Kamieniołom - Polski Serwis Naukowy

Fragment kamieniołomu wapienia (Krzeszowice, os. Czatkowice) - największego w Polsce

Fragment najgłębszego w Polsce kamieniołomu w Strzelinie

Kopalnia porfiru w Zalasie

Kamieniołom – kopalnia odkrywkowa kamienia użytkowego (skały zwięzłej o dużej twardości). Kamieniołomów nie należy mylić z kopalniami odkrywkowymi wydobywającymi skały sypkie (piaskownie, żwirownie). Nie są nimi także odkrywkowe zakłady górnicze eksploatujące skały zwięzłe o stosunkowo małej twardości (węgiel brunatny, glinka ogniotrwała) czyli takie, które można urabiać za pomocą koparek. W Polsce w kamieniołomach wydobywa się głównie: granit, bazalt, wapień, piaskowiec, marmur, melafir, sjenit.

Dębnik – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Krzeszowice. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Niedźwiedzia Góra – całkowicie zalesione wzniesienie (354 m n.p.m.) na obszarze Garbu Tenczyńskiego na południowy wschód od Krzeszowic. Wchodzi w skład dużego kompleksu leśnego (m.in. Puszcza Dulowska, Las Zwierzyniecki). W pobliżu Niedźwiedziej Góry czynny, duży kamieniołom diabazów „Niedźwiedzia Góra”. Wydobywa się w nim i przerabia skałę pochodzenia wulkanicznego. Obok kamieniołomu dawna kopalnia „Krystyna I”, dalej, po północnej stronie Niedźwiedziej Góry i wzniesienia Czerwieniec (380 m n.p.m.) druga, również nieczynna kopalnia „Krystyna II”.

Eksploatację w kamieniołomach można podzielić na dwie zasadnicze gałęzie:

w celu pozyskania bloków skalnych, z których produkuje się następnie foremne elementy kamienne (kostka brukowa, krawężniki, płyty kamienne) – do takiej eksploatacji nadają się wyłącznie złoża o odpowiedniej bloczności;

do produkcji kruszyw łamanych (grys, kliniec, tłuczeń).

Głównym sposobem urabiania surowców skalnych jest użycie materiału wybuchowego, którego ładunki umieszcza się we wcześniej odwierconych otworach. Dla pozyskania bloków skalnych stosuje się otwory o małej średnicy (24-42 mm) i niewielkiej długości (do 8 m), rozmieszczone w niewielkiej odległości od siebie (do 0,5 m), gdyż głównym celem jest jedynie odspojenie fragmentu skały od calizny. Następnie blok jest cięty przy pomocy pił diamentowych, palników termicznych lub łuparek, a uzyskane elementy foremne poddawane dalszej obróbce (szlifowanie, groszkowanie, polerowanie, płomieniowanie). W sytuacji produkowania kruszyw łamanych stosuje się większą ilość materiału wybuchowego – dłuższe otwory strzałowe (10-24 m) o większej średnicy (64-105 mm) rozmieszczone w większych odległościach od siebie (2-3,5 m), nawet w trzech rzędach. Takie postępowanie, oprócz urobienia odpowiedniej ilości skał, ma również za zadanie zapewnić wstępne ich rozdrobnienie. Materiał skalny jest następnie przy pomocy koparek lub ładowarek ładowany na wozidła technologiczne (wywrotki kopalniane), które dostarczają go do zakładu przeróbczego. Tam zostaje on skruszony przy pomocy kruszarek i rozsiany przez układ przesiewaczy na poszczególne frakcje.

Łuparka, łupiarka lub kostkarka to obrabiarka służąca do mechanicznego łupania kamienia. Jej zadaniem jest wytworzenie sił niezbędnych do pokonania oporu kamienia znajdującego się na stole roboczym.

Frakcja (budownictwo) - przy określaniu uziarnienia kruszywa - grupa ziaren o wymiarach ograniczonych dwoma kolejnymi sitami specjalistycznego, znormalizowanego zestawu do badania krzywej uziarnienia.

Największym zagrożeniem naturalnym występującym w kamieniołomach (poza osuwiskowym i związanym z obrywaniem się skał) jest zagrożenie wodne, związane z możliwością zalania wyrobiska wodami podziemnymi lub opadowymi. Dlatego też istnieje stała konieczność wypompowywania wody napływającej do rząpia. Po wyczerpaniu się złoża i zakończeniu eksploatacji zaprzestaje się odwadniania wyrobiska, co najczęściej powoduje jego powolne zalewanie, wskutek podnoszenia się zwierciadła wód gruntowych. Jest to najprostszy i najczęściej stosowany kierunek rekultywacji, jeśli tylko warunki naturalne na to pozwalają.

Krawężnik – zewnętrzna część chodnika oddzielająca go od jezdni. Na przejściach dla pieszych jest on obniżony, by ułatwić wejście dzieciom i niepełnosprawnym.

Zakład górniczy – wyodrębniony technologicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wydobywania kopalin ze złoża, w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane oraz technologicznie z nimi związane obiekty i urządzenia przeróbcze.

Galeria

Kamieniołom w Wysoczanach

Kamieniołom w Miękini

Kopalnia Diabazu Niedźwiedzia Góra w Tenczynku

Kamieniołom Dębnik I w Dębniku

Kamieniołom Dębnik II w Dębniku