Kaliskie - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy regionu kulturowego. Zapoznaj się również z: województwo kaliskie.

Ratusz w Kaliszu

Opactwo Cystersów w Lądzie

Pałac w Antoninie

Ratusz w Sulmierzycach

Arboretum w Gołuchowie

Kaliskie – region etnograficzny w środkowej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim i Nizinie Południowowielkopolskiej, w dorzeczu górnej i środkowej Warty, ze stolicą w Kaliszu; wschodnia część Wielkopolski właściwej.

Pałac myśliwski książąt Radziwiłłów w Antoninie - pałac myśliwski zbudowany w latach 1822–1824 przez Karla Friedricha Schinkla dla księcia Antoniego Radziwiłła.

Nizina Południowowielkopolska (318.1-2) jest regionem wybitnie rolniczym, o jednym z najważniejszych w Polsce poziomów rozwoju tego działu gospodarki. Przez stulecia uważana była za spichlerz Polski. Uprawia się tam głównie pszenicę, żyto, ziemniaki, buraki cukrowe, rzepak oraz warzywa i owoce. Rozwinięta jest także hodowla trzody chlewnej, bydła i drobiu. Wysoko wydajne rolnictwo stało się podstawą rozwoju przemysłu spożywczego. Na obszarze całej tej krainy rozsiane są młyny, browary, zakłady przetworów ziemniaczanych, warzywnych i owocowych, gorzelnie oraz zakłady mięsne.

Kaliskie obejmuje obszar dawnego województwa kaliskiego na południe od Gopła oraz ziemię wieluńską. Na północy graniczy z Kujawami, na południu z Dolnym Śląskiem i Śląskiem Opolskim, na zachodzie z Poznańskiem, na wschodzie sięga linii Warty (Jeziorsko).

Największym miastem regionu jest Kalisz, inne większe miasta: Konin, Ostrów Wlkp., Turek, Krotoszyn, Września, Jarocin, Wieluń, Koło, Środa Wlkp., Pleszew, Kępno, Ostrzeszów.

Gubernia kaliska (ros. Калишская губерния), gubernia Królestwa Polskiego istniejąca w latach 1837–1844 i 1867–1918 ze stolicą w Kaliszu; w 1919 przekształcona w województwo łódzkie ze stolicą w Łodzi.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Kaliskie zamieszkuje grupa etnograficzna Kaliszacy (Kaliszanie) i Borowiacy Kujawscy.

Patronką Kaliskiego jest księżna kaliska bł. Jolenta Helena z dynastii Arpadów.

Historia

Po drugim rozbiorze Polski w 1793 region znalazł się w Prusach Południowych, po powstaniu wielkopolskim 1806 roku w Księstwie Warszawskim. Po kongresie wiedeńskim nastąpił podział departamentu kaliskiego między Królestwo Prus a Imperium Rosyjskie wzdłuż granicy ustanowionej w 1815 na Prośnie. Wschodnia część z Kaliszem znalazła się w województwie kaliskim (od 1837 guberni kaliskiej) Królestwa Polskiego, a część południowo-zachodnia (tzw. Zaprośnie) w rejencji poznańskiej Wielkiego Księstwa Poznańskiego (od 1848 Prowincji Poznańskiej) Królestwa Prus.

Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

Arpadowie (rzadziej Arpadzi, czasem: dynastia Arpadowiczów) - dynastia książąt (889-1001), a następnie królów węgierskich (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.

W XIX w. Kaliskie rozumiano jako region etnograficzny obejmujący obszar Wielkopolski właściwej, który po 1815 pozostał w Królestwie Polskim oraz ziemię łęczycką, ziemię sieradzką, ziemię wieluńską i powiat częstochowski (obszar między Gopłem, Prosną i Pilicą sięgający na południu ziemi krakowskiej).

Jolenta Helena, Błogosławiona Jolanta (ur. ok. 1244 w Ostrzyhomiu, zm. 17 czerwca 1298 w Gnieźnie) – królewna węgierska z dynastii Arpadów, siostra św. Kingi, księżna kaliska, od 1257 wielkopolska, błogosławiona Kościoła katolickiego.

Powstanie wielkopolskie 1806 roku – jedno z dwóch, obok powstania wielkopolskiego z lat 1918-1919, zakończonych pełnym sukcesem powstań w historii Polski.

Współcześnie region etnograficzny Kaliskiego określa się jako obszar historycznej ziemi kaliskiej, której południowo-wschodnie granice przekraczają linię mazurzenia oraz ziemię wieluńską.

Zobacz też

25 Pułk Artylerii Lekkiej

29 Pułk Strzelców Kaniowskich

andruty kaliskie

diecezja kujawsko-kaliska

kaliszanie

Turki

województwo wschodniowielkopolskie

Przypisy

M. Sobański, Kalisz i ziemia kaliska, Warszawa 1954, s. 7–11.
W. Biegus, Bł. Jolenta : księżna kaliska patronka Wielkopolski, Rzeszów 1930, s. 6.
J. Topolski, Wielkopolska poprzez wieki, Poznań 1973, s. 128.
O. Kolberg, Lud. Jego zwyczaje..., t. 23 Kaliskie, Kraków 1890, s. 2–29.
J. Burszta, Kultura ludowa Kaliskiego w "Dziełach" Oskara Kolberga, [w:] Rocznik Kaliski 1970, t. 3, s. 10.
S. Błaszczyk, Kultura ludowa ziemi kaliskiej, [w:] Osiemnaście wieków Kalisza, red. A. Gieysztor, t. 2, Kalisz 1961, s. 387.

Linki zewnętrzne

Kalisz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.

Konin w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.

Wieluń w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.