irygacja (nawadnianie) - uzupełnianie zasobów wody w glebie w celu zapewnienia odpowiednich warunków wegetacji roślin uprawnych. Stosowana od starożytności w Egipcie, Mezopotamii, Persji, Indiach, Sri Lance, Chinach, Peru.

Galeria

Ensenada

Islas Coronado

Ensenada

Przypisy

Czasami spotyka się też nazwę Baja California Norte. W polskim nazewnictwie do niedawna funkcjonował też egzonim Kalifornia Dolna Północna.

Linki zewnętrzne

Maps, photos of Baja California (ang.)