Kamelia - roślina - Polski Serwis Naukowy

'Debbie'

'Yuri s Yellow'

Camellia japonica

Kamelia (Camellia L.) – rodzaj roślin z rodziny herbatowatych. Należy do niego prawie 300 gatunków. Większość gatunków pochodzi głównie ze wschodniej i południowo-wschodniej Azji, jedynie nieliczne gatunki z rejonu Himalajów i Archipelagu Malajskiego. Do Europy trafiły w połowie XVIII wieku.

Pręcik (stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe (archespor), wytwarzające ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych. U roślin nagonasiennych pręciki stanowią jedyny element bezokwiatowego kwiatu męskiego.

Kamelia olejodajna (Camellia oleifera) – gatunek drzewa z rodziny herbatowatych pochodzący z Chin i niektórych rejonów Indochin (Wietnam, Laos, Birma). Według botaników jest bardzo blisko spokrewniony z kamelią sazanka (Camellia sasanqua), obydwa te gatunki mają wspólnego przodka.

Morfologia

Pokrój Zimozielone drzewa i krzewy Liście Skrętoległe, pojedyncze, o blaszkach niepodzielonych Kwiaty Białe, różowe, czerwone, często wielobarwne. Średnica 3–10 cm. Ustawione pojedynczo lub po 2–3 w kącikach liści. Płatków 5–12, mniej lub bardziej zrośnięte nasadami. Pręciki liczne. Owoce Pękająca, zdrewniała torebka z jednym lub kilkoma dużymi nasionami

Systematyka

Synonimy

Calpandria Blume, Piquetia (Pierre) Hallier f., Stereocarpus (Pierre) Hallier f., Thea L., Yunnanea Hu

Wrzosowce, dwurożne (Ericales Bercht. & J. Presl) – klad roślin okrytonasiennych w tradycyjnych systemach klasyfikacyjnych w randze rzędu. Grupa ta jest blisko spokrewniona z dereniowcami Cornales, wraz z którymi oddzieliła się u podstawy linii rozwojowej tworzącej klad astrowych (ang. asterids). W zależności od systemu klasyfikacyjnego i rozwoju wiedzy o filogenezie tych roślin, bardzo zmieniał się zakres roślin jaki zaliczano do wrzosowców. W systemach preferujących podziały na liczne, niewielkie rzędy (system Takhtajana z 1997, system Reveala z 1999) do wrzosowców zaliczano nieliczne rodziny (od 3 do 5) z ok. 3,5 tysiącami gatunków. W ujęciu systemu APG III (2009) i wg aktualizowanej strony Angiosperm Phylogeny Website do rzędu zaliczana jest cała linia rozwojowa oddzielona od pnia astrowych obejmująca 11 rodzin z 11,5 tysiącami gatunków.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do podrodziny Theeae, rodziny herbatowatych Theaceae, rzędu wrzosowców wchodzącego w skład grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots). Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Theanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd herbatowce (Theales Lindl.), podrząd Theineae Engl., rodzina herbatowate (Theaceae D. Don), podrodzina Camellioideae Burnett, plemię Camellieae (DC.) Dumort., rodzaj kamelia (Camellia L.).

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Herbata – napar przyrządzany z liści i pąków grupy roślin, nazywanych tą samą nazwą, należących do rodzaju . Polska nazwa herbata pochodzi od łac. herba thea. Rośliny uprawiane są w wielu krajach strefy zwrotnikowej, także poza Azją, dla pączków i liści, z których po uprzednim przygotowaniu (suszenie, czasami fermentacja) przyrządza się napar. Nazwą "herbata" określa się również napary z innych ziół, np. herbata rumiankowa, herbata paragwajska, herbata Rooibos.

Wybrane gatunki

Camelia cuspidata (Kochs) C. H. Wright ex H. J. Veitch

Camellia granthamiana Sealy

Camellia japonica L. – kamelia japońska

Camellia lutchuensis T. Ito

Camellia oleifera C. Abel – kamelia olejodajna

Camellia pitardii Cohen-Stuart

Camellia reticulata Lindl.

Camellia sasanqua Thunb. – kamelia sazanka

Camellia tsaii Hu

Camellia ×vernalis (Makino) Makino

Camellia ×williamsii W. W. Sm.

Camellia sinensis (L.) Kuntze (syn. Thea sinensis) – herbata chińska

Zastosowanie

Sztuka kulinarna. Z liści niektórych gatunków przyrządza się napój zwany herbatą.

Rośliny ozdobne. Kamelie są jednymi z najbardziej popularnych roślin ozdobnych. Ogrodnicy wyhodowali tysiące kultywarów, niektóre z nich to mieszańce międzygatunkowe.

Nasiona kamelii zawierają 70% tłuszczu, z którego otrzymuje się wysokiej jakości olej

Uprawa

Uprawa ogrodowa jest możliwa tylko w krajach o łagodnym klimacie i dużej wilgotności powietrza. W krajach o zimniejszym klimacie kamelie uprawiane są jako roślina doniczkowa lub szklarniowa. Rośliny z tego rodzaju kwitną w czasie zimy i wiosny. Są bardzo wrażliwe na niską temperaturę. Podłoże powinno być próchniczne i lekko kwaśne. W pokoju roślinę ustawia się w miejscu słonecznym, latem najlepiej wynieść na dwór. Ziemia w doniczce powinna być stale wilgotna, zimą należy roślinę zraszać wodą. Nawozi się słaba dawką nawozów takich, jak do rododendronów.

Herbata chińska (Camellia sinensis (L.) Kuntze) – gatunek rośliny z rodziny herbatowatych. Jej liście i pączki wykorzystywane są do przygotowania napoju - herbaty. Pochodzi prawdopodobnie z gór pogranicza Chin, Indii i Birmy, ale obecnie nieznana w stanie dzikim.

Barwa biała – najjaśniejsza z barw. Jest to zrównoważona mieszanina barw prostych, która jest odbierana przez człowieka jako najjaśniejsza w otoczeniu odmiana szarości.

Odniesienia w kulturze

Dama kameliowa - powieść Aleksandra Dumasa (syna)

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-12].
↑ Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Camelia (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-05-07].