Kamienica Pod Złotym Psem - Polski Serwis Naukowy

Kamienica Pod Złotym Psem we Wrocławiu

Najbardziej charakterystyczny fragment kamienicy

Kamienica Pod Złotym Psem - budynek na wschodniej pierzei wrocławskiego Rynku, w jego północno-wschodnim narożniku, pod numerem 41, rekonstruujący barokowe formy zewnętrzne znajdującej się wcześniej w tym miejscu kamienicy mieszczańskiej o średniowiecznym rodowodzie.

Rzut - rysunek budowlany przedstawiający układ pomieszczeń na danym piętrze budynku, wraz z wyposażeniem i odpowiednimi szczegółami wykonania. Jest to jeden z podstawowych elementów projektu architektonicznego lub inżynierskiego. Zwyczajowo terminem rzut budynku określa się kształt rzutu parteru, a tym samym obrysu budynku.

Termin architektura gotycka odnosi się do stylu w architekturze europejskiej okresu późnego średniowiecza, od około połowy XII do początku XVI wieku. Za wzorcowy przykład budynku gotyckiego uważa się gotycką katedrę, choć w rzeczywistości był to również okres rozwoju architektury świeckiej (mieszczańskiej i rezydencjonalnej). Architektura gotycka w zamierzeniu jej twórców miała w doskonały sposób odzwierciedlać boską naturę i wielbić Boga. Strzelista i ogromna bryła kościoła stała się symbolem czasów, w których religijność łączyła w sobie wyprawy krzyżowe i pragnienie wzniesienia się ku Bogu. W bryle dominują kierunki pionowe. Ich powtarzalność w bliskim sąsiedztwie, rozczłonkowanie bryły, delikatna dekoracja tworzą budowle ekspresyjne i lekkie. Barwne światło przenikające do wnętrza przez wysokie witraże stwarza wrażenie uduchowienia, a powtarzające się we wnętrzu wertykalne linie i znaczna odległość do sklepienia kieruje wzrok ku górze.

Pierwotna kamienica została wybudowana w XIII wieku w stylu gotyckim. Ma wydłużony, nieregularny rzut. Od strony Rynku posiada wspaniałą rzeźbiarską fasadę o czterech osiach okiennych. Prostokątna kamieniarka okienna o masywnych zwornikach została ozdobiona puttami oraz zwieńczona naczółkami na przemian trójkątnymi i półkolistymi. Narożniki budynku zasygnalizowano boniami, a elewacje zostały dodatkowo podzielone płaskimi gzymsami. W partii dachowej kamienica otrzymała dość skromny barokowy szczyt i dwie lukarny. Bogaty szczyt zdobiony w górnej partii kompozytowymi pilastrami, gzymsami, obeliskami i wazonami został odcięty od reszty elewacji silnym wysuniętym gzymsem i pasmem tralkowej balustrady częściowo kamiennej, częściowo kutej z żelaza. Elementem charakterystycznym szczytu były wieńczące po obu stronach kamienne małżowinowe woluty.

Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.

Pilaster – ustawiony przy ścianie (lub w częściowo w nią wtopiony) płaski filar, nieznacznie występujący przed lico ściany. Pełni on zarówno funkcję konstrukcyjną (podpora), jak też dekoracyjną (rozczłonkowuje ścianę). Może stanowić część obramienia otworów okiennych, drzwiowych lub bramnych. W starożytności pilastry występowały dużo rzadziej niż półkolumny i używane były głównie w architekturze rzymskiej.

Jednym z architektów kamienicy był Jan Jerzy Kalckbrenner – autor również trzech innych kamienic rynkowych.

Po raz pierwszy kamienica udokumentowana została na planie Wrocławia autorstwa Weyhnera i Vberusa z 1562, później także na na planie Hogenbergera z 1713. W tym samym roku przybrała barokową formę wg projektu architekta Jana Jerzego Kalckbrennera. W 1730 kamienicę wzbogacono o portal z kolumnami i godłem "Złotego Psa". Kolejne remonty kamienica przeszła w latach 1772 i 1881 (przebudowa wykusza powiększonego do II piętra); w tej formie kamienica przetrwała do II wojny światowej. Podczas oblężenia Wrocławia w 1945 poważnie uszkodzona, została w następnych latach rozebrana, zachowały się tylko piwnice i jeden portal. W 1994 od podstaw zbudowano na podstawie zachowanych planów i fotografii budynek rekonstruujący zewnętrzne formy dawnej kamienicy, zrealizowany we współczesnej konstrukcji żelbetowej.

Żelbet (stalbet, stalobeton, żelazobeton; niewłaściwie: żelbeton) – element konstrukcyjny powstały przez połączenie betonu z wkładkami stalowymi. Połączenie tych dwóch elementów jest powszechnie stosowane w budownictwie. Beton jest materiałem przenoszącym naprężenia ściskające, jednak jego wytrzymałość na naprężenia rozciągające jest bardzo mała. Stal w elemencie żelbetowym przenosi głownie naprężenia rozciągające, choć często stosuje się zbrojenie ściskane. Połączenie stali i betonu pozwala budować konstrukcje różnego typu. Do zbrojenia stosuje się wkładki w postaci prętów, lin, strun, kabli i siatek. Można spotkać także konstrukcje ze "sztywnym zbrojeniem", tzn. takie, w których elementy stalowe o dużych przekrojach (np. dwuteowniki, ceowniki) są wykorzystane jako rdzeń np. w słupie kompozytowym.

Fasada – główna, efektowna elewacja budynku, o szczególnie dużej dekoracyjności, często nawet monumentalna, spełniająca funkcje reprezentacyjne wobec całego gmachu, a przez to wyróżniająca się spośród pozostałych elewacji. Zazwyczaj jest to elewacja przednia, jednak w budynkach narożnych mogą istnieć dwie fasady, a w wolno stojących nawet trzy lub wszystkie.

Bibliografia

Wojciech Brzezowski Dom mieszkalny we Wrocławiu w okresie baroku, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2005

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Kamienica Pod Złotym Psem

Linki zewnętrzne

Wratislaviae Amici - Pod Złotym Psem na starej i nowej fotografii