Kambodża - Polski Serwis Naukowy

Kambodża, Królestwo Kambodży (khm. ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, trl. Kâmpǔchéa, Preăhréachéanachâkr Kâmpǔchéa) w latach 1976–1989 Kampucza – państwo w południowo-wschodniej Azji, na Półwyspie Indochińskim, nad Zatoką Tajlandzką. Graniczy od zachodu i północy z Tajlandią (długość granicy – 803 km), od północy z Laosem (541 km), a od wschodu z Wietnamem (930 km).

Wybrzeże - wąski pas po obu stronach linii brzegowej, zarówno od strony lądu, jak i strony morza, na który ma wpływ rzeźbotwórcza działalność mórz i oceanów (m.in. fal morskich, pływów, prądów przybrzeżnych).
Tonle Sap - jezioro w Kambodży, największe na Półwyspie Indochińskim. Bardzo zmienne pod względem stanu wody w zależności od pory roku (pow. 3000 - 30 000 km²). Głębokość od 0,3 m do 14 m. Jezioro jest połączone przez rzekę Tonle Sap z Mekongiem. Znajdują się na nim pływające wsie rybackie i liczne osiedla na palach, szacuje się iż jest ich ok. 170. Jezioro to położone jest na płaskiej równinie.

Geografia

Osobny artykuł: Geografia Kambodży.

Kambodża położona jest między 10°50' a 15°00'N oraz 102°50' a 107°50'E.

Rzeźba

75% powierzchni kraju zajmuje równinna, aluwialna Nizina Mekongu, wypełniająca stare zapadlisko tektoniczne osadami czwartorzędowymi. Przez jej wschodnią część przepływa główna rzeka kraju Mekong, a w zachodniej części leży rozległe jezioro Tonle Sap (2,7-16 tys. km²). Na południowy wschód od równiny leży wierzchołek delty Mekongu, rozciągającej się na terytorium Wietnamu w kierunku M. Południowochińskiego. Centralna równina oraz delta otoczone są pasmami górskimi od południowego zachodu (Góry Kardamonowe i Góry Słonia oraz od północy Góry Dangrek). Góry Kardamonowe (najwyższy szczyt kraju – Aural 1813 m n.p.m.) i Góry Słonia tworzą naturalną barierę fizycznogeograficzną ciągnącą się wzdłuż całego wybrzeża (małe przybrzeżne wyspy, największa w zatoce Kompong Som). Góry Dangrek stanowią naturalną północną granicę kraju. Na wschód od Mekongu teren stopniowo podnosi się w kierunku Gór Annamskich. Pomiędzy obszarami górskimi a równiną centralną rozciąga się równinny obszar przejściowy o średniej wysokości nieprzekraczającej 200 m n.p.m.

Kambodża jest niewielkim państwem leżącym w Azji Południowo-Wschodniej. Kraj ten gdzie większość ludzi wyznaje buddyzm należy do najuboższych krajów świata, gdzie podstawę gospodarki stanowi rolnictwo. Kambodża w swym okresie dziejowym zasłynęła z komunistycznych rządów tak zwanych Czerwonych Khmerów, gdzie według niektórych szacunków w wyniku masowych egzekucji zginęło nawet dwa miliony ludzi. Obecnie Kambodża jest stabilną politycznie monarchią konstytucyjną, gdzie funkcjonują zasady demokracji.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Klimat w Kambodży

W Kambodży panuje klimat zwrotnikowy monsunowy z wyraźnym podziałem na dwie główne pory roku: suchą i deszczową. Wiejący od połowy maja do połowy października południowo-zachodni monsun przynosi ulewne deszcze. Od początku listopada do połowy marca słabe wiatry północno-wschodnie. W porze tej zachmurzenie jest zmienne, wilgotność powietrza niska, a deszcze padają sporadycznie. Średnia temperatura miesięczna waha się od 21 °C w grudniu do 30 °C w maju. Średnia temperatura roczna na terenach nizinnych wynosi ok. 25 °C. Temperatury są najwyższe tuż przed rozpoczęciem pory deszczowej i mogą przekraczać 38 °C. Najwyższe opady atmosferyczne notuje się na eksponowanych w kierunku morza stokach górskich (5000 mm), a najniższe na nizinnych obszarach centralnych (750–1400 mm). Średnia roczna suma opadów wynosi 1000–2000 mm. Ponad 70% przypada na okres wilgotnego letniego południowo-zachodniego monsunu.

Preah Seihanu (dawniej znane jako Kampong Saom, Sihanoukville) – miasto w południowej Kambodży, nad Zatoką Tajlandzką, stanowi miasto wydzielone; według danych szacunkowych na rok 2009 liczy 148 139 mieszkańców - trzecie co do wielkości miasto kraju.
Boksyt – ilasta skała osadowa składająca się głównie z wodorotlenków glinu (hydrargilitu, bemitu lub diasporu). Zawiera też minerały ilaste, krzemionkę, tlenki i wodorotlenki żelaza. Nazwa boksyt pochodzi od francuskiego miasta Les Beaux-de-Provence w południowej Francji, gdzie w 1821 roku po raz pierwszy odkryto złoża.

Wody

Sieć rzeczna Kambodży jest dobrze rozwinięta. Prawie cały obszar kraju znajduje się w dorzeczu Mekongu. Dział wodny I stopnia stanowią pasma Gór Kardamonowych i Gór Słonia. Rzeki na wschodnich zboczach tych gór spływają do jeziora Tonle Sap, a na zachodnich do Zatoki Tajlandzkiej. Osią hydrograficzną kraju jest Mekong płynący na terenie Kambodży w kierunku południowym na odcinku ok. 500 km. Drugim ważnym elementem hydrograficznym kraju jest Tonle Sap o powierzchni od 2600 km² w porze suchej do 10400 km² w porze deszczowej. Z Tonle Sap wypływa rzeka o tej samej nazwie, która podczas pory suchej płynie na południe w kierunku Mekongu. W czasie pory deszczowej nadmiar wody w Mekongu powoduje cofanie się wód rzeki w kierunku jeziora, które rozlewa się w centralnej części niziny. Jego głębokość wzrasta wówczas z 1–3 m do 12 m. Z tego powodu zbiornik ten posiada jedne z najliczniejszych zasobów ryb słodkowodnych na świecie. Doroczne wylewy wód Mekongu przyczyniają się także do akumulacji żyznych aluwiów na terenie równiny centralnej. Inne większe rzeki to: Tonle Srepok, Tonle San, Stung Sen, Stung Sreng, Stung Chinit, Prek Chhlong, Sangke.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Tapir malajski, tapir czaprakowy (Tapirus indicus) - ssak z rodziny tapirowatych. Spotykany również pod nazwami tapir indyjski lub tapir azjatycki. Największy z czterech gatunków tapirów.

Gleby

Na terenach nizinnych przede wszystkim czerwone gleby ferralitowe (ferralsole, akrisole, luwisole) oraz żyzne gleby aluwialne (fluwisole), występujące m.in. w dolinach Mekongu i Tonle Sap. Na wyżej położonych terenach występują czerwonożółte laterytowe gleby wilgotnych lasów tropikalnych oraz czerwone gleby laterytowe okresowo wilgotnych lasów tropikalnych (czerwonożółte i czerwone gleby ferralitowe).

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).
Gekonowate, gekony (Gekkonidae) – najbogatsza w gatunki rodzina małych i średniej wielkości jaszczurek. Obejmuje ponad 100 rodzajów i blisko 1200 gatunków opisanych naukowo. Gekony są gadami o najbardziej prymitywnej wśród jaszczurek budowie. Są też popularnymi wśród terrarystów zwierzętami domowymi.

Flora

Lasy zajmują ok. 40% powierzchni kraju. Na południu i w części środkowej występują wilgotne lasy równikowe, przechodzące ku północy w monsunowe, tracące liście w porze suchej, z drzewami sandałowymi, kamforowymi, tekowymi, i damarzynkiem, a następnie w sawanny o trawach dochodzących do 1,5 m. Powyżej 800 m n.p.m. lasy sosnowe. Na wybrzeżu lasy namorzynowe, a na okresowo zalewanych obszarach – bagienne. Symbolem Kambodży są powszechnie występujące tzw. palmy cukrowe (Arenga pierzasta; Arenga pinnata), które wykorzystuje się jako surowiec budowlany oraz podstawowy składnik do wyrobu cukru, octu, lekarstw i wina. Drewno stanowi główny surowiec energetyczny kraju, dlatego środowisko naturalne zagrożone jest przez silne wylesianie.

Czamowie (język wietnamski: người Chăm) – naród zamieszkujący Czampę – państwo historyczne istniejące od II do XIX w. na terenie obecnego Wietnamu Środkowego. Obecnie mniejszość etniczna zamieszkująca w Wietnamie (133 tys.), Kambodży (317 tys.), Malezji (10 tys.) i Tajlandii (4 tys.). Kilka tysięcy Czamów jest także rozproszone po świecie, głównie w USA i Francji. Posługują się językiem czamskim, należącym do grupy malajo-polinezyjskiej.
Pol Pot, właśc. Saloth Sar, znany również pod przydomkiem Brat Numer Jeden (ur. , zm. 15 kwietnia 1998) – dyktator Kambodży, w młodości mnich buddyjski, nauczyciel i członek Komunistycznej Partii Kambodży.

Fauna

Skład fauny jest typowy dla Regionu Indochińskiego. Z dużych ssaków żyją tu: słoń indyjski, tapir malajski, banteng, nosorożec sumatrzański i antylopa garna. Największe drapieżniki to: tygrys, lampart, niedźwiedź malajski. Wilgotne lasy zamieszkuje lotokot i kalong. Z ssaków naczelnych występują gibony, makaki i langury. Ponadto: pawie, bażanty, kameleony, gekony, pytony – siatkowany i tygrysi.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Choeung Ek, znajdujące się na terenie dawnego sadu i chińskiego cmentarza, 17km na południe od Phnom Penh najbardziej znane z pól śmierci, na którym reżim Czerwonych Khmerów zamordował około 17.000 ludzi w latach 1975-1979. Po upadku reżimu Czerwonych Khmerów odkryto tam masowe groby zawierające 8.895 ciał. Większość ofiar była uprzednio więźniami Tuol Sleng.

Historia

od I w. n.e. – państwo Funan

VI w. – Funan zostaje podbity przez powstałe w wyniku secesji księstwo Czenla

802 – powstanie zjednoczonego państwa Khmerów pod rządami dynastii angkorskiej (pozostałością tego okresu jest kompleks archeologiczny Angkor, znajdujący się w pobliżu rzeki Siem Reap)

1432 – imperium Khmerów zostaje zajęte przez Tajów, a stolica przeniesiona z Angkor Thom do Phnom Penh

od XV w. uzależnienie od Syjamu i Wietnamu

XVI w. – do Kambodży przybyli pierwsi Europejczycy

1863 – znalazła się pod protektoratem francuskim

1884 – stała się kolonią francuską

1887 – włączenie kolonii do Indochin Francuskich

1941-1945 – okupacja japońska

1945-1946 – okupacja tajlandzka

1949 – proklamowanie niepodległości w ramach Unii Francuskiej

1955 – wystąpienie z Unii Francuskiej i przyjęcie do ONZ

1970 – w wyniku zamachu stanu rządy przejął generał Lon Nol; wybuch wojny domowej; przeciw wojskom rządowym występują zbrojnie Czerwoni Khmerzy i zwolennicy obalonego, sprzyjającego komunistom księcia Norodoma Sihanouka

1975-78/79 – rządy Czerwonych Khmerów. Masowe egzekucje i ludobójstwo. Zginęło ponad dwa miliony mieszkańców kraju (według niektórych źródeł – ponad dwa i pół miliona); izolacja kraju; wysiedlenie wszystkich mieszkańców miast do wiejskich komun, likwidacja szkół, zmuszanie ludzi do niewolniczej pracy.

Osobny artykuł: Czerwoni Khmerzy.

Osobny artykuł: Demokratyczna Kampucza.

1979 – Interwencja wietnamska. Wojska wietnamskie wspierane przez ZSRR wkraczają do Kambodży i obalają reżim Czerwonych Khmerów; zmiana nazwy państwa na Ludową Republikę Kampuczy i objęcie władzy przez polityków prowietnamskich; Czerwoni Khmerzy przechodzą do partyzantki.

Osobny artykuł: Ludowa Republika Kampuczy.

1982 – Sihanouk obejmuje kierownictwo koalicyjnego rządu na emigracji

wrzesień 1989 – Wietnam wycofuje swoje wojska z Kambodży, u władzy pozostaje rząd premiera Hun Sena. Po zakończeniu wycofywania się wojsk z Kampuczy, rozpoczęto rokowania pokojowe, które były wspierane przez mediatorów wysłanych przez ONZ.

październik 1991 – powstanie Najwyższej Rady Narodowej Kambodży, w której skład weszli przedstawiciele wszystkich ugrupowań opozycyjnych.

23 X 1991 – po ponad 2 latach rozmów podpisano chwiejny, aczkolwiek ważny dla dalszych przemian układ pokojowy. Sygnatariuszami pokoju były 4 strony konfliktu kampuczańskiego – prowietnamski rząd Hun Sena, Czerwoni Khmerzy, Khmerski Ludowy Front wyzwolenia Narodowego i neutraliści- oraz przedstawiciele 8 państw zaangażowanych w konflikt.

maj 1993 – pierwsze wybory parlamentarne nadzorowane przez ONZ; zwycięstwo odnoszą zwolennicy Sihanouka dochodzi do utworzenia koalicji z ugrupowaniem prowietnamskim

październik 1993 – przywrócenie monarchii; królem zostaje Sihanouk

1998 – śmierć Pol Pota i poddanie się przywódców Czerwonych Khmerów (grudzień), informacje te nie zostały nigdy potwierdzone oficjalnie przez rząd kampuczański. Przypuszcza się, że może on nadal żyć i ukrywać się, aby uniknąć kary za ciążące na nim zbrodnie;

1999 – Kambodża oficjalnie zostaje członkiem Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN)

2000 – wizyta przewodniczącego ChRL w Kambodży zaowocowała podpisaniem porozumienia o współpracy i handlu. Chiny zobowiązały się także do bezinteresownej pomocy finansowej.

2001 – przyjęcie ustawy o powołaniu trybunału do osądzenia zbrodni Czerwonych Khmerów

2003 - powołanie Nadzwyczajnej Izby Sądu dla Kambodży. Jej zadaniem jest postawienie przed sądem odpowiedzialnych za zbrodnie w czasie ery Czerwonych Khmerów. Swoją pracę Izba rozpoczęła dopiero w 2006 roku. Pierwszy wyrok ws. zbrodni przeciwko ludzkości zapadł 26 lipca 2010 r..

2004 – król Norodom Sihanouk abdykuje; na tron wstępuje jego syn, Norodom Sihamoni.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.
Pyton tygrysi (Python molurus) – gatunek węża z rodziny dusicieli. Jeden z największych gatunków pytonów świata. Mniejszy jedynie od pytona siatkowego[potrzebne źródło].

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)