Kamienie na szaniec – utwór-dokument (literatura faktu) autorstwa Aleksandra Kamińskiego szczegółowo relacjonujący przebieg oraz metody walki członków Małego Sabotażu i dywersji w pierwszych latach II wojny światowej. Oparta jest na autentycznych wydarzeniach z okresu okupacji niemieckiej Warszawy podczas II wojny światowej.

Grupa (której autor nadał fikcyjną nazwę Buki) chłopców z 23. warszawskiej Drużyny Harcerskiej „Pomarańczarnia”, wśród nich Alek (w pierwszym podziemnym wydaniu dla zachowania tajemnicy konspiracji jako Wojtek), Zośka (w pierwszym podziemnym wydaniu jako Staśka) i Rudy (w pierwszym podziemnym wydaniu jako Czarny) kończy maturą Liceum im. Stefana Batorego w VI 1939 roku. Mają piękne młodzieńcze plany, które zostają przekreślone przez wojenną rzeczywistość.

Autor mówi o swojej książce, że jest to: „Opowieść o wspaniałych ideałach braterstwa i służby, o ludziach, którzy potrafią pięknie umierać i pięknie żyć”. Tytuł nawiązuje do wiersza Juliusza Słowackiego Testament mój.

Książka Kamienie na szaniec weszła do kanonu lektur szkolnych.

Treść

Aleksander Kamiński opisuje charakter i usposobienie każdego z głównych bohaterów, ich pasje oraz rodzinne domy. Poczucie obowiązku nie pozwala im stać z boku, dlatego aktywnie poszukują swojego miejsca wśród walczących z okupantem. W październiku 1939 przystępują do Polskiej Ludowej Akcji Niepodległościowej (PLAN). Tam zajmują się propagandą uliczną. Nalepiają karteczki na obwieszczeniu gubernatora Hansa Franka o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa, na których widnieją słowa: „Marszałek Piłsudski powiedziałby: a my was wszyscy w d... mamy”. Później, w grudniu 1939, gazują luksusowy lokal „Adrię”.

Z PLAN-u odeszli miesiąc przed jego katastrofą, ponieważ uznali, że nie pasują do tej organizacji. Znów szukają swojego miejsca, chwytając się w międzyczasie różnego rodzaju zadań, m.in. kolportażu prasy. W tym czasie podejmują się również różnego rodzaju prac zarobkowych, wybierając takie zajęcia, które wiążą się z jakimś pożytkiem dla społeczeństwa. Początkowo wszyscy trzej zajmują się szklarstwem, na które było ogromne zapotrzebowanie. Potem ich drogi się rozchodzą. Rudy zajmuje się udzielaniem korepetycji, natomiast Alek uruchamia rikszę, a później zostaje drwalem. Zośka z kolei zajmuje się wyrobem marmolady. Nawiązują również współpracę z tzw. Komórką Andrzeja. Praca ich polega na dostarczaniu grypsów więziennych do adresatów.

Organizują spotkania dyskusyjne i każdego dnia przerabiają wyznaczony sobie materiał. W marcu 1941 udaje im się związać z akcją Małego sabotażu, którą prowadził Wawer, by półtora roku później przejść do Grup Szturmowych.

Po aresztowaniu Janka Bytnara „Rudego”, „Zośka” podejmuje szybką decyzję – trzeba odbić przyjaciela. Tak dochodzi do akcji pod Arsenałem. Rudego udało się odbić, jednak wskutek obrażeń odniesionych podczas tortur, kilka dni później umiera, tego samego dnia (30 marca 1943) umiera także Alek wskutek odniesionej w akcji pod Arsenałem rany postrzałowej w brzuch. Zośka zostaje zastrzelony w innej akcji 20 sierpnia 1943.

Zobacz też

Przypisy